Επίπεδα κινδύνου και σωστή αντιμετώπιση
Η εκτίμηση κινδύνου είναι από τις πιο σημαντικές δεξιότητες στην αυτοπροστασία, γιατί μας βοηθά να ξεχωρίζουμε τον πραγματικό κίνδυνο από τον φόβο, την υπερβολή, την παράνοια και τη φαντασία. Δεν είναι υγιές να ζει κανείς πιστεύοντας ότι παντού υπάρχουν εγκληματίες, κακοποιοί, βιαστές, δολοφόνοι και άνθρωποι που περιμένουν να του επιτεθούν. Δεν είναι όμως σοφό να ζει και σαν να μην υπάρχει κανένας κίνδυνος. Η ωριμότητα βρίσκεται στη μέση: να βλέπουμε τον κόσμο όπως είναι, όχι όπως τον φοβόμαστε και όχι όπως θα θέλαμε να είναι.
Στα πρότυπα του Combatives Group, η εκτίμηση κινδύνου χωρίζεται σε τρία βασικά επίπεδα: χαμηλός, μέσος και υψηλός κίνδυνος. Αυτή η διάκριση δεν υπάρχει για να κολλήσουμε ταμπέλες στους ανθρώπους, αλλά για να καταλάβουμε ποιο επίπεδο προσοχής, συνήθειας, εκπαίδευσης και προετοιμασίας χρειάζεται ο καθένας ανάλογα με τον τρόπο ζωής, το περιβάλλον, τη συμπεριφορά και τις πιθανές απειλές που αντιμετωπίζει.
Ένας μεσοαστός οικογενειάρχης, άνδρας ή γυναίκα, με σταθερή εργασία, υγιείς κοινωνικές σχέσεις και σχετικά ήρεμο τρόπο ζωής, δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί άνθρωπος υψηλού κινδύνου. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι άτρωτος. Δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να δεχτεί ληστεία, επίθεση, παρενόχληση, απειλή ή βίαιη ενέργεια. Σημαίνει όμως ότι η καθημερινή του έκθεση σε τέτοιες καταστάσεις είναι περιορισμένη σε σχέση με ανθρώπους που ζουν, εργάζονται ή κινούνται συστηματικά σε περιβάλλοντα αυξημένου κινδύνου.
Η σωστή εκτίμηση κινδύνου μάς προστατεύει από δύο λάθη: την αφέλεια και την παράνοια. Η αφέλεια λέει «δεν θα συμβεί ποτέ σε μένα». Η παράνοια λέει «θα συμβεί παντού και πάντα». Η αυτοπροστασία λέει κάτι πιο σοβαρό: «ποιο είναι το πραγματικό επίπεδο κινδύνου και τι λογικές συνήθειες χρειάζονται για να το μειώσω;»
Η σύντομη απάντηση
Η εκτίμηση κινδύνου είναι η διαδικασία με την οποία αξιολογούμε πόσο πιθανό είναι να εκτεθούμε σε απειλή, πόσο σοβαρή μπορεί να είναι αυτή η απειλή και τι πρέπει να κάνουμε για να μειώσουμε την πιθανότητα ή τις συνέπειές της. Δεν βασίζεται στον φόβο. Βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα: τρόπο ζωής, περιβάλλον, εργασία, συνήθειες, κοινωνικό κύκλο, ώρες μετακίνησης, συμπεριφορά και επίπεδο έκθεσης.
Στο Combatives Group, διακρίνουμε τρία επίπεδα κινδύνου:
Χαμηλός κίνδυνος: αφορά ανθρώπους με σχετικά ήρεμο και σταθερό τρόπο ζωής, περιορισμένη έκθεση σε επικίνδυνα περιβάλλοντα και συνήθειες που δεν αυξάνουν σημαντικά τις πιθανότητες εμπλοκής σε βίαιο περιστατικό.
Μέσος κίνδυνος: αφορά ανθρώπους που, λόγω περιβάλλοντος ή συμπεριφοράς, αυξάνουν τις πιθανότητες να βρεθούν σε ανεπιθύμητες ή βίαιες καταστάσεις. Αυτό μπορεί να σχετίζεται με εργασία, νυχτερινές μετακινήσεις, περιοχές αυξημένης εγκληματικότητας, κακές παρέες, επιθετικό τρόπο επικοινωνίας ή συνήθειες που μειώνουν την ασφάλεια.
Υψηλός κίνδυνος: αφορά ανθρώπους που είτε εκτίθενται επαγγελματικά σε βία είτε επιλέγουν τρόπους ζωής και συμπεριφορές που τους φέρνουν συστηματικά κοντά στη σύγκρουση. Περιλαμβάνει ένστολους, επαγγελματίες ασφαλείας, στρατιωτικούς, αλλά και ανθρώπους που αναζητούν ένταση, φασαρία ή επικίνδυνες καταστάσεις.
Η σωστή εκτίμηση κινδύνου μάς βοηθά να μη ζούμε φοβικά, αλλά και να μη ζούμε απροετοίμαστα.
Αυτό το άρθρο είναι για εσάς αν…
Αυτό το άρθρο είναι για όσους θέλουν να καταλάβουν ποιο είναι το πραγματικό επίπεδο έκθεσής τους στη βία. Αν αναρωτιέστε πόση εκπαίδευση χρειάζεστε, πόση προσοχή είναι λογική, ποιες συνήθειες έχουν νόημα και πότε ο φόβος αρχίζει να υπερβάλλει, τότε η εκτίμηση κινδύνου είναι βασικό εργαλείο για εσάς.
Είναι επίσης για όσους έχουν επηρεαστεί από την εμπορία φόβου στην αυτοάμυνα. Πολλοί «γκουρού» παρουσιάζουν τον κόσμο σαν μόνιμη ζώνη πολέμου, επειδή ο φόβος πουλάει. Όμως η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Κάθε μέρα, δισεκατομμύρια άνθρωποι κυκλοφορούν, εργάζονται, οδηγούν, επιστρέφουν σπίτι και ζουν χωρίς να γίνουν θύματα αστικής βίας. Αυτό δεν συμβαίνει τυχαία. Συμβαίνει επειδή ο τρόπος ζωής τους, οι συνήθειές τους και οι επιλογές τους μειώνουν σημαντικά την έκθεσή τους.
Το άρθρο αφορά και όσους εκπαιδεύονται στην αυτοάμυνα. Η τεχνική ικανότητα χωρίς εκτίμηση κινδύνου είναι ελλιπής. Αν δεν μπορείτε να καταλάβετε αν βρίσκεστε σε χαμηλό, μέσο ή υψηλό κίνδυνο, μπορεί είτε να υποτιμήσετε μια σοβαρή κατάσταση είτε να υπεραντιδράσετε σε κάτι που θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί με απλή αλλαγή συμπεριφοράς.
Τι θα μάθετε
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε τα τρία επίπεδα κινδύνου που χρησιμοποιεί το Combatives Group ως πρακτικό πλαίσιο σκέψης: χαμηλό, μέσο και υψηλό. Θα εξηγήσουμε τι σημαίνει το καθένα, ποιοι παράγοντες το επηρεάζουν και τι είδους συνήθειες ή εκπαίδευση αντιστοιχούν σε κάθε επίπεδο.
Θα δούμε γιατί οι άνθρωποι χαμηλού κινδύνου δεν χρειάζεται να αφιερώσουν τη ζωή τους στην προσωπική ασφάλεια. Χρειάζονται όμως βασική εκπαίδευση, καλές συνήθειες και λίγα δευτερόλεπτα επίγνωσης μέσα στην ημέρα. Θα δούμε επίσης γιατί τα προγράμματα Combatives είναι σύντομα και πρακτικά: ο μέσος πολίτης δεν χρειάζεται να ζει σαν επαγγελματίας ασφαλείας για να βελτιώσει ουσιαστικά την ασφάλειά του.
Θα αναλύσουμε τους παράγοντες μεσαίου κινδύνου, οι οποίοι συνδέονται κυρίως με το περιβάλλον και τη συμπεριφορά. Το πού ζει κάποιος, πού εργάζεται, τι ώρες κυκλοφορεί, με ποιους σχετίζεται, πώς μιλά στους άλλους και πόσο γρήγορα κλιμακώνει λεκτικά μια ένταση παίζουν τεράστιο ρόλο.
Τέλος, θα εξετάσουμε τον υψηλό κίνδυνο: ανθρώπους που επαγγελματικά ή προσωπικά εκτίθενται συστηματικά σε βία, σύγκρουση, ανομία, καταστολή ή επικίνδυνες καταστάσεις. Εκεί η εκπαίδευση πρέπει να είναι βαθύτερη, πιο απαιτητική και πολύ πιο κοντά στη διαχείριση υψηλής πίεσης.
Βασικά σημεία
- Η εκτίμηση κινδύνου δεν βασίζεται στον φόβο. Βασίζεται στην πραγματική έκθεση.
- Ο τρόπος ζωής, η εργασία, το περιβάλλον, οι σχέσεις και η συμπεριφορά επηρεάζουν το επίπεδο κινδύνου.
- Οι περισσότεροι πολίτες χαμηλού κινδύνου δεν χρειάζεται να ζουν εμμονικά με την αυτοάμυνα. Χρειάζονται βασική εκπαίδευση και καλές καθημερινές συνήθειες.
- Ο μέσος κίνδυνος αυξάνεται από περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως περιοχή, εργασία, ώρες κυκλοφορίας και κοινωνικό πλαίσιο, αλλά και από συμπεριφορικούς παράγοντες, όπως εγωισμός, λεκτική επιθετικότητα και κακή επιλογή παρέας.
- Ο υψηλός κίνδυνος αφορά ανθρώπους που εκτίθενται επαγγελματικά ή συστηματικά σε βία ή που επιλέγουν τρόπους ζωής υψηλής σύγκρουσης.
- Η διαχείριση κινδύνου απαιτεί καλές συνήθειες, πρωτόκολλα, κοινωνικές δεξιότητες, παρατήρηση και ικανότητα αλλαγής σχεδίων όταν το περιβάλλον δείχνει ύποπτο.
- Η πιο σημαντική δεξιότητα δεν είναι πάντα η σωματική αντίδραση. Συχνά είναι η ικανότητα να προσέξουμε νωρίς και να μη βρεθούμε στο λάθος σημείο τη λάθος στιγμή.
Εισαγωγή: Μη ζεις με φόβο, ζήσε με κρίση
Ο φόβος μπορεί να κάνει τον άνθρωπο να πιστεύει ότι ο κίνδυνος είναι παντού.
Μπορεί να βλέπει απειλή σε κάθε άγνωστο, σε κάθε σκοτεινό σημείο, σε κάθε βλέμμα και σε κάθε απρόβλεπτη κίνηση. Αυτή η κατάσταση δεν είναι υγιής. Δεν βοηθά την αυτοπροστασία. Αντίθετα, κουράζει το μυαλό, αυξάνει την ανησυχία και δυσκολεύει τη σωστή κρίση.
Από την άλλη πλευρά, η αφέλεια μπορεί να είναι εξίσου επικίνδυνη. Ο άνθρωπος που πιστεύει ότι τίποτα δεν θα του συμβεί ποτέ μπορεί να αγνοήσει σημάδια, να κινηθεί απρόσεκτα, να επιλέξει κακές διαδρομές, να εμπλακεί σε αχρείαστες αντιπαραθέσεις ή να εκθέσει τον εαυτό του χωρίς λόγο.
Η εκτίμηση κινδύνου υπάρχει για να αποφύγουμε και τις δύο ακρότητες. Δεν χρειάζεται να πιστεύουμε ότι ο κόσμος είναι κόλαση. Δεν χρειάζεται όμως να συμπεριφερόμαστε σαν να είναι παιδική χαρά. Χρειάζεται να αναγνωρίζουμε πότε το επίπεδο κινδύνου είναι χαμηλό, πότε ανεβαίνει και πότε απαιτείται αλλαγή σχεδίου.
Στο Combatives Group, η εκτίμηση κινδύνου δεν είναι θεωρητική συζήτηση. Είναι πρακτική δεξιότητα. Συνδέεται με την επαγρύπνηση, την παρατήρηση, την επίγνωση, την εγρήγορση, την απουσία, την αποφυγή και την απόδραση.
Δεν ζούμε μέσα στον φόβο.
Μαθαίνουμε να βλέπουμε.
Χαμηλός κίνδυνος
Ο χαμηλός κίνδυνος αφορά τον άνθρωπο του οποίου ο τρόπος ζωής δεν τον εκθέτει συστηματικά σε επικίνδυνες καταστάσεις.
Μπορεί να είναι ένας εργαζόμενος οικογενειάρχης, ένας επαγγελματίας γραφείου, ένας άνθρωπος με σταθερή κοινωνική ζωή, ένας γονέας, ένας φοιτητής ή οποιοσδήποτε κινείται κυρίως σε συνηθισμένα και σχετικά ασφαλή περιβάλλοντα.
Αυτός ο άνθρωπος δεν είναι άτρωτος. Η τύχη, η κακή στιγμή και η εγκληματικότητα υπάρχουν. Όμως η συνολική του έκθεση είναι περιορισμένη. Δεν κινείται συστηματικά σε χώρους υψηλής σύγκρουσης. Δεν συναναστρέφεται επικίνδυνους κύκλους. Δεν εργάζεται απαραίτητα σε θέσεις αυξημένης πιθανότητας βίας. Δεν αναζητά φασαρίες. Δεν ζει με τρόπο που αυξάνει καθημερινά τις πιθανότητες εμπλοκής.
Η αλήθεια που συχνά δεν λένε οι «γκουρού της αυτοάμυνας» είναι ότι ένας άνθρωπος χαμηλού κινδύνου δεν χρειάζεται χρόνια εμμονικής αφοσίωσης στην προσωπική του ασφάλεια για να γίνει πολύ πιο ασφαλής. Χρειάζεται βασική κατανόηση, λειτουργικές δεξιότητες, σωστές συνήθειες και περιοδική ανανέωση. Δεν χρειάζεται να μετατρέψει τη ζωή του σε στρατόπεδο.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους που τα πολιτικά προγράμματα Combatives είναι σύντομα και πρακτικά. Ο στόχος δεν είναι να δημιουργηθεί εξάρτηση από την εκπαίδευση.
Ο στόχος είναι να αποκτήσει ο πολίτης τα βασικά εργαλεία που χρειάζεται για να αναγνωρίζει, να αποφεύγει και να διαχειρίζεται τις συνηθέστερες απειλές.
Τι χρειάζεται ο άνθρωπος χαμηλού κινδύνου
Για έναν άνθρωπο χαμηλού κινδύνου, το σημαντικότερο δεν είναι να ζει σε διαρκή επιφυλακή.
Είναι να δημιουργήσει μικρές, έξυπνες συνήθειες που δεν κουράζουν και δεν τον κάνουν φοβικό. Η προσωπική ασφάλεια δεν πρέπει να γίνεται ψυχικό βάρος. Πρέπει να γίνεται φυσικό μέρος της καθημερινότητας.
Στο πλαίσιο του Combatives Group, θεωρούμε ότι ένας άνθρωπος χαμηλού κινδύνου μπορεί να κάνει πολλά για την ασφάλειά του μέσα σε λίγα λεπτά συνολικά την ημέρα, όχι ως ξεχωριστή «άσκηση», αλλά ως διάσπαρτη συνήθεια. Μερικά δευτερόλεπτα παρατήρησης όταν βγαίνει από το σπίτι. Λίγη προσοχή όταν μπαίνει στο αυτοκίνητο. Ένας γρήγορος έλεγχος περιβάλλοντος όταν περπατά σε άδειο σημείο. Μια αλλαγή διαδρομής αν κάτι φαίνεται λάθος. Η συνειδητή επιλογή να μην εμπλακεί σε ανόητη αντιπαράθεση.
Αυτές οι μικρές πράξεις, όταν γίνουν συνήθειες, έχουν τεράστια αξία. Δεν είναι θεαματικές. Δεν πουλάνε σεμινάρια με φόβο. Αλλά μειώνουν τον κίνδυνο. Το άρθρο του combatives.gr για τη διαχείριση φόβου ή κινδύνου τονίζει ακριβώς ότι η διαχείριση κινδύνου βασίζεται σε καλές συνήθειες και όχι σε φοβικά καταφύγια.
Για τον άνθρωπο χαμηλού κινδύνου, η μεγαλύτερη νίκη είναι να μη χρειαστεί ποτέ να χρησιμοποιήσει τη σωματική αυτοάμυνα που έμαθε.
Η αξία της σύντομης αλλά σοβαρής εκπαίδευσης
Η εκπαίδευση ενός πολίτη χαμηλού κινδύνου πρέπει να είναι πρακτική, συμπυκνωμένη και ρεαλιστική.
Δεν χρειάζεται να του φορτώσει εκατοντάδες τεχνικές. Χρειάζεται να του δώσει καθαρό πλαίσιο: πώς αναγνωρίζει απειλή, πώς κρατά απόσταση, πώς αποφεύγει κλιμάκωση, πώς φεύγει, πώς προστατεύεται αν δεν υπάρχει άλλη λύση και πώς λειτουργεί υπό πίεση.
Στα πολιτικά προγράμματα Combatives, ο εκπαιδευτικός στόχος είναι ο ασκούμενος να κατανοήσει και να εφαρμόσει τα βασικά μέσα σε σχετικά σύντομο χρόνο. Σε τρεις μήνες μπορεί να έχει αποκτήσει λειτουργική βάση. Σε έξι μήνες μπορεί να έχει σημαντικά καλύτερη ικανότητα υπό πίεση. Σε εννέα μήνες μπορεί να έχει πολύ σοβαρότερη επάρκεια για σενάρια πολιτικής αυτοάμυνας. Για ένστολους και επαγγελματίες, το πλαίσιο είναι διαφορετικό και απαιτεί περισσότερη διάρκεια και βάθος, επειδή η έκθεσή τους σε κίνδυνο είναι μεγαλύτερη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η εκπαίδευση τελειώνει οριστικά. Κάθε πρακτική δεξιότητα θέλει επανάληψη. Σημαίνει όμως ότι ο πολίτης δεν χρειάζεται να αισθανθεί ότι η προσωπική του ασφάλεια απαιτεί δεκαετίες εκπαίδευσης πριν γίνει χρήσιμη. Η αυτοπροστασία πρέπει να δίνει πρακτικά αποτελέσματα νωρίς.
Η σοβαρή εκπαίδευση δεν δημιουργεί πανικό.
Δημιουργεί ικανότητα.
Μέσος κίνδυνος
Ο μέσος κίνδυνος εμφανίζεται όταν αυξάνονται οι πιθανότητες έκθεσης σε απειλή, είτε λόγω περιβάλλοντος είτε λόγω συμπεριφοράς. Αυτές είναι δύο βασικές κατηγορίες που πρέπει να εξετάζουμε ξεχωριστά αλλά και συνδυαστικά.
Οι παράγοντες περιβάλλοντος αφορούν το πού ζει, εργάζεται και κινείται κάποιος. Ένας άνθρωπος που ζει σε περιοχή με αυξημένη εγκληματικότητα, εργάζεται νύχτα, διαχειρίζεται χρήματα, έρχεται σε επαφή με μεθυσμένους ή επιθετικούς ανθρώπους, εργάζεται μόνος σε πρατήριο καυσίμων, περίπτερο, μπαρ, ταξί ή χώρο με περιορισμένη ασφάλεια, έχει αυξημένη έκθεση σε σχέση με έναν υπάλληλο γραφείου που κινείται κυρίως σε ασφαλή περιβάλλοντα.
Οι παράγοντες συμπεριφοράς αφορούν το πώς ζει και πώς φέρεται κάποιος. Ένας άνθρωπος που πηγαίνει συστηματικά σε κακόφημα μπαρ, κινείται μεθυσμένος τα ξημερώματα, συναναστρέφεται άτομα με παραβατικές συνήθειες, εμπλέκεται σε ομαδικά επεισόδια, μιλά επιθετικά, προκαλεί, ειρωνεύεται ή κλιμακώνει γρήγορα λεκτικές εντάσεις, ανεβάζει το επίπεδο κινδύνου του ακόμη κι αν κοινωνικά ανήκει στη μεσαία τάξη.
Ο μέσος κίνδυνος είναι ύπουλος, επειδή πολλοί άνθρωποι δεν τον αναγνωρίζουν. Δεν βλέπουν ότι οι επιλογές τους αυξάνουν την έκθεσή τους. Πιστεύουν ότι «απλώς διασκεδάζουν», «απλώς λένε τη γνώμη τους», «απλώς δεν σηκώνουν πολλά» ή «απλώς περνούν από εκεί».
Όμως η βία δεν ενδιαφέρεται για το πώς ονομάζουμε τις συνήθειές μας.
Ενδιαφέρεται για τις ευκαιρίες που δημιουργούμε.
Παράγοντες περιβάλλοντος
Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες είναι συχνά πιο εύκολο να αναγνωριστούν, επειδή σχετίζονται με τόπο, χρόνο και συνθήκες.
Ένα σκοτεινό πάρκινγκ δεν είναι ίδιο με μια φωτισμένη λεωφόρο. Ένα πρατήριο καυσίμων αργά τη νύχτα δεν έχει τον ίδιο κίνδυνο με ένα γραφείο στις δέκα το πρωί. Μια κακόφημη περιοχή στις τρεις τα ξημερώματα δεν είναι ίδια με την ίδια περιοχή μέρα μεσημέρι.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να φοβόμαστε κάθε περιβάλλον. Σημαίνει ότι πρέπει να το αξιολογούμε. Η ίδια δραστηριότητα μπορεί να έχει διαφορετικό επίπεδο κινδύνου ανάλογα με την ώρα, τον φωτισμό, την παρουσία άλλων ανθρώπων, τις εξόδους, το επίπεδο επιτήρησης, την κατάσταση του χώρου και το αν είμαστε μόνοι ή με άλλους.
Η διαχείριση κινδύνου σε περιβαλλοντικό επίπεδο είναι συχνά απλή: επιλέγουμε καλύτερη ώρα, καλύτερη διαδρομή, καλύτερο σημείο στάθμευσης, καλύτερο φωτισμό, καλύτερη συνοδεία ή καλύτερη θέση. Αν πρέπει να πάμε για ψώνια σε περιοχή που δεν θεωρείται ιδιαίτερα ασφαλής, είναι προτιμότερο να το κάνουμε μέρα μεσημέρι και όχι αργά τη νύχτα. Αν πρέπει να κινηθούμε σε υπόγειο πάρκινγκ, κρατάμε το μυαλό μας στο περιβάλλον και όχι αποκλειστικά στο κινητό.
Η σωστή εκτίμηση κινδύνου δεν είναι να αποφεύγουμε τα πάντα.
Είναι να επιλέγουμε εξυπνότερα.
Παράγοντες συμπεριφοράς
Οι συμπεριφορικοί παράγοντες είναι πιο δύσκολοι, επειδή απαιτούν αυτογνωσία.
Είναι εύκολο να πούμε ότι μια περιοχή είναι επικίνδυνη. Είναι δυσκολότερο να παραδεχτούμε ότι εμείς γινόμαστε πιο επικίνδυνοι για τον εαυτό μας με τον τρόπο που μιλάμε, κινούμαστε, διασκεδάζουμε ή αντιδρούμε.
Ένα μέλος λέσχης σκακιού είναι λιγότερο πιθανό να εμπλακεί σε βία από έναν χούλιγκαν. Ένας χούλιγκαν είναι λιγότερο πιθανό να εμπλακεί σε σοβαρή εγκληματική βία από ένα μέλος συμμορίας. Αυτά δεν είναι ηθικές κρίσεις. Είναι παρατήρηση έκθεσης. Ο τρόπος ζωής δημιουργεί πιθανότητες. Οι παρέες δημιουργούν πιθανότητες. Οι συνήθειες δημιουργούν πιθανότητες.
Η λεκτική επιθετικότητα είναι ιδιαίτερα σημαντικός παράγοντας. Πολλοί άνθρωποι έχουν την ψευδαίσθηση ότι η χυδαία ή επιθετική ομιλία είναι αποτελεσματική τακτική. Μερικές φορές όντως λειτουργεί, αλλά κυρίως όταν ο τραμπούκος επιλέγει προσεκτικά ανθρώπους που θεωρεί χαμηλού κινδύνου: ήσυχους, ανασφαλείς, ευγενικούς, κοινωνικά διστακτικούς ή απρόθυμους να αντιδράσουν.
Το πρόβλημα είναι ότι η λάθος εκτίμηση θύματος μπορεί να γυρίσει πολύ άσχημα. Κάποιος που φαίνεται ήσυχος δεν είναι απαραίτητα αδύναμος. Κάποιος που δεν μιλά δεν είναι απαραίτητα φοβισμένος. Κάποιος που μοιάζει υποδεέστερος μπορεί να αποδειχτεί πολύ πιο ικανός ή πολύ πιο πρόθυμος για βία από όσο περίμενε ο τραμπούκος. Έτσι, ο εξυπνάκιας, ο bully ή ο κουραδόμαγκας μπορεί ξαφνικά να γίνει ο ίδιος θύμα της δικής του λανθασμένης εκτίμησης.
Ποτέ όμως δεν πρέπει να υποτιμούμε τέτοιους ανθρώπους θεωρώντας ότι «είναι μόνο λόγια».
Κάποιοι είναι πράγματι ικανοί, επικίνδυνοι και διαρκώς σε αναζήτηση αφορμής.
Τι απαιτεί ο μέσος κίνδυνος
Οι καταστάσεις μεσαίου κινδύνου απαιτούν περισσότερα από μια απλή γενική προσοχή.
Απαιτούν συνειδητή εφαρμογή προληπτικών μέτρων, κοινωνικών δεξιοτήτων, παρατήρησης και πρωτοκόλλων ασφαλείας. Ο άνθρωπος πρέπει να ξέρει όχι μόνο γιατί και πώς εκδηλώνεται η βία, αλλά και πώς μειώνει την πιθανότητα να τη συναντήσει.
Εδώ οι κοινωνικές δεξιότητες έχουν τεράστια σημασία. Να ξέρεις πότε να μη μιλήσεις. Πότε να ζητήσεις συγγνώμη. Πότε να μη συμμετέχεις σε φραστική αντιπαράθεση. Πότε ο άλλος αναζητά αφορμή. Πότε μια κατάσταση δεν αξίζει τον εγωισμό σου. Πότε πρέπει να απομακρυνθείς πριν τα πράγματα γίνουν δύσκολα.
Εξίσου σημαντική είναι η ικανότητα να αποσπάμε την προσοχή μας από αυτό που κάνουμε και να την επαναφέρουμε στο περιβάλλον όταν κάτι αρχίζει να φαίνεται ύποπτο. Αυτό είναι δύσκολο, επειδή στην καθημερινότητα οι άνθρωποι είναι απασχολημένοι: ψώνια, κινητό, παιδιά, τσάντες, σκέψεις, άγχος, δουλειά. Όμως ο κίνδυνος συχνά εμφανίζεται ακριβώς όταν είμαστε απορροφημένοι.
Στον μέσο κίνδυνο, δεν αρκεί να έχουμε μάτια.
Πρέπει να τα χρησιμοποιούμε.
Παράδειγμα: το υπόγειο πάρκινγκ
Ας υποθέσουμε ότι βγαίνετε από ένα κατάστημα και κατευθύνεστε προς το αυτοκίνητό σας σε υπόγειο χώρο στάθμευσης.
Κρατάτε ψώνια, ίσως είστε κουρασμένοι, ίσως σκέφτεστε ήδη την επόμενη δουλειά που πρέπει να κάνετε. Εκεί παρατηρείτε έναν άνθρωπο που είχατε δει και στην είσοδο όταν μπήκατε στο κατάστημα. Τώρα στέκεται κοντά στο αυτοκίνητό σας και κοιτάζει μέσα. Δεν έχει καρότσι, δεν έχει ψώνια, δεν έχει οικογένεια, δεν κρατά κλειδιά αυτοκινήτου και δεν φαίνεται να έχει σαφή λόγο να βρίσκεται εκεί.
Αυτό δεν αποδεικνύει ότι είναι εγκληματίας. Δεν χρειάζεται όμως να το αποδείξετε. Η εκτίμηση κινδύνου δεν απαιτεί βεβαιότητα δικαστηρίου. Απαιτεί πρακτική απόφαση ασφαλείας. Η σωστή επιλογή είναι να αλλάξετε αμέσως σχέδιο: να επιστρέψετε στο κατάστημα, να ειδοποιήσετε προσωπικό ασφαλείας ή να ζητήσετε συνοδεία. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να συνεχίσετε προς το αυτοκίνητο για να «δείτε τι θα γίνει».
Αν αγνοήσετε τη συμπεριφορά, αν πείτε «μάλλον δεν είναι τίποτα», αν συνεχίσετε επειδή ντρέπεστε να φανείτε υπερβολικοί, τότε ίσως επιτρέψετε στον πιθανό θηρευτή να κλείσει την απόσταση και να επιλέξει τον χρόνο. Εκεί οι επιλογές σας μειώνονται.
Η καλή εκτίμηση κινδύνου δεν σημαίνει ότι κατηγορούμε ανθρώπους χωρίς στοιχεία.
Σημαίνει ότι δεν προσφέρουμε στον κίνδυνο ευκαιρία για να μας αποδείξει ότι υπήρχε.
Υψηλός κίνδυνος
Ο υψηλός κίνδυνος περιλαμβάνει ανθρώπους που εκτίθενται συστηματικά σε επικίνδυνες καταστάσεις ή ανθρώπους που επιλέγουν τρόπο ζωής ο οποίος αυξάνει δραματικά την πιθανότητα βίας.
Δεν μιλάμε πλέον μόνο για περιβάλλον ή απρόσεκτη συμπεριφορά. Μιλάμε για συστηματική επαφή με σύγκρουση, ανομία, καταστολή, ένταση ή επικίνδυνες αποστολές.
Σε αυτή την κατηγορία μπορεί να βρίσκονται επαγγελματίες όπως αστυνομικοί, στρατιωτικοί, δεσμοφύλακες, προσωπικό ασφαλείας, σωματοφύλακες, άνθρωποι που εργάζονται σε προστασία υψηλών προσώπων ή σε άλλα επαγγέλματα όπου η πιθανότητα βίας δεν είναι θεωρητική. Είναι μέρος του επαγγελματικού περιβάλλοντος.
Υψηλός κίνδυνος μπορεί επίσης να υπάρχει σε ανθρώπους που αναζητούν φασαρία ή έξαψη. Υπάρχουν άνθρωποι που δεν αποφεύγουν τη σύγκρουση· τη χρειάζονται. Η ένταση, η αίσθηση δύναμης, η παραβίαση κανόνων και η αδρεναλίνη τους ελκύουν. Δεν είναι όλοι ίδιοι και δεν κάνουμε διάγνωση. Σε ορισμένες περιπτώσεις όμως, τέτοιες συμπεριφορές μπορεί να συνδέονται με βαθύτερα ψυχολογικά ή αντικοινωνικά μοτίβα. Για την εκτίμηση κινδύνου, το σημαντικό είναι πρακτικό: τέτοιοι άνθρωποι ανεβάζουν δραματικά την πιθανότητα σύγκρουσης για τους ίδιους και για όσους βρίσκονται γύρω τους.
Ο υψηλός κίνδυνος δεν αντιμετωπίζεται με απλή γενική συμβουλή.
Χρειάζεται σοβαρή, συστηματική και βαθύτερη εκπαίδευση.
Εκπαίδευση για υψηλό κίνδυνο
Οι καταστάσεις υψηλού κινδύνου απαιτούν πολύ περισσότερη εκπαίδευση στη διαχείριση κινδύνου, στην αναγνώριση απειλής, στη λειτουργία υπό πίεση, στην ομαδική αντίληψη, στην επικοινωνία, στη χρήση πρωτοκόλλων και στην αντιμετώπιση της πραγματικής βίας. Δεν πρόκειται για επίπεδο που πρέπει να προσεγγίζεται επιφανειακά.
Για το Combatives Group και την ευρύτερη κοινότητά του, οι καταστάσεις υψηλού κινδύνου δεν αποτελούν προτεραιότητα στα χαμηλότερα επίπεδα πολιτικής εκπαίδευσης. Ο μέσος πολίτης χρειάζεται πρώτα να μάθει να ζει με ασφάλεια, να αποφεύγει, να αποκλιμακώνει και να προστατεύεται σε λογικά σενάρια αυτοπροστασίας. Δεν χρειάζεται από την αρχή να εκπαιδεύεται σαν επαγγελματίας καταστολής ή σαν άνθρωπος που θα κινηθεί σε πολεμικό περιβάλλον.
Τα υψηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης έχουν άλλη λογική. Αφορούν ανθρώπους που είτε είναι επαγγελματίες είτε επιλέγουν να ασχοληθούν με επαγγέλματα όπου η έκθεση σε βία είναι πιθανότερη. Εκεί η ύλη, η ένταση, η διάρκεια και οι απαιτήσεις πρέπει να είναι διαφορετικές. Η εκπαίδευση υψηλού κινδύνου χωρίς επαγγελματικό λόγο ή χωρίς σοβαρή βάση μπορεί να γίνει φαντασίωση.
Η εκπαίδευση πρέπει να αντιστοιχεί στον πραγματικό κίνδυνο.
Όχι στον εγωισμό του ασκούμενου.
Μη ταρακουνάς τη βάρκα
Ένα από τα πιο πρακτικά μαθήματα εκτίμησης κινδύνου είναι πολύ απλό: πολλοί άνθρωποι αποφεύγουν τη βία επειδή δεν κάνουν πράγματα που ταρακουνούν τη βάρκα.
Δεν είναι εγωιστές χωρίς λόγο. Δεν είναι εξυπνάκηδες. Δεν ψάχνουν να αποδείξουν κάτι. Δεν μπαίνουν σε φασαρίες επειδή «δεν σηκώνουν πολλά». Γνωρίζουν τις δυνατότητές τους και δεν βάζουν τον εαυτό τους σε περιβάλλον όπου αυτές θα δοκιμαστούν άσκοπα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι δειλοί. Σημαίνει ότι είναι πρακτικοί. Δεν χρειάζεται να απαντάμε σε κάθε προσβολή. Δεν χρειάζεται να διορθώνουμε κάθε αγενή άνθρωπο. Δεν χρειάζεται να αποδείξουμε ότι είμαστε έξυπνοι σε κάθε ανόητο. Δεν χρειάζεται να μένουμε σε χώρους που κάτι μέσα μας λέει ότι δεν είναι σωστοί.
Η αυτοπροστασία δεν είναι μόνο η ικανότητα να δράσουμε όταν υπάρχει απειλή. Είναι και η ικανότητα να μη δημιουργούμε απειλές με τη δική μας συμπεριφορά. Αυτό είναι δύσκολο για ανθρώπους που έχουν έντονο εγωισμό, ανάγκη επιβεβαίωσης ή κακή σχέση με τον αυτοέλεγχο.
Στην πραγματική ζωή, το να μη ταρακουνάς τη βάρκα είναι συχνά ανώτερο από το να ξέρεις να κολυμπάς στα κύματα που εσύ δημιούργησες.
Η θέση του Combatives Group
Η θέση του Combatives Group είναι ότι η εκτίμηση κινδύνου είναι θεμελιώδης δεξιότητα αυτοπροστασίας.
Δεν μπορεί να υπάρχει σοβαρή εκπαίδευση αν ο ασκούμενος δεν ξέρει σε ποιο επίπεδο κινδύνου βρίσκεται, τι αυξάνει τον κίνδυνο, τι τον μειώνει και ποια εργαλεία αντιστοιχούν σε κάθε επίπεδο.
Για τον χαμηλό κίνδυνο, η βάση είναι η επίγνωση, οι καλές συνήθειες και η σύντομη αλλά ουσιαστική εκπαίδευση. Για τον μέσο κίνδυνο, προστίθενται ισχυρότερα πρωτόκολλα, κοινωνικές δεξιότητες, καλύτερη παρατήρηση και προσαρμογή συμπεριφοράς. Για τον υψηλό κίνδυνο, απαιτείται βαθύτερη, συστηματική και πιο απαιτητική εκπαίδευση, ειδικά όταν πρόκειται για επαγγελματίες.
Το σημαντικό είναι να μη ζούμε με τον φόβο ως οδηγό. Ο φόβος διογκώνει. Η εκτίμηση κινδύνου ξεκαθαρίζει. Ο φόβος μπορεί να μας πει ότι κάτι χρειάζεται προσοχή. Η εκτίμηση κινδύνου μάς λέει τι πρέπει να κάνουμε.
Στο Combatives Group, δεν εκπαιδεύουμε ανθρώπους για να φοβούνται περισσότερο.
Τους εκπαιδεύουμε για να βλέπουν καθαρότερα.
Τελική σκέψη
Η εκτίμηση κινδύνου είναι η διαφορά ανάμεσα στην αυτοπροστασία και στην παράνοια. Ο άνθρωπος που κάνει σωστή εκτίμηση κινδύνου δεν βλέπει παντού απειλές, αλλά δεν αγνοεί και τα σημάδια όταν εμφανίζονται. Δεν ζει φοβισμένος, αλλά δεν ζει και αφελώς. Δεν εκπαιδεύεται επειδή πιστεύει ότι ο κόσμος είναι γεμάτος τέρατα, αλλά επειδή ξέρει ότι λίγες σωστές συνήθειες μπορούν να μειώσουν σημαντικά την έκθεσή του.
Ο χαμηλός κίνδυνος χρειάζεται βασική εγρήγορση και καλές συνήθειες. Ο μέσος κίνδυνος χρειάζεται περισσότερη προσοχή, κοινωνικές δεξιότητες και ενεργή παρατήρηση. Ο υψηλός κίνδυνος χρειάζεται σοβαρή και βαθύτερη εκπαίδευση. Το λάθος είναι να αντιμετωπίζουμε όλα τα επίπεδα με τον ίδιο τρόπο.
Η αυτοπροστασία δεν είναι να ζεις σαν θήραμα.
Δεν είναι όμως και να ζεις σαν να μην υπάρχουν θηρευτές.
Είναι να ξέρεις πού βρίσκεσαι, τι κάνεις, τι αυξάνει τον κίνδυνο και πώς να τον μειώνεις πριν χρειαστεί να τον αντιμετωπίσεις.
Συνέχεια ανάγνωσης
- Για το υπάρχον άρθρο, δείτε τη σελίδα Εκτίμηση Κινδύνου.
- Για τη διαφορά ανάμεσα στη διαχείριση φόβου και στη διαχείριση κινδύνου, συνεχίστε με το άρθρο Διαχείριση Φόβου ή Διαχείριση Κινδύνου;.
- Για το πώς ο ανεξέλεγκτος φόβος διογκώνει τον κίνδυνο, διαβάστε το άρθρο Φόβος και Παράνοια.
- Για το γιατί πρέπει να εστιάζουμε στον κίνδυνο και όχι στον φόβο, δείτε το άρθρο Φόβος για πραγματικό κίνδυνο.
- Για την αντιμετώπιση του φόβου, συνεχίστε με το άρθρο Η αντιμετώπιση του φόβου.
- Για το πώς ο φόβος μπορεί να γίνει εργαλείο, διαβάστε το άρθρο Κάνε το φόβο εργαλείο, όχι τροχοπέδη.
- Για την πρώτη γραμμή αυτοπροστασίας, δείτε το άρθρο Αρχές Combatives – Απουσία, Αποφυγή, Απόδραση.
- Για τους κανόνες αυτοπροστασίας στην πράξη, συνεχίστε με το άρθρο Κανόνες Αυτοπροστασίας – Φάση 1.
Σημείωση περιεχομένου
Το άρθρο αναφέρεται σε επίπεδα κινδύνου, περιβαλλοντικούς και συμπεριφορικούς παράγοντες, πιθανή βία και αυτοπροστασία. Σκοπός δεν είναι η καλλιέργεια φόβου, αλλά η ρεαλιστική αξιολόγηση της έκθεσης κάθε ανθρώπου σε κίνδυνο.
Σημείωση ασφαλείας
Η εκτίμηση κινδύνου δεν αντικαθιστά την κρίση της στιγμής ούτε αποτελεί εγγύηση ασφάλειας. Βοηθά όμως στη δημιουργία καλύτερων συνηθειών, επιλογών και πρωτοκόλλων.
Νομική σημείωση
Το άρθρο δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Η αυτοπροστασία και η αυτοάμυνα πρέπει πάντα να παραμένουν μέσα στα όρια της νομιμότητας, της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας.
Σημείωση κατά της φαντασίωσης
Δεν είναι όλοι οι άνθρωποι στον ίδιο κίνδυνο και δεν χρειάζονται όλοι την ίδια εκπαίδευση. Η εκπαίδευση πρέπει να αντιστοιχεί στο πραγματικό επίπεδο έκθεσης, όχι στον φόβο, στον εγωισμό ή στην εικόνα που θέλει να έχει ο ασκούμενος για τον εαυτό του.
Σημείωση εμπειρίας
Το Combatives Group θεωρεί ότι η σωστή εκτίμηση κινδύνου είναι απαραίτητη για κάθε επίπεδο αυτοπροστασίας, επειδή βοηθά τον ασκούμενο να μη δρα ούτε αφελώς ούτε υπερβολικά.
Επικοινωνία
Αν θέλετε να μάθετε πώς διδάσκονται η εκτίμηση κινδύνου, η επίγνωση περιβάλλοντος, τα πρωτόκολλα ασφαλείας και η ρεαλιστική αυτοπροστασία, επικοινωνήστε με το Combatives Group.