Ο φόβος δεν πρέπει να κυβερνά τη ζωή μας — πρέπει να μας βοηθά να βλέπουμε τον κίνδυνο καθαρότερα
Αν ζούμε μέσα σε καταστάσεις πραγματικού κινδύνου, δεν χρειαζόμαστε περισσότερη διαχείριση φόβου. Χρειαζόμαστε διαχείριση κινδύνου. Αυτή είναι η βασική διαφορά. Ο φόβος είναι συναίσθημα. Ο κίνδυνος είναι πραγματικότητα. Ο φόβος μπορεί να μας προειδοποιήσει, αλλά δεν πρέπει να μας οδηγεί τυφλά. Ο κίνδυνος πρέπει να εκτιμάται, να μειώνεται και, όταν δεν μπορεί να αποφευχθεί, να αντιμετωπίζεται με σχέδιο.
Υπάρχουν αξιόπιστες συνήθειες και πρωτόκολλα που μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο για εμάς και τα αγαπημένα μας πρόσωπα. Δεν χρειάζεται να ζούμε σαν να μας κυνηγούν παντού. Δεν χρειάζεται να φανταζόμαστε μυστικές ομάδες κρούσης, στρατιές κακοποιών ή ακραία σενάρια που δεν δικαιολογούνται από τον τρόπο ζωής μας. Χρειάζεται να κάνουμε μια ρεαλιστική εκτίμηση κινδύνου και να δούμε πού πραγματικά εκτιθέμεθα, πότε, γιατί και με ποιες συνήθειες μπορούμε να μειώσουμε αυτή την έκθεση.
Ο φόβος υπάρχει για λόγο. Το σώμα διαθέτει φυσιολογικούς μηχανισμούς επιβίωσης, όπως την αντίδραση μάχης ή φυγής, που ενεργοποιούνται όταν αντιλαμβανόμαστε απειλή. Όμως ο φόβος από μόνος του δεν είναι σχέδιο. Αν μείνει ανεξέλεγκτος, μπορεί να γίνει τροχοπέδη. Αν εκπαιδευτεί, μπορεί να γίνει εργαλείο.
Το ζητούμενο δεν είναι να μη φοβόμαστε ποτέ.
Το ζητούμενο είναι να μη μας κυβερνά ο φόβος.
Η σύντομη απάντηση
Κάνουμε τον φόβο εργαλείο όταν τον χρησιμοποιούμε ως σήμα προσοχής και όχι ως κυβερνήτη της ζωής μας. Ο φόβος μάς λέει ότι κάτι χρειάζεται έλεγχο. Η διαχείριση κινδύνου μάς λέει τι πρέπει να κάνουμε γι’ αυτό. Αν μείνουμε μόνο στον φόβο, θα ψάχνουμε ανακούφιση. Αν εστιάσουμε στον κίνδυνο, θα χτίσουμε συνήθειες, πρωτόκολλα και πρακτικές αποφάσεις.
Ο φόβος γίνεται τροχοπέδη όταν μας παραλύει, μας κάνει να φανταζόμαστε ακραία σενάρια, μας οδηγεί σε παράνοια ή μας σπρώχνει σε λάθος δράση. Γίνεται εργαλείο όταν μας αναγκάζει να αξιολογήσουμε τον τρόπο ζωής μας, τις διαδρομές μας, τις συνήθειές μας, τις σχέσεις μας, την εκπαίδευσή μας και την ικανότητά μας να λειτουργούμε υπό πίεση.
Στο Combatives Group, δεν προσπαθούμε να εξαφανίσουμε τον φόβο. Αυτό δεν είναι ρεαλιστικό και δεν είναι επιθυμητό. Προσπαθούμε να τον ελέγξουμε, να τον κατανοήσουμε και να τον μετατρέψουμε σε αποφασιστικότητα, εγρήγορση και δράση μέσα σε σωστό ηθικό και νομικό πλαίσιο.
Ο φόβος μπορεί να γίνει σύμμαχος.
Αλλά μόνο αν δεν του παραδώσουμε το τιμόνι.
Αυτό το άρθρο είναι για εσάς αν…
Αυτό το άρθρο είναι για όσους έχουν καταλάβει ότι ο φόβος δεν εξαφανίζεται επειδή το ευχόμαστε. Είναι για ανθρώπους που θέλουν να σταματήσουν να ζουν με σενάρια, υποθέσεις και ανησυχίες και να αρχίσουν να δουλεύουν με πραγματικά δεδομένα, καλές συνήθειες και ρεαλιστική εκπαίδευση.
Είναι επίσης για όσους πιάνουν τον εαυτό τους να ανησυχεί για ακραίες πιθανότητες που δεν ταιριάζουν με τον τρόπο ζωής τους. Αν είστε ένας μέσος πολίτης με ήρεμη καθημερινότητα, δεν έχει νόημα να ζείτε σαν να είστε στόχος ειδικής επιχείρησης. Έχει νόημα να γνωρίζετε πώς να παρατηρείτε, να αποφεύγετε, να κρατάτε απόσταση, να μην κλιμακώνετε άσκοπα και να προστατεύετε τον εαυτό σας αν όλα τα προηγούμενα αποτύχουν.
Το άρθρο αφορά και όσους εκπαιδεύονται στην αυτοάμυνα και θέλουν να καταλάβουν γιατί η συναισθηματική φόρτιση δεν αρκεί. Η οργή, η αγανάκτηση και η αποφασιστικότητα μπορούν να δώσουν ενέργεια, αλλά χωρίς εκπαίδευση, κρίση και ηθική πυξίδα μπορεί να οδηγήσουν σε υπερβολή. Η πραγματική αυτοπροστασία δεν θέλει ανεξέλεγκτο θυμό. Θέλει ελεγχόμενη αποφασιστικότητα.
Τι θα μάθετε
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε πώς ο φόβος μπορεί να μετατραπεί από εμπόδιο σε εργαλείο. Θα εξηγήσουμε γιατί η διαχείριση κινδύνου είναι σημαντικότερη από τη διαχείριση φόβου όταν υπάρχει πραγματική απειλή και γιατί οι καλές συνήθειες ασφαλείας έχουν μεγαλύτερη αξία από τα «φυλακτά», τις ψεύτικες υποσχέσεις και τις φαντασιώσεις ασφάλειας.
Θα δούμε επίσης γιατί πρέπει να κάνουμε λεπτομερή εκτίμηση κινδύνου στον τρόπο ζωής μας. Άλλο επίπεδο κινδύνου έχει ένας άνθρωπος που εργάζεται νύχτα σε περιβάλλον με χρήματα και άγνωστους ανθρώπους, άλλο ένας υπάλληλος γραφείου, άλλο ένας επαγγελματίας ασφαλείας και άλλο κάποιος που αναζητά φασαρία. Η εκπαίδευση και οι συνήθειες πρέπει να αντιστοιχούν στην πραγματικότητα, όχι στον φόβο.
Θα εξετάσουμε τη σημασία της εξάσκησης σε καταστάσεις που προκαλούν φόβο, αλλά με ασφάλεια, λογική και προοδευτικότητα. Δεν παίζουμε με την υγεία και τη ζωή μας. Δεν εκθέτουμε τον εαυτό μας σε πραγματικό κίνδυνο για να «σκληρύνουμε». Εκπαιδευόμαστε σε ελεγχόμενη ψυχοσωματική πίεση, ώστε να γίνουμε πιο άνετοι με την ένταση και πιο λειτουργικοί όταν χρειαστεί.
Τέλος, θα δούμε γιατί η χρήση βίας, ακόμη και όταν είναι αναγκαία, απαιτεί ηθικά θεμέλια. Η καθαρή συνείδηση δεν έρχεται επειδή απλώς φοβηθήκαμε. Έρχεται όταν μπορούμε να πούμε ότι κάναμε ό,τι λογικά μπορούσαμε για να αποφύγουμε τη βία και δράσαμε μόνο όταν δεν υπήρχε άλλη ασφαλής επιλογή.
Βασικά σημεία
- Ο φόβος είναι φυσικός μηχανισμός επιβίωσης, αλλά δεν πρέπει να κυβερνά τη ζωή μας.
- Η διαχείριση κινδύνου είναι πιο σημαντική από τη διαχείριση φόβου όταν υπάρχει πραγματική απειλή.
- Οι αξιόπιστες συνήθειες και τα πρωτόκολλα ασφαλείας μειώνουν τον κίνδυνο περισσότερο από οποιοδήποτε “φυλακτό” ή ψεύτικη αίσθηση προστασίας.
- Η εκτίμηση κινδύνου πρέπει να βασίζεται στον τρόπο ζωής μας και όχι σε ακραία φανταστικά σενάρια.
- Οι περισσότεροι φόβοι είναι περισσότερο συναισθηματικοί παρά λογικοί, γι’ αυτό χρειάζονται έλεγχο και επαφή με την πραγματικότητα.
- Ο φόβος δεν ξεριζώνεται από τον άνθρωπο και δεν πρέπει να ξεριζωθεί. Πρέπει να εκπαιδευτεί.
- Σε αναπόφευκτη σύγκρουση, η ενέργεια του φόβου πρέπει να μετατραπεί σε αποφασιστική δράση, όχι σε πανικό.
- Η οργή χωρίς έλεγχο είναι επικίνδυνη. Η ελεγχόμενη αποφασιστικότητα, με ηθική πυξίδα και νόμιμο μέτρο, μπορεί να είναι χρήσιμη.
- Η πραγματική αυτοπροστασία απαιτεί να έχουμε κάνει ό,τι μπορούμε για να αποφύγουμε τη σύγκρουση πριν χρειαστεί να δράσουμε δυναμικά.
Εισαγωγή: Από τον φόβο στην ετοιμότητα
Ο φόβος από μόνος του δεν είναι πρόβλημα. Πρόβλημα γίνεται όταν μας σταματά, όταν μας κάνει να ζούμε μικρότερα, όταν μας οδηγεί σε φανταστικές απειλές ή όταν μας ωθεί σε υπερβολική αντίδραση. Αν κάποιος φοβάται και δεν κάνει τίποτα πρακτικό, ο φόβος γίνεται τροχοπέδη. Αν φοβάται και χρησιμοποιεί αυτό το συναίσθημα για να ελέγξει τον τρόπο ζωής του, να βελτιώσει τις συνήθειές του και να εκπαιδευτεί σωστά, τότε ο φόβος γίνεται εργαλείο.
Αυτός είναι ο σκοπός του άρθρου. Όχι να δαιμονοποιήσει τον φόβο. Όχι να πει ότι ο δυνατός άνθρωπος δεν φοβάται. Αυτό είναι ψέμα. Ακόμη και άνθρωποι με μεγάλη εμπειρία σε συμπλοκές μπορούν να νιώσουν τις «σουβλιές» του φόβου όταν η κατάσταση είναι πραγματική. Η διαφορά δεν είναι ότι δεν φοβούνται. Η διαφορά είναι ότι έχουν μάθει να λειτουργούν καλύτερα ενώ φοβούνται.
Ο μέσος πολίτης πρέπει να ξεκινήσει από τα απλά. Να δει πού κινείται, πώς ζει, ποιες συνήθειες τον εκθέτουν, ποιοι φόβοι του είναι λογικοί και ποιοι είναι απλώς σενάρια. Να σταματήσει να ξοδεύει χρόνο και χρήμα σε ψεύτικες λύσεις και να αρχίσει να χτίζει πρακτική ετοιμότητα.
Η αυτοπροστασία δεν είναι να ζεις με τρόμο.
Είναι να ζεις με καλύτερη κρίση.
Δυνατότητες, όχι απλώς πιθανότητες
Όταν μιλάμε για κίνδυνο, πρέπει να σκεφτόμαστε σε επίπεδο δυνατοτήτων και πραγματικής έκθεσης, όχι να χανόμαστε σε φανταστικές πιθανότητες. Θεωρητικά, σχεδόν οτιδήποτε μπορεί να συμβεί. Θεωρητικά, μπορεί κάποιος να δεχτεί επίθεση από πολλούς ανθρώπους, να βρεθεί σε ακραίο σενάριο, να στοχοποιηθεί από επαγγελματίες εγκληματίες ή να βρεθεί μπροστά σε κάτι εξαιρετικά σπάνιο. Αν όμως ο τρόπος ζωής του δεν δικαιολογεί τέτοια έκθεση, δεν είναι λογικό να οργανώνει όλη του τη ζωή γύρω από αυτό.
Η διαχείριση κινδύνου δεν αγνοεί τις πιθανότητες, αλλά τις βάζει στη θέση τους. Αν ένας άνθρωπος εργάζεται ως σωματοφύλακας, αστυνομικός ή στρατιωτικός σε ενεργό περιβάλλον, οι δυνατότητες κινδύνου του είναι διαφορετικές. Αν είναι πολίτης χαμηλού κινδύνου, με συνηθισμένη καθημερινότητα, οι ανάγκες του είναι άλλες. Η εκπαίδευση πρέπει να αντιστοιχεί στην πραγματικότητα, όχι στη φαντασίωση.
Οι περισσότεροι φόβοι είναι περισσότερο συναισθηματικοί παρά λογικοί. Δεν σημαίνει ότι είναι ψεύτικοι ως εμπειρία. Ο άνθρωπος πραγματικά τους νιώθει. Σημαίνει όμως ότι δεν αντιστοιχούν πάντα σε πραγματική έκθεση. Γι’ αυτό η εκτίμηση κινδύνου είναι απαραίτητη. Μας βοηθά να ξεχωρίσουμε τι αξίζει προσοχή από τι απλώς μας ταράζει.
Αν δεν κάνουμε αυτή τη διάκριση, θα ξοδέψουμε τη ζωή μας προετοιμαζόμενοι για λάθος απειλές.
Μην αγοράζετε φυλακτά φόβου
Ο φόβος είναι εξαιρετικά εύκολο να πουληθεί. Όταν ο άνθρωπος φοβάται, θέλει γρήγορη ανακούφιση. Θέλει κάτι που να του πει «είσαι ασφαλής τώρα». Αυτό μπορεί να πάρει τη μορφή φυλακτού, ειδικής προσευχής, μαγικής σκέψης, μυστικής τεχνικής, θανατηφόρου συστήματος αυτοάμυνας ή σεμιναρίου που υπόσχεται ότι θα εξαφανίσει την ανασφάλεια μέσα σε λίγες ώρες.
Αυτά μπορεί να κάνουν κάποιον να νιώσει καλύτερα. Δεν σημαίνει ότι τον κάνουν ασφαλέστερο. Η αίσθηση ασφάλειας δεν είναι το ίδιο με την ασφάλεια. Αν ένα αντικείμενο, μια τεχνική ή μια υπόσχεση μάς καθησυχάζει χωρίς να μειώνει τον πραγματικό κίνδυνο, τότε δεν είναι πρωτόκολλο. Είναι συναισθηματικό καταφύγιο.
Δεν υπάρχει πρόβλημα με την προσωπική πίστη, την παράδοση ή τα αντικείμενα συναισθηματικής αξίας όταν παραμένουν στη θέση τους. Το πρόβλημα αρχίζει όταν τα χρησιμοποιούμε αντί για πρακτική ασφάλεια. Αν φοβόμαστε τον «μπαμπούλα», η λύση δεν είναι να αγοράσουμε κάτι που μας ηρεμεί. Η λύση είναι να δούμε ποιος είναι ο πραγματικός κίνδυνος, αν υπάρχει, και τι πρέπει να κάνουμε.
Η σοβαρή αυτοπροστασία δεν πουλάει θαύματα.
Χτίζει συνήθειες.
Η εκτίμηση κινδύνου στον τρόπο ζωής μας
Αν θέλουμε να κάνουμε τον φόβο εργαλείο, πρέπει να αρχίσουμε από μια λεπτομερή εκτίμηση κινδύνου στον τρόπο ζωής μας. Πού κινούμαστε; Τι ώρες; Με ποιους; Σε τι περιβάλλοντα; Πόσο συχνά είμαστε μόνοι; Πόσο συχνά είμαστε αφηρημένοι; Πόσο συχνά βάζουμε τον εγωισμό μας μπροστά από την ασφάλεια; Πόσο συχνά επιλέγουμε διαδρομές, παρέες ή συνθήκες που αυξάνουν τον κίνδυνο χωρίς λόγο;
Η εκτίμηση κινδύνου δεν είναι άσκηση φόβου. Είναι άσκηση ειλικρίνειας. Μπορεί να δείξει ότι ο κίνδυνος μας είναι πολύ χαμηλότερος από όσο νομίζουμε. Μπορεί επίσης να δείξει ότι κάποιες συνήθειες μας εκθέτουν περισσότερο από όσο θέλουμε να παραδεχτούμε. Και στις δύο περιπτώσεις, το αποτέλεσμα είναι χρήσιμο. Αν ο κίνδυνος είναι χαμηλός, ηρεμούμε και χτίζουμε βασικές συνήθειες. Αν είναι υψηλότερος, αλλάζουμε πρακτικά στοιχεία της ζωής μας.
Αυτό είναι πολύ πιο σοβαρό από το να ανησυχούμε γενικά. Η γενική ανησυχία δεν έχει τέλος. Η εκτίμηση κινδύνου έχει αντικείμενο. Δεν ρωτά «τι μπορεί να συμβεί γενικά;». Ρωτά «τι είναι πιθανότερο να συμβεί σε εμένα, με βάση τον τρόπο που ζω, και τι μπορώ να κάνω για να το μειώσω;».
Ο φόβος γίνεται εργαλείο όταν μας οδηγεί σε αυτή την ερώτηση.
Εξάσκηση σε αυτό που μας φοβίζει
Αν κάνουμε τον κόπο να εξασκηθούμε σε περιστατικά που μας προκαλούν φόβο, με λογικό και ασφαλή τρόπο, μπορούμε να γίνουμε πολύ πιο ικανοί να διαχειριστούμε όσα συμβαίνουν. Η λέξη-κλειδί είναι «ασφαλή». Δεν παίζουμε με την υγεία και τη ζωή μας. Δεν βάζουμε τον εαυτό μας σε πραγματικό κίνδυνο για να αποδείξουμε ότι είμαστε γενναίοι. Δεν προκαλούμε ανθρώπους, δεν αναζητούμε φασαρίες και δεν εκθέτουμε άλλους σε κίνδυνο.
Η σωστή εκπαίδευση δημιουργεί ελεγχόμενη πίεση. Βάζει τον ασκούμενο σε καταστάσεις που είναι άβολες αλλά ασφαλείς. Τον μαθαίνει να αναπνέει, να σκέφτεται, να κινείται, να κρατά απόσταση, να μιλά, να αποφασίζει και να δρα ενώ το σώμα ανεβάζει ένταση. Αυτό δεν εξαφανίζει τον φόβο, αλλά μειώνει την εξουσία του.
Με τον χρόνο, ο ασκούμενος δεν γίνεται άφοβος. Γίνεται πιο εξοικειωμένος με την αίσθηση της πίεσης. Εκεί που παλιά ένιωθε φόβο και πάγωμα, τώρα μπορεί να νιώθει δυσφορία αλλά να παραμένει λειτουργικός. Αυτός είναι ρεαλιστικός στόχος. Όχι να μη νιώθουμε τίποτα, αλλά να μπορούμε να κάνουμε αυτό που πρέπει ενώ νιώθουμε κάτι.
Η εκπαίδευση δεν ακυρώνει τη φύση.
Τη χρησιμοποιεί.
Από φόβο σε αποφασιστικότητα
Το αρχικό κείμενο μιλά για τη μετατροπή του φόβου σε αγανάκτηση και οργή. Η ιδέα έχει βάση, αλλά χρειάζεται καθαρό πλαίσιο. Σε αναπόφευκτη σύγκρουση, ο άνθρωπος δεν πρέπει να μείνει παθητικός απέναντι στην απειλή. Αν κάποιος μας επιτίθεται πραγματικά, αν έχουμε κάνει ό,τι μπορούμε για να αποφύγουμε τη βία και αν δεν υπάρχει άλλη ασφαλής επιλογή, τότε η ενέργεια του φόβου πρέπει να μετατραπεί σε αποφασιστική δράση.
Όμως η οργή από μόνη της είναι επικίνδυνο καύσιμο. Μπορεί να μας δώσει δύναμη, αλλά μπορεί και να μας τυφλώσει. Μπορεί να μας βοηθήσει να ξεπεράσουμε την αδράνεια, αλλά μπορεί και να μας οδηγήσει σε υπερβολή. Γι’ αυτό προτιμούμε να μιλάμε για ελεγχόμενη αποφασιστικότητα. Όχι για ανεξέλεγκτο θυμό.
Η διαφορά είναι τεράστια. Ο ανεξέλεγκτος θυμός θέλει εκδίκηση. Η αποφασιστικότητα θέλει διακοπή απειλής. Ο θυμός θέλει να τιμωρήσει. Η αυτοπροστασία θέλει να σωθεί. Ο θυμός μπορεί να συνεχίσει όταν η απειλή έχει τελειώσει. Η αποφασιστικότητα σταματά όταν ο σκοπός επιτευχθεί: ασφάλεια, απόσταση, διαφυγή.
Ο φόβος γίνεται εργαλείο όταν μετατρέπεται σε καθαρή δράση.
Όχι όταν γίνεται ανεξέλεγκτη βία.
Ηθικά θεμέλια και καθαρή συνείδηση
Για να λειτουργήσει κανείς σωστά σε σύγκρουση, χρειάζεται ισχυρά ηθικά θεμέλια. Χωρίς αυτά, η ενέργεια του φόβου, της αγανάκτησης ή της οργής μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολή. Μπορεί ο άνθρωπος να δράσει νωρίτερα από όσο έπρεπε, δυνατότερα από όσο χρειαζόταν ή για περισσότερο χρόνο από όσο δικαιολογούσε η κατάσταση.
Η ηθική πυξίδα μάς κρατά στη σωστή γραμμή. Μας θυμίζει ότι η βία δεν είναι σκοπός. Είναι έσχατο μέσο. Μας θυμίζει ότι πρέπει να έχουμε κάνει ό,τι λογικά μπορούμε για να αποφύγουμε τη σύγκρουση. Μας θυμίζει ότι η δράση πρέπει να υπηρετεί την προστασία και τη διαφυγή, όχι την τιμωρία ή την εκδίκηση.
Μόνο όταν έχουμε πραγματικά προσπαθήσει να αποφύγουμε τη βία μπορούμε να ισχυριστούμε ότι βρισκόμαστε σε ισχυρή ηθική θέση. Αυτό δεν είναι απλώς θεωρητικό. Έχει πρακτική σημασία. Αν χρειαστεί να εξηγήσουμε τις πράξεις μας, είτε σε άλλους είτε στον εαυτό μας, η ερώτηση θα είναι απλή: κάναμε ό,τι μπορούσαμε για να μη φτάσουμε εκεί;
Μια καθαρή συνείδηση δεν προκύπτει επειδή «φοβηθήκαμε».
Προκύπτει επειδή δράσαμε αναγκαία, με μέτρο και αφού εξαντλήσαμε τις λογικές επιλογές αποφυγής.
Νόμος, μέτρο και αυτοπροστασία
Η αυτοπροστασία δεν λειτουργεί έξω από τον νόμο. Η χρήση δύναμης δεν γίνεται δικαιολογημένη απλώς επειδή φοβηθήκαμε ή θυμώσαμε. Στην ελληνική έννομη τάξη, η άμυνα συνδέεται με αναγκαία προσβολή του επιτιθέμενου για υπεράσπιση από παρούσα και άδικη επίθεση. Αυτό σημαίνει ότι η αυτοάμυνα έχει πλαίσιο, όρια και συνέπειες.
Γι’ αυτό το άρθρο επιμένει στην εκτίμηση κινδύνου και στην αποφυγή της υπερβολής. Αν η απειλή μπορεί να αποφευχθεί, την αποφεύγουμε. Αν μπορούμε να φύγουμε με ασφάλεια, φεύγουμε. Αν μπορούμε να αποκλιμακώσουμε χωρίς να αυξηθεί ο κίνδυνος, αποκλιμακώνουμε. Αν δεν υπάρχει άλλη επιλογή και η απειλή είναι παρούσα, τότε η δράση πρέπει να είναι αναγκαία και προσανατολισμένη στη διακοπή της απειλής.
Η φράση «δεν ανησυχώ για τις νομικές επιπτώσεις» χρειάζεται προσοχή. Δεν σημαίνει ότι αγνοούμε τον νόμο. Σημαίνει ότι, όταν έχουμε κάνει ό,τι λογικά μπορούσαμε για να αποφύγουμε τη βία και αναγκαστήκαμε να δράσουμε, μπορούμε τουλάχιστον να σταθούμε πιο καθαρά απέναντι στις πράξεις μας. Αυτό δεν εγγυάται ότι δεν θα υπάρξει έρευνα, διαδικασία ή συνέπειες. Η βία σχεδόν πάντα φέρνει έλεγχο και κόστος. Αλλά η σωστή στάση πριν από τη σύγκρουση έχει σημασία.
Η αυτοάμυνα δεν είναι άδεια για ανεξέλεγκτη αντίδραση.
Είναι ευθύνη υπό πίεση.
Μη ζεις με φόβο, ζήσε με πρωτόκολλα
Ο άνθρωπος που ζει με φόβο δεν είναι απαραίτητα ασφαλέστερος. Μπορεί να είναι απλώς πιο κουρασμένος, πιο νευρικός και πιο εύκολα χειραγωγήσιμος. Αντίθετα, ο άνθρωπος που ζει με πρωτόκολλα μπορεί να είναι πιο ήρεμος, επειδή ξέρει τι κάνει. Ξέρει πώς κινείται. Ξέρει τι αποφεύγει. Ξέρει πότε αλλάζει σχέδιο. Ξέρει πότε δεν αξίζει να απαντήσει. Ξέρει πότε πρέπει να φύγει.
Τα πρωτόκολλα δεν είναι περίπλοκα. Μπορεί να είναι τόσο απλά όσο το να ελέγχεις το περιβάλλον όταν βγαίνεις από το αυτοκίνητο, να μη χαζεύεις στο κινητό σε σημεία που χρειάζεται προσοχή, να αποφεύγεις διαδρομές που δεν έχουν λόγο να σε εκθέτουν, να κρατάς απόσταση από ανθρώπους που δοκιμάζουν όρια, να μη μπαίνεις σε ανούσιες λεκτικές αντιπαραθέσεις και να έχεις πάντα μια έξοδο στο μυαλό σου.
Αυτά δεν είναι σημάδια φόβου. Είναι σημάδια σοβαρότητας. Ο φόβος λέει «κάτι κακό μπορεί να γίνει». Το πρωτόκολλο λέει «αυτό κάνω για να μειώσω την πιθανότητα». Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα στο να σε κυβερνά το συναίσθημα και στο να λειτουργείς με κρίση.
Η αυτοπροστασία δεν είναι συνεχές άγχος.
Είναι καλές συνήθειες που έχουν γίνει φυσικές.
Η θέση του Combatives Group
Η θέση του Combatives Group είναι ότι ο φόβος πρέπει να γίνει εργαλείο, όχι τροχοπέδη. Δεν τον αρνούμαστε. Δεν τον κοροϊδεύουμε. Δεν τον πουλάμε. Τον αναγνωρίζουμε ως φυσικό μηχανισμό επιβίωσης και τον εντάσσουμε σε εκπαίδευση, εκτίμηση κινδύνου και πρακτικά πρωτόκολλα.
Αν ο φόβος μας δείχνει πραγματικό κίνδυνο, τον ακούμε και δρούμε με μέτρο. Αν ο φόβος μάς σπρώχνει σε φανταστικά σενάρια, τον ελέγχουμε και επιστρέφουμε στην πραγματικότητα. Αν ο φόβος μας παραλύει, εκπαιδευόμαστε ώστε να τον μετατρέψουμε σε κίνηση. Αν ο φόβος μάς κάνει επιθετικούς χωρίς λόγο, χτίζουμε αυτοκυριαρχία.
Στο Combatives Group, η εκπαίδευση δεν έχει σκοπό να δημιουργήσει ανθρώπους που ψάχνουν σύγκρουση. Έχει σκοπό να δημιουργήσει ανθρώπους που σκέφτονται, παρατηρούν, αποφεύγουν, αποκλιμακώνουν, αποδρούν και, όταν δεν υπάρχει άλλη επιλογή, δρουν αποφασιστικά και με μέτρο.
Ο φόβος είναι καύσιμο.
Η εκπαίδευση είναι το τιμόνι.
Χωρίς τιμόνι, το καύσιμο σε πηγαίνει όπου θέλει.
Τελική σκέψη
Ο φόβος δεν είναι εχθρός. Είναι σήμα. Είναι ένδειξη ότι κάτι χρειάζεται προσοχή. Αν τον αφήσουμε ανεξέλεγκτο, θα γίνει τροχοπέδη. Θα μας σταματήσει, θα μας κουράσει, θα μας κάνει να ξοδέψουμε χρόνο και χρήμα σε ψεύτικες λύσεις ή θα μας οδηγήσει σε υπερβολή. Αν τον εκπαιδεύσουμε, μπορεί να γίνει εργαλείο.
Κάνουμε τον φόβο εργαλείο όταν κάνουμε εκτίμηση κινδύνου στον τρόπο ζωής μας. Όταν χτίζουμε καλές συνήθειες. Όταν εξασκούμαστε με ασφάλεια σε συνθήκες που μας πιέζουν. Όταν μετατρέπουμε την παθητικότητα σε αποφασιστικότητα. Όταν κρατάμε ηθικό μέτρο. Όταν θυμόμαστε ότι η βία είναι έσχατη επιλογή και όχι απόδειξη θάρρους.
Δεν χρειάζεται να ξεριζώσουμε τον φόβο.
Χρειάζεται να τον βάλουμε στη σωστή θέση.
Να μας προειδοποιεί.
Όχι να μας κυβερνά.
Συνέχεια ανάγνωσης
- Για το υπάρχον άρθρο, δείτε τη σελίδα Κάνε το φόβο εργαλείο, όχι τροχοπέδη.
- Για την εκτίμηση του πραγματικού κινδύνου, συνεχίστε με το άρθρο Εκτίμηση Κινδύνου.
- Για τη διαφορά ανάμεσα στη διαχείριση φόβου και στη διαχείριση κινδύνου, διαβάστε το άρθρο Διαχείριση Φόβου ή Διαχείριση Κινδύνου;.
- Για το πώς ο ανεξέλεγκτος φόβος διογκώνει τον κίνδυνο, δείτε το άρθρο Φόβος και Παράνοια.
- Για το γιατί πρέπει να εστιάζουμε στον κίνδυνο και όχι στον φόβο, συνεχίστε με το άρθρο Φόβος για πραγματικό κίνδυνο.
- Για την αντιμετώπιση του φόβου, διαβάστε το άρθρο Η αντιμετώπιση του φόβου.
- Για τις φυσιολογικές αντιδράσεις σε κίνδυνο, δείτε το άρθρο Πανικός – Φυγή – Μάχη ή Πάγωμα.
- Για την πρώτη γραμμή αυτοπροστασίας, συνεχίστε με το άρθρο Αρχές Combatives – Απουσία, Αποφυγή, Απόδραση.
Σημείωση περιεχομένου
Το άρθρο αναφέρεται στον φόβο, στην εκτίμηση κινδύνου, στην ψυχοσωματική πίεση και στη χρήση βίας ως έσχατη επιλογή αυτοπροστασίας. Σκοπός δεν είναι η καλλιέργεια φόβου, αλλά η μετατροπή του σε πρακτική ετοιμότητα.
Σημείωση ασφαλείας
Η εξάσκηση σε καταστάσεις που προκαλούν φόβο πρέπει να γίνεται με ασφάλεια, προοδευτικότητα και υπεύθυνη καθοδήγηση. Δεν παίζουμε με την υγεία και τη ζωή μας για να αποδείξουμε γενναιότητα.
Νομική σημείωση
Το άρθρο δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Η αυτοάμυνα πρέπει να εξετάζεται μέσα στα όρια της παρούσας και άδικης επίθεσης, της αναγκαιότητας, της αναλογικότητας και της νόμιμης άμυνας.
Σημείωση κατά της φαντασίωσης
Ο φόβος δεν αντιμετωπίζεται με «φυλακτά», μυστικές τεχνικές ή ψεύτικες υποσχέσεις. Αν μια λύση μάς κάνει να νιώθουμε ασφαλείς χωρίς να μειώνει τον πραγματικό κίνδυνο, δεν είναι λύση· είναι παρηγοριά.
Σημείωση εμπειρίας
Το Combatives Group θεωρεί ότι ο φόβος γίνεται χρήσιμος μόνο όταν συνδεθεί με εκτίμηση κινδύνου, πρωτόκολλα, ρεαλιστική εκπαίδευση, αυτοκυριαρχία και ηθικό μέτρο.
Επικοινωνία
Αν θέλετε να μάθετε πώς διδάσκονται ο έλεγχος φόβου, η εκτίμηση κινδύνου, η ρεαλιστική εκπαίδευση υπό πίεση και η αυτοπροστασία με νόμιμο μέτρο, επικοινωνήστε με το Combatives Group.