Οι αιτίες της απραξίας μπροστά στη βία
Όταν ένας άνθρωπος έρχεται ξαφνικά αντιμέτωπος με βία ή με ξεκάθαρη απειλή βίας, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι θα αντιδράσει όπως φανταζόταν.
Μπορεί να παγώσει.
Μπορεί να αρχίσει να αμφιβάλλει.
Μπορεί να προσπαθήσει να δικαιολογήσει αυτό που βλέπει.
Μπορεί να περιμένει λίγο ακόμη, μήπως η κατάσταση φτιάξει μόνη της.
Μπορεί να θέλει να δράσει, αλλά να μην μπορεί.
Αυτό το άρθρο εξετάζει τρεις από τις πιο επικίνδυνες αιτίες απραξίας σε μια απειλητική κατάσταση:
αναστολές, αμφιβολίες και ανασφάλειες.
Αυτές είναι οι «κατάρες» που μπορούν να παραλύσουν έναν άνθρωπο ακριβώς τη στιγμή που χρειάζεται καθαρή αντίληψη, ψυχική ετοιμότητα και δράση.
Η λύση δεν είναι η ανεξέλεγκτη βία.
Η λύση είναι η σωστά εκπαιδευμένη δράση.
Η σύντομη απάντηση
Το «πάγωμα» μπροστά στη βία δεν είναι απλώς δειλία, αδυναμία ή έλλειψη χαρακτήρα. Συχνά είναι το αποτέλεσμα εσωτερικής σύγκρουσης.
Ο άνθρωπος ξέρει ότι κάτι δεν πάει καλά, αλλά ταυτόχρονα σκέφτεται:
«Μήπως υπερβάλλω;»
«Μήπως αν κάνω κάτι, το προκαλέσω;»
«Μήπως δεν είναι τόσο σοβαρό;»
«Μήπως δεν μπορώ να τα καταφέρω;»
Αυτές οι σκέψεις δημιουργούν καθυστέρηση. Η καθυστέρηση δημιουργεί απώλεια πρωτοβουλίας. Και η απώλεια πρωτοβουλίας μπορεί να κάνει μια ήδη επικίνδυνη κατάσταση πολύ χειρότερη.
Οι αναστολές σχετίζονται με όσα έχουμε μάθει για τη βία, την ηθική, τον νόμο και την κοινωνική συμπεριφορά.
Οι αμφιβολίες σχετίζονται με το αν η απειλή είναι πραγματική και αν δικαιολογείται η δράση.
Οι ανασφάλειες σχετίζονται με το αν πιστεύουμε ότι μπορούμε να ανταποκριθούμε.
Η λύση δεν είναι να γίνουμε βίαιοι άνθρωποι.
Η λύση είναι να εκπαιδευτούμε ώστε να αναγνωρίζουμε την απειλή, να αποφεύγουμε όπου μπορούμε, να αποκλιμακώνουμε όπου είναι δυνατόν, να δημιουργούμε απόσταση και, όταν δεν υπάρχει άλλη ασφαλής επιλογή, να δρούμε έγκαιρα, νόμιμα και αποφασιστικά.
Η δράση θεραπεύει τον φόβο, τις αναστολές, τις αμφιβολίες και τις ανασφάλειες.
Τα υπόλοιπα είναι θεωρία.
Αυτό το άρθρο είναι για εσάς αν…
- Έχετε νιώσει ότι σε έντονη αντιπαράθεση μπορεί να παγώσετε.
- Αναρωτιέστε γιατί κάποιος δεν αντιδρά όταν βλέπει ότι η κατάσταση γίνεται επικίνδυνη.
- Θέλετε να καταλάβετε τη διαφορά ανάμεσα στον φόβο, την αμφιβολία και την ανασφάλεια.
- Έχετε μάθει ότι «η βία δεν είναι ποτέ λύση» αλλά θέλετε να καταλάβετε τι γίνεται όταν η βία έρχεται προς εσάς.
- Θέλετε να είστε νόμιμοι και υπεύθυνοι, χωρίς όμως να μείνετε ανενεργοί όταν απειλείται η σωματική σας ακεραιότητα.
- Έχετε κάνει πολεμικές τέχνες ή μαχητικά αθλήματα, αλλά δεν έχετε εκπαιδευτεί στη ψυχολογική μετάβαση από την παρατήρηση στη δράση.
- Θέλετε να καταλάβετε γιατί η αυτοπροστασία προηγείται της αυτοάμυνας.
Η αυτοάμυνα δεν αρχίζει όταν κάποιος μας χτυπήσει.
Αρχίζει όταν καταλαβαίνουμε ότι μια κατάσταση αλλάζει επίπεδο.
Τι θα μάθετε
Σε αυτό το άρθρο θα μάθετε:
- Γιατί το «πάγωμα» είναι συχνή ανθρώπινη αντίδραση μπροστά στη βία.
- Πώς οι αναστολές μπορούν να εμποδίσουν την έγκαιρη δράση.
- Πώς οι αμφιβολίες δημιουργούν καθυστέρηση την κρίσιμη στιγμή.
- Πώς οι ανασφάλειες μάς κάνουν να νιώθουμε ότι δεν μπορούμε να ανταποκριθούμε.
- Γιατί η κοινωνική, θρησκευτική, ηθική και νομική μας διαπαιδαγώγηση μπορεί να μας δυσκολέψει μπροστά σε πραγματική απειλή.
- Γιατί η βία δεν μπορεί να αγνοηθεί, ακόμη και αν δεν μας αρέσει.
- Γιατί η ασφάλεια, η αυτοπροστασία και η αυτοάμυνα είναι διαφορετικά αλλά συνδεδεμένα πεδία.
- Γιατί η εσωτερική διαπραγμάτευση μπορεί να γίνει επικίνδυνη.
- Γιατί η δράση δεν σημαίνει απαραίτητα φυσική επίθεση.
- Γιατί η εκπαίδευση πρέπει να περιλαμβάνει σώμα, νου, ψυχή και πνεύμα.
- Γιατί η δράση είναι η πρακτική απάντηση στις αναστολές, τις αμφιβολίες και τις ανασφάλειες.
Βασικά σημεία
1. Το πάγωμα δεν είναι απλό θέμα δειλίας
Το πάγωμα μπορεί να εμφανιστεί όταν η άρνηση, η παράλυση, η ενδοτική ή η υποτακτική συμπεριφορά υπερισχύουν της δράσης.
2. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θέλουν να ασχοληθούν με τη βία
Αυτό είναι φυσιολογικό. Ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον και έχει μάθει να αποφεύγει τη βία για λόγους ηθικούς, κοινωνικούς, θρησκευτικούς και νομικούς.
3. Η βία όμως υπάρχει
Είτε μας αρέσει είτε όχι, η βία υπήρχε, υπάρχει και θα συνεχίσει να υπάρχει. Η άρνηση δεν μας προστατεύει από αυτήν.
4. Η ασφάλεια, η αυτοπροστασία και η αυτοάμυνα δεν είναι το ίδιο πράγμα
Η ασφάλεια μάς βοηθά να μη βρεθούμε απροετοίμαστοι.
Η αυτοπροστασία μάς βοηθά να μην πιαστούμε εξαπίνης.
Η αυτοάμυνα αφορά την αναγκαία δράση όταν η απειλή δεν μπορεί πλέον να αποφευχθεί.
5. Οι αναστολές μάς κάνουν να φοβόμαστε την ίδια τη δράση
Μπορεί να ξέρουμε ότι κάτι πάει στραβά, αλλά να διστάζουμε επειδή δεν θέλουμε να προκαλέσουμε, να παρανομήσουμε ή να κάνουμε λάθος.
6. Οι αμφιβολίες μάς κάνουν να μην εμπιστευόμαστε αυτό που βλέπουμε
Μπορεί να σκεφτόμαστε ότι ο άλλος ίσως δεν θα επιτεθεί τελικά, ακόμη και όταν τα σημάδια δείχνουν κλιμάκωση.
7. Οι ανασφάλειες μάς κάνουν να αμφισβητούμε την ικανότητά μας
Μπορεί να βλέπουμε τον κίνδυνο αλλά να μην πιστεύουμε ότι μπορούμε να ανταποκριθούμε.
8. Η εσωτερική διαπραγμάτευση μπορεί να γίνει επικίνδυνη
Όσο ο άνθρωπος συζητά με τον εαυτό του, η απειλή μπορεί να πλησιάζει.
9. Η λύση είναι η δράση
Όχι απαραίτητα σωματική δράση από την πρώτη στιγμή, αλλά κάποια μορφή έγκαιρης, νόμιμης και εκπαιδευμένης δράσης.
10. Η δράση θεραπεύει τον φόβο
Η σωστή δράση θεραπεύει τον φόβο, τις αναστολές, τις αμφιβολίες και τις ανασφάλειες. Η θεωρία από μόνη της δεν αρκεί.
Εισαγωγή: Γιατί παγώνουμε μπροστά στη βία
Σε πρόσφατο άρθρο συζητήσαμε τα θέματα «Πανικός – Φυγή – Μάχη ή Πάγωμα» και τους μηχανισμούς καθεμίας από αυτές τις συμπεριφορές.
Δεχόμαστε πολλές ερωτήσεις. Κυρίως όμως, δεχόμαστε ερωτήσεις σχετικά με το «πάγωμα». Γι’ αυτό θεώρησα σκόπιμο να αναλύσω λίγο περισσότερο αυτή τη συμπεριφορά, ώστε να βοηθήσω να ξεκαθαρίσει το θέμα.
Πάγωμα είναι το σημείο όπου η άρνηση, η παράλυση, η ενδοτική ή η υποτακτική συμπεριφορά υπερισχύουν.
Πιστεύω ότι στους περισσότερους ανθρώπους δεν αρέσει και δεν θέλουν να ασχοληθούν με τη βία. Αυτό είναι φυσιολογικό. Το ανθρώπινο είδος είναι κοινωνικό είδος. Με βάση το βαθιά ριζωμένο θρησκευτικό, νομικό, ηθικό και συνειδησιακό μας υπόβαθρο, η βία δεν προάγει την ευημερία της κοινωνίας στο σύνολό της.
Θαρρώ ότι ο λόγος βρίσκεται βαθιά στο παρελθόν, όταν οι άνθρωποι έπρεπε να συνασπιστούν για να εξασφαλίσουν την επιβίωσή τους ως είδος. Η νομική, θρησκευτική και ηθική διάσταση των κοινωνικών ταμπού προωθεί, τουλάχιστον στη διδασκαλία, την άποψη της μη βίας.
Αν όμως κρίνουμε από την ιστορία των εκκλησιών, των κρατών, των πολέμων και των κοινωνικών συγκρούσεων, δεν είμαι βέβαιος ότι η ανθρωπότητα εφαρμόζει πάντα όσα κηρύττει. Η βία αποδοκιμάζεται θεωρητικά, αλλά χρησιμοποιείται συχνά στην πράξη, όταν συμφέρει πολιτικά, στρατιωτικά, κοινωνικά ή προσωπικά.
Είτε μας αρέσει είτε όχι, το θέμα της βίας και η πράξη της ίδιας της βίας υπήρχαν, υπάρχουν και θα παραμείνουν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγαπήσουμε τη βία.
Σημαίνει ότι δεν έχουμε το δικαίωμα να την αγνοούμε.
Η βία ως πραγματικότητα που δεν εξαφανίζεται επειδή δεν μας αρέσει
Ζούμε σε μια κοινωνία που από τη μία καταδικάζει τη βία και από την άλλη την προβάλλει συνεχώς. Τη βλέπουμε σε ταινίες, σειρές, κινούμενα σχέδια, παιχνίδια, ειδήσεις και διαφημιστική αισθητική. Συχνά παρουσιάζεται ως θέαμα, εκτόνωση ή «ρεαλισμός».
Δεν συμφωνώ με αυτή τη μαζική σφαγή «επί διαφάνειας», όπως θα μπορούσε να την πει κανείς. Και, ειλικρινά, τι έγιναν οι καλές κωμωδίες;
Όμως δεν μπορώ και να χώσω το κεφάλι μου στην άμμο σαν τη στρουθοκάμηλο — κάτι που, για την ακρίβεια, δεν κάνει ούτε το ίδιο το πτηνό.
Η βία υπάρχει.
Και επειδή υπάρχει, κάθε άνθρωπος πρέπει να γνωρίζει κάτι περί ασφάλειας, ώστε να μην πιάνεται εντελώς αδιάβαστος.
Περισσότερα πρέπει να γνωρίζει περί αυτοπροστασίας, ώστε να μην πιάνεται εξαπίνης.
Όσοι δε ζουν, εργάζονται ή κινούνται σε περιβάλλοντα που το απαιτούν, πρέπει να έχουν ακόμη σοβαρότερη εκπαίδευση σε ένα έγκυρο σύστημα αυτοάμυνας, ώστε να μην βρεθούν εντελώς ανήμποροι όταν η κατάσταση ξεφύγει.
Ασφάλεια, αυτοπροστασία και αυτοάμυνα δεν είναι πολυτέλειες.
Είναι επίπεδα προετοιμασίας.
Το πραγματικό ερώτημα
Αφού λοιπόν η βία υπάρχει, το κρίσιμο ερώτημα είναι άλλο:
Τι είναι αυτό που, όταν βρισκόμαστε ξαφνικά αντιμέτωποι με τη βία, μας μπλοκάρει από την άμεση και σωστή αντίδραση;
Πόσο μάλλον όταν πρόκειται για την προσπάθεια να σώσουμε τον εαυτό μας, τη σωματική μας ακεραιότητα ή έστω τον αυτοσεβασμό μας;
Τι είναι αυτό που προκαλεί αυτή την έλλειψη αντίδρασης;
Τι μας κάνει να μένουμε ακίνητοι όταν βλέπουμε ότι κάτι έρχεται;
Τι μας κάνει να συζητάμε μέσα στο κεφάλι μας ενώ η κατάσταση εξελίσσεται;
Τι μας κάνει να περιμένουμε μέχρι να είναι αργά;
Η απάντηση, σε μεγάλο βαθμό, βρίσκεται στις τρεις κατάρες:
αναστολές, αμφιβολίες και ανασφάλειες.
Αναστολές
Ο πρώτος παράγοντας που πρέπει να αναλογιστούμε είναι οι αναστολές που έχουμε σχετικά με τη βία.
Οι αναστολές μπορεί να προέρχονται από πολλά σημεία.
Μπορεί να προέρχονται από βαθιά ριζωμένες πεποιθήσεις σχετικά με το πώς διατηρείται η κοινωνική ειρήνη.
Μπορεί να προέρχονται από θρησκευτική κατήχηση, φόβο θείας κρίσης ή ηθική ενοχή.
Μπορεί να προέρχονται από τον φόβο των νομικών συνεπειών.
Μπορεί να προέρχονται από την παιδική μας αγωγή, όταν μάθαμε από πολύ μικροί να μη χτυπάμε άλλα παιδιά.
Μπορεί να προέρχονται από την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας: «Εγώ δεν είμαι τέτοιος άνθρωπος».
Όποιος και αν είναι ο λόγος, οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν αναστολές απέναντι στη βία.
Και αυτό, μέχρι ένα σημείο, είναι καλό. Οι αναστολές μάς εμποδίζουν να λειτουργούμε σαν ανεξέλεγκτα ζώα. Μας βοηθούν να ζούμε σε κοινωνία. Μας θυμίζουν ότι η βία έχει συνέπειες.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν οι ίδιες αναστολές μάς παραλύουν τη στιγμή που η βία δεν είναι πια θεωρητική, αλλά έρχεται προς εμάς.
Το σενάριο των αναστολών
Ας δούμε ένα σενάριο.
Για κάποιο λόγο βρισκόμαστε αντιμέτωποι με έναν πολύ επιθετικό άνθρωπο, ο οποίος κάνει άγριες χειρονομίες. Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε δει κάτι παρόμοιο να συμβαίνει μπροστά μας.
Έχουμε το προαίσθημα ότι ο άνθρωπος αυτός πρόκειται να ανεβάσει περισσότερο τον «πήχη», πηγαίνοντας από τη λεκτική επίθεση στη φυσική βία.
Ξαφνικά συνειδητοποιούμε ότι αδυνατούμε να κάνουμε οτιδήποτε.
Δεν λαμβάνουμε ούτε τα βασικά μέτρα.
Δεν κρατάμε σωστή απόσταση.
Δεν δημιουργούμε φραγμό.
Δεν αλλάζουμε θέση.
Δεν ψάχνουμε έξοδο.
Δεν προετοιμαζόμαστε.
Δεν δρούμε.
Για κάποιον περίεργο λόγο, δεν μπορούμε να φέρουμε τον εαυτό μας στην κατάσταση να κάνει κάτι πριν η επικείμενη επίθεση πραγματοποιηθεί.
Δεν είμαστε σίγουροι ότι πρέπει να λάβουμε μέτρα. Συνεχίζουμε να προσπαθούμε να μαντέψουμε τι άλλο θα μπορούσε να συμβεί αν τελικά κάνουμε κάτι.
Και τότε αρχίζει η εσωτερική διαπραγμάτευση.
Η εσωτερική διαπραγμάτευση των αναστολών
Ο άνθρωπος αρχίζει να σκέφτεται:
«Αν φανεί ότι προετοιμάζομαι για το χειρότερο, μπορεί να προκαλέσω την επίθεση.»
«Δεν ξέρω αν μπορώ να τον χτυπήσω αν πάει να με χτυπήσει πρώτος.»
«Ίσως θα έπρεπε να τον χτυπήσω εγώ πρώτος.»
«Μήπως πρέπει να τον χτυπήσω εγώ πρώτος;»
«Αλλά τότε μπορεί να υπάρξει πραγματικό πρόβλημα.»
«Και αν δεν μπορώ να ανταπεξέλθω, ενώ έχω κάνει την αρχή;»
«Θα προτιμούσα να αποφύγω το πρόβλημα.»
Αυτές οι σκέψεις δεν είναι παράλογες από μόνες τους. Περιέχουν πραγματικές ανησυχίες: νομικές, ηθικές, πρακτικές και προσωπικές.
Το πρόβλημα είναι ότι όσο συνεχίζεται αυτή η διαπραγμάτευση, η κατάσταση μπορεί να προχωρά.
Η απόσταση μπορεί να κλείνει.
Η απειλή μπορεί να δυναμώνει.
Οι επιλογές μπορεί να μειώνονται.
Οι αναστολές δεν είναι πάντα λάθος.
Αλλά όταν εμποδίζουν κάθε μορφή προετοιμασίας, γίνονται επικίνδυνες.
Αμφιβολίες
Ο δεύτερος παράγοντας είναι η αμφιβολία.
Δεν μπορούμε να αναγκάσουμε τον εαυτό μας να κάνει κάτι, επειδή δεν είμαστε πεπεισμένοι ότι ο άλλος πραγματικά πρόκειται να επιτεθεί.
Και ακόμη αν επιτεθεί, δεν είμαστε σίγουροι ότι θα είμαστε ικανοί ή σε θέση να αντιμετωπίσουμε την κατάσταση.
Η αμφιβολία είναι διαφορετική από την αναστολή.
Η αναστολή λέει:
«Μήπως δεν πρέπει να δράσω;»
Η αμφιβολία λέει:
«Μήπως δεν συμβαίνει ακόμη κάτι που να δικαιολογεί δράση;»
Και αυτό είναι επίσης ανθρώπινο.
Δεν θέλουμε να παρεξηγήσουμε.
Δεν θέλουμε να υπερβάλουμε.
Δεν θέλουμε να γίνουμε εμείς το πρόβλημα.
Δεν θέλουμε να κάνουμε κάτι που μετά θα μετανιώσουμε.
Όλα αυτά είναι λογικά.
Όμως, σε μια κατάσταση που κλιμακώνεται γρήγορα, η αμφιβολία μπορεί να γίνει καθυστέρηση. Και η καθυστέρηση μπορεί να γίνει ήττα.
Το σενάριο των αμφιβολιών
Ας πάρουμε το ίδιο σενάριο με μικρές διαφορές.
Βρισκόμαστε και πάλι αντιμέτωποι με έναν πολύ επιθετικό άνθρωπο, που κάνει άγριες χειρονομίες. Νιώθουμε ότι πρόκειται να ανεβάσει περισσότερο τον «πήχη» και ότι είναι έτοιμος να πάει από τη λεκτική επίθεση στη φυσική βία.
Αλλά για κάποιον λόγο δεν είμαστε σίγουροι.
Μπορεί να είναι απλώς θυμωμένος.
Μπορεί να ξεσπάει γενικά.
Μπορεί να θέλει μόνο να φοβίσει.
Μπορεί να μη φτάσει τελικά στη βία.
Μπορεί να τα έχει βάλει με την κατάσταση και όχι με εμάς.
Και έτσι αρχίζει ξανά η εσωτερική συζήτηση.
Η εσωτερική διαπραγμάτευση των αμφιβολιών
Ο άνθρωπος σκέφτεται:
«Μπορεί να μην κάνει τίποτα.»
«Τι γίνεται αν κάνω κάτι και μετά νιώθω χάλια, επειδή δεν είχε πραγματικά πρόθεση να μου επιτεθεί;»
«Τι να κάνω τώρα;»
«Μήπως απλώς τα έχει βάλει με την κατάσταση και όχι με εμένα;»
«Δεν φαίνεται σαν να πρόκειται σίγουρα να μου επιτεθεί.»
«Αλλά αν το κάνει;»
«Μπορώ να είμαι σίγουρος ότι θα μπορέσω να κάνω κάτι;»
Εδώ βλέπουμε την παγίδα της αμφιβολίας.
Ο άνθρωπος δεν θέλει να κάνει λάθος. Αυτό είναι καλό.
Αλλά δεν πρέπει να περιμένει την απόλυτη βεβαιότητα για να αρχίσει να παίρνει μέτρα αυτοπροστασίας.
Δεν χρειάζεται να χτυπήσει.
Δεν χρειάζεται να απειλήσει.
Δεν χρειάζεται να κλιμακώσει.
Μπορεί όμως να μετακινηθεί, να αυξήσει απόσταση, να βάλει εμπόδιο, να δημιουργήσει φραγμό, να δώσει σαφές λεκτικό όριο, να κατευθυνθεί προς έξοδο, να ζητήσει βοήθεια ή να ετοιμαστεί ψυχικά για το ενδεχόμενο δράσης.
Η αμφιβολία δεν πρέπει να μας εμποδίζει από νόμιμη και λογική προετοιμασία.
Ανασφάλειες
Ο τρίτος παράγοντας είναι οι ανασφάλειες.
Δεν μπορούμε να αντιδράσουμε άμεσα, επειδή δεν είμαστε σίγουροι ότι μπορούμε να ανταπεξέλθουμε σε περίπτωση συμπλοκής.
Εδώ το πρόβλημα δεν είναι κυρίως η ηθική.
Δεν είναι κυρίως η νομιμότητα.
Δεν είναι κυρίως η αμφιβολία για το αν ο άλλος θα επιτεθεί.
Το πρόβλημα είναι:
«Και αν δεν μπορώ;»
Αυτό είναι πολύ βαθύ.
Ο άνθρωπος μπορεί να βλέπει καθαρά τον κίνδυνο, αλλά να νιώθει ότι δεν έχει τα σωματικά, ψυχικά ή τεχνικά εργαλεία για να ανταποκριθεί.
Αν δεν έχει εκπαιδευτεί, αν δεν έχει δοκιμαστεί υπό πίεση, αν δεν έχει μάθει να διαχειρίζεται απόσταση, φωνή, φραγμό, κίνηση και φόβο, τότε είναι λογικό να μην αισθάνεται ασφαλής.
Το θέμα δεν είναι να πείσουμε τον εαυτό μας ψεύτικα ότι μπορούμε.
Το θέμα είναι να εκπαιδευτούμε ώστε να έχουμε πραγματικές επιλογές.
Το σενάριο των ανασφαλειών
Πάλι το ίδιο σενάριο, με μικρές διαφορές.
Είμαστε αντιμέτωποι με έναν πολύ επιθετικό άνθρωπο, ο οποίος κάνει άγριες χειρονομίες. Έχουμε το προαίσθημα ότι πρόκειται να ανεβάσει περισσότερο τον «πήχη» και ότι είναι έτοιμος να περάσει από τη λεκτική επίθεση σε φυσική βία.
Αλλά για κάποιον λόγο δεν κάνουμε κάτι.
Όχι επειδή δεν βλέπουμε τον κίνδυνο.
Όχι επειδή δεν καταλαβαίνουμε ότι κάτι πάει στραβά.
Αλλά επειδή δεν είμαστε σίγουροι ότι μπορούμε να τον σταματήσουμε.
Με αυτά που έχουμε μάθει ή δεν έχουμε μάθει για τέτοιες περιπτώσεις, απλώς δεν νιώθουμε ασφάλεια.
Και τότε το μυαλό αρχίζει να τρέχει.
Η εσωτερική διαπραγμάτευση των ανασφαλειών
Ο άνθρωπος σκέφτεται:
«Τι θα συμβεί αν με χτυπήσει ξαφνικά;»
«Τι μπορώ να κάνω;»
«Θα με χτυπήσει με γροθιά;»
«Θα με κλωτσήσει;»
«Θα είναι πολύ αργά;»
«Μπορώ να τον σταματήσω;»
«Σαν ντουλάπα είναι.»
«Φαίνεται πραγματικά θυμωμένος.»
«Κι αν με χτυπήσει άσχημα και δεν μπορώ να το ξεπεράσω;»
Εδώ η φαντασία αρχίζει να δουλεύει εναντίον μας.
Δεν προετοιμάζει.
Παραλύει.
Ο άνθρωπος βλέπει σενάρια αποτυχίας, όχι επιλογές δράσης. Βλέπει τον άλλον μεγαλύτερο, δυνατότερο, θυμωμένο, επικίνδυνο. Βλέπει τον εαυτό του μικρότερο, αδύναμο, ανεπαρκή, αργό.
Αυτή είναι η στιγμή όπου η ανασφάλεια μπορεί να γίνει αυτοεκπληρούμενη προφητεία.
Αν πιστεύουμε ότι δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα, είναι πολύ πιθανό να μην κάνουμε τίποτα.
Η λύση
Θα είμαι ευθύς.
Από την αρχή έχουμε να κάνουμε με τις κατάρες από τις οποίες υποφέρουν οι πιο άπειροι ή οι επισφαλείς των δεξιοτήτων άνθρωποι.
Αναστολές.
Αμφιβολίες.
Ανασφάλειες.
Όταν αυτές κυριαρχήσουν, έχουμε φτάσει στο σημείο όπου ο άνθρωπος παραλύει και μένει σε αδράνεια.
Με πρακτικούς όρους, έχει ήδη χάσει.
Η ήττα χρειάζεται μόνο να οριστικοποιηθεί και να επιβεβαιωθεί σωματικά.
Αυτό ακούγεται σκληρό, αλλά είναι απαραίτητο να ειπωθεί. Όταν η απειλή εξελίσσεται και ο άνθρωπος μένει ακίνητος μέσα στο κεφάλι του, ο επιτιθέμενος αποκτά το πλεονέκτημα.
Και ποια είναι η λύση για να αποφευχθεί αυτό;
Η λύση είναι πάντα η δράση.
Όχι απαραίτητα σωματική δράση από την πρώτη στιγμή.
Όχι παράνομη δράση.
Όχι υπερβολική δράση.
Αλλά δράση.
Κάτι πρέπει να γίνει.
Η δράση δεν χρειάζεται πάντα να φαίνεται επιθετική
Δεν πρέπει κατ’ ανάγκην να είναι σωματικά προφανές ότι προετοιμαζόμαστε να αντιμετωπίσουμε μια πιθανή ή επικείμενη επίθεση.
Αλλά πρέπει να κάνουμε κάτι.
Και αυτό το κάτι πρέπει να είναι νόμιμα αποδεκτό, πρακτικά χρήσιμο και τακτικά σωστό.
Μπορεί να είναι αλλαγή θέσης.
Μπορεί να είναι αύξηση απόστασης.
Μπορεί να είναι δημιουργία φραγμού.
Μπορεί να είναι καθαρή λεκτική εντολή.
Μπορεί να είναι απομάκρυνση.
Μπορεί να είναι αναζήτηση εξόδου.
Μπορεί να είναι στροφή του σώματος.
Μπορεί να είναι προετοιμασία για άμεση προστατευτική δράση, αν η απειλή εκδηλωθεί.
Αυτά τα πράγματα δεν είναι «υπερβολή».
Είναι αυτοπροστασία.
Η απραξία δεν είναι ουδετερότητα.
Σε μια απειλητική κατάσταση, η απραξία μπορεί να είναι παράδοση της πρωτοβουλίας στον άλλον.
Το σχέδιο δράσης του Combatives Group
Το ακριβές είδος δράσης είναι κάτι με το οποίο ασχολούμαστε πολύ στις αίθουσες πρακτικής του Combatives Group.
Όλοι οι ασκούμενοι μαθαίνουν το σχέδιο δράσης μας.
Από τα πρώτα κιόλας μαθήματα και σε όλη τη διαδρομή προς τα προχωρημένα επίπεδα, οι ασκούμενοι μαθαίνουν να αναλαμβάνουν δράση βάσει συγκεκριμένων αρχών και πρωτοκόλλων.
Δεν μαθαίνουν απλώς να χτυπούν.
Μαθαίνουν να βλέπουν.
Να σκέφτονται.
Να κινούνται.
Να κρατούν απόσταση.
Να δημιουργούν φραγμό.
Να μη χάνονται στην εσωτερική συζήτηση.
Να ελέγχουν τον νου και τα συναισθήματά τους.
Να περνούν από την αδράνεια στην πράξη.
Και, όταν η φυσική δράση είναι αναγκαία, να τη χρησιμοποιούν με σκοπό τη διακοπή της απειλής και τη δημιουργία δυνατότητας διαφυγής.
Η δράση δεν είναι τυχαία.
Είναι εκπαιδευμένη διαδικασία.
Το σώμα χρειάζεται εκπαίδευση, αλλά δεν αρκεί μόνο του
Ναι, ένα μεγάλο μέρος της εκπαίδευσης είναι σωματικό.
Δεν γίνεται αλλιώς.
Όταν η απειλή γίνει φυσική, το σώμα πρέπει να μπορεί να εκτελέσει. Πρέπει να έχει δουλέψει κίνηση, απόσταση, ισορροπία, προστασία, πίεση, αντίδραση και εφαρμογή.
Χρειάζεται ένα ικανό σύστημα εκτέλεσης, επειδή μόνο το να σκεφτόμαστε για την αυτοάμυνα δεν αρκεί για τη στιγμή που πρόκειται να συμβεί το κακό.
Η θεωρία δεν σταματά επίθεση.
Το σώμα πρέπει να έχει εκπαιδευτεί.
Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι το σώμα αποφασίζει μόνο του.
Οι εγκεφαλικές, ψυχικές και πνευματικές πτυχές είναι πάντα αυτές που επηρεάζουν βαθιά το αποτέλεσμα της σύγκρουσης.
Ο άνθρωπος μπορεί να ξέρει τεχνικές και να μην μπορεί να τις εφαρμόσει.
Μπορεί να είναι δυνατός και να παγώσει.
Μπορεί να έχει εμπειρία προπόνησης και να χαθεί στην αμφιβολία.
Μπορεί να έχει σωματική ικανότητα αλλά όχι ψυχική άδεια να δράσει.
Γι’ αυτό η σοβαρή εκπαίδευση αυτοπροστασίας δεν είναι μόνο σωματική.
Είναι και νοητική.
Είναι και ψυχική.
Είναι και ηθική.
Είναι και πρακτική.
Η δράση θεραπεύει τον φόβο
Η δράση θεραπεύει τον φόβο, τις αναστολές, τις αμφιβολίες και τις ανασφάλειες.
Τα υπόλοιπα είναι θεωρία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η δράση εξαφανίζει τον φόβο μαγικά. Ο φόβος μπορεί να υπάρχει. Η αδρεναλίνη μπορεί να υπάρχει. Η αβεβαιότητα μπορεί να υπάρχει. Το σώμα μπορεί να τρέμει. Το μυαλό μπορεί να πιέζεται.
Όμως η δράση δίνει κατεύθυνση.
Ακόμη και μικρή δράση μπορεί να σπάσει την παράλυση.
Ένα βήμα πίσω.
Ένα χέρι μπροστά ως φραγμός.
Μια καθαρή φωνητική εντολή.
Μια αλλαγή γωνίας.
Μια έξοδος που εντοπίζεται.
Μια απόφαση που λαμβάνεται.
Η απραξία αφήνει το μυαλό να βυθίζεται.
Η δράση το οργανώνει.
Αυτό είναι το πρακτικό νόημα της εκπαίδευσης.
Το τελικό συμπέρασμα
Οι αναστολές, οι αμφιβολίες και οι ανασφάλειες δεν είναι ντροπή.
Είναι ανθρώπινες.
Όμως, αν δεν τις αναγνωρίσουμε και δεν εκπαιδευτούμε να τις διαχειριζόμαστε, μπορούν να γίνουν επικίνδυνες.
Η βία δεν είναι επιθυμητή.
Η σύγκρουση δεν είναι στόχος.
Η φυσική δράση δεν είναι πρώτη επιλογή.
Αλλά όταν η κατάσταση κλιμακώνεται, όταν η διαφυγή δεν είναι διαθέσιμη και όταν η απειλή γίνεται πραγματική, η απραξία δεν είναι λύση.
Η λύση είναι η δράση.
Έγκαιρη.
Νόμιμη.
Εκπαιδευμένη.
Ανάλογη.
Αποφασιστική.
Η δράση δεν μας κάνει βίαιους ανθρώπους.
Μας βγάζει από την παράλυση όταν η βία έχει ήδη μπει στη ζωή μας.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι το πάγωμα στην αυτοάμυνα;
Το πάγωμα είναι η κατάσταση όπου ο άνθρωπος δεν μπορεί να δράσει, παρότι αντιλαμβάνεται ότι υπάρχει κίνδυνος. Μπορεί να οφείλεται σε φόβο, άρνηση, παράλυση, υποτακτική συμπεριφορά, αναστολές, αμφιβολίες ή ανασφάλειες.
Είναι το πάγωμα ένδειξη δειλίας;
Όχι απαραίτητα. Το πάγωμα είναι φυσική και ψυχολογική αντίδραση που μπορεί να εμφανιστεί σε πολλούς ανθρώπους. Το θέμα δεν είναι να ντροπιάσουμε τον άνθρωπο που παγώνει, αλλά να τον εκπαιδεύσουμε ώστε να έχει επιλογές δράσης υπό πίεση.
Τι είναι οι αναστολές στην αυτοάμυνα;
Οι αναστολές είναι εσωτερικά φρένα απέναντι στη βία. Μπορεί να προέρχονται από ηθικές, θρησκευτικές, κοινωνικές, νομικές ή παιδικές πεποιθήσεις. Είναι χρήσιμες στην κοινωνική ζωή, αλλά μπορούν να γίνουν επικίνδυνες αν εμποδίζουν κάθε μορφή προετοιμασίας απέναντι σε άμεση απειλή.
Τι είναι οι αμφιβολίες στην αυτοάμυνα;
Οι αμφιβολίες είναι η αβεβαιότητα για το αν η απειλή είναι πραγματική ή αν δικαιολογείται δράση. Μπορούν να οδηγήσουν σε καθυστέρηση, ειδικά όταν ο άνθρωπος περιμένει απόλυτη βεβαιότητα πριν πάρει μέτρα αυτοπροστασίας.
Τι είναι οι ανασφάλειες στην αυτοάμυνα;
Οι ανασφάλειες είναι η αμφισβήτηση της ικανότητάς μας να ανταποκριθούμε σε μια απειλή. Ο άνθρωπος μπορεί να βλέπει τον κίνδυνο, αλλά να μη νιώθει ότι έχει τα εργαλεία, τη δύναμη, την εκπαίδευση ή την ψυχική ετοιμότητα να δράσει.
Ποια είναι η λύση στις αναστολές, τις αμφιβολίες και τις ανασφάλειες;
Η λύση είναι η δράση. Όχι απαραίτητα σωματική δράση από την πρώτη στιγμή, αλλά εκπαιδευμένη, νόμιμη και πρακτική δράση: απόσταση, φραγμός, απομάκρυνση, λεκτικό όριο, αναζήτηση εξόδου και, όταν δεν υπάρχει άλλη επιλογή, προστατευτική φυσική δράση.
Γιατί η θεωρία δεν αρκεί στην αυτοάμυνα;
Επειδή τη στιγμή της απειλής δεν αρκεί να γνωρίζουμε τι θα έπρεπε να κάνουμε. Πρέπει να μπορούμε να το κάνουμε υπό πίεση. Αυτό απαιτεί σωματική, ψυχική και νοητική εκπαίδευση.
Μπορεί η δράση να είναι νόμιμη χωρίς να είναι βίαιη;
Ναι. Η δράση μπορεί να είναι αλλαγή θέσης, αύξηση απόστασης, φωνητική εντολή, δημιουργία φραγμού, απομάκρυνση ή αναζήτηση βοήθειας. Η φυσική δράση είναι έσχατη επιλογή όταν η απειλή είναι άμεση και δεν υπάρχει ασφαλέστερη λύση.
Γιατί η απραξία είναι επικίνδυνη;
Επειδή αφήνει την πρωτοβουλία στον επιτιθέμενο. Όσο ο αμυνόμενος σκέφτεται, αμφιβάλλει και διαπραγματεύεται με τον εαυτό του, η απειλή μπορεί να πλησιάζει και οι επιλογές να μειώνονται.
Τι διδάσκει το Combatives Group για αυτό το θέμα;
Το Combatives Group διδάσκει ότι ο άνθρωπος πρέπει να μάθει να ελέγχει τον νου και τα συναισθήματά του, να αναγνωρίζει την απειλή, να εφαρμόζει πρωτόκολλα αυτοπροστασίας και να περνά από την αδράνεια στη δράση όταν αυτό είναι αναγκαίο.
Συνέχεια ανάγνωσης
Υπάρχοντα άρθρα στο combatives.gr
Πανικός – Φυγή – Μάχη ή Πάγωμα
Άμεσα σχετικό άρθρο, γιατί εξηγεί τις βασικές φυσιολογικές και ψυχολογικές αντιδράσεις του ανθρώπου μπροστά στον κίνδυνο.
Τα μυστικά της άσκησης βίας σε επικίνδυνες διαπροσωπικές συγκρούσεις
Σχετικό με το πώς οι αναστολές, οι αμφιβολίες, οι ανασφάλειες και ο φόβος επηρεάζουν την ικανότητα δράσης σε επικίνδυνες συγκρούσεις.
Εκπαίδευση ελέγχου φόβου
Συμπληρώνει το παρόν άρθρο, επειδή εξετάζει πώς ο φόβος μπορεί να γίνει πιο διαχειρίσιμος μέσα από εκτίμηση κινδύνου και εκπαίδευση.
Η σημασία της ανάγνωσης της γλώσσας του σώματος
Χρήσιμο για την αναγνώριση προειδοποιητικών σημαδιών πριν από τη σωματική επίθεση, ώστε ο άνθρωπος να μην αιφνιδιαστεί.
Οι φυσικοψυχολογικές επιδράσεις του κινδύνου και τι μας κάνουν
Σχετικό γιατί εξηγεί το σωματικό και ψυχολογικό τίμημα της σύγκρουσης και την επίδραση του κινδύνου στη λειτουργία του ανθρώπου.
Τι είναι Πρωτόκολλα Διαχείρισης Κινδύνου στην Αυτοάμυνα;
Σχετικό με την ανάγκη να μη ζούμε σε φόβο ή παράνοια, αλλά να έχουμε οργανωμένη εκτίμηση κινδύνου και πρακτικά πρωτόκολλα.
Δυναμική Παρουσία και Αυτοπεποίθηση πάνε μαζί στην αυτοάμυνα
Σχετικό με τη δυναμική παρουσία, τη στάση, την αυτοπεποίθηση και την ετοιμότητα πριν η κατάσταση φτάσει στη φυσική εμπλοκή.
Μη φοβάσαι! Εγώ έχω τη λύση!
Χρήσιμο συμπληρωματικό άρθρο, επειδή συνδέει τον φόβο με την ανάγκη πρακτικής λύσης και όχι απλής θεωρητικής καθησύχασης.
Σημείωση ασφαλείας
Το άρθρο έχει εκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί προτροπή για βία, εκδίκηση ή επιθετική συμπεριφορά.
Η πρώτη επιλογή σε κάθε απειλητική κατάσταση πρέπει να είναι η αποφυγή, η αποκλιμάκωση και η απόδραση, όπου αυτό είναι δυνατόν.
Η φυσική δράση στην αυτοάμυνα μπορεί να δικαιολογηθεί μόνο όταν υπάρχει πραγματική, άμεση ή επικείμενη απειλή και δεν υπάρχει ασφαλέστερη επιλογή.
Η χρήση δύναμης πρέπει να είναι αναγκαία, ανάλογη και να σταματά όταν σταματήσει η απειλή.
Για πρακτική εκπαίδευση σε τέτοια θέματα απαιτείται έμπειρη επίβλεψη, κατάλληλο πλαίσιο, κανόνες ασφαλείας και πλήρης επίγνωση των νομικών συνεπειών.
Νομική σημείωση
Το άρθρο δεν αποτελεί νομική συμβουλή.
Η αυτοάμυνα κρίνεται πάντα από τις πραγματικές συνθήκες του περιστατικού, την άμεση απειλή, τις διαθέσιμες επιλογές, τη δυνατότητα διαφυγής, την αναγκαιότητα της δράσης και την αναλογικότητα της δύναμης που χρησιμοποιήθηκε.
Η προστατευτική δράση πρέπει να σταματά όταν η άμεση απειλή έχει σταματήσει ή όταν υπάρχει ασφαλής δυνατότητα απομάκρυνσης.
Για συγκεκριμένα περιστατικά, απαιτείται συμβουλή από αρμόδιο νομικό επαγγελματία.
Σημείωση κατά της φαντασίωσης
Η αυτοάμυνα δεν είναι κινηματογραφική αντίδραση.
Δεν είναι «εγώ θα κάνω αυτό» ενώ δεν έχουμε εκπαιδευτεί.
Δεν είναι «θα δω τι θα γίνει εκείνη τη στιγμή».
Δεν είναι «αν χρειαστεί, θα μεταμορφωθώ».
Δεν είναι «θα με σώσει το ένστικτο».
Η πραγματική αυτοάμυνα απαιτεί επίγνωση, εκπαίδευση, απόφαση, δράση και έλεγχο.
Ο άνθρωπος δεν πρέπει να περιμένει την κρίσιμη στιγμή για να ανακαλύψει αν μπορεί να λειτουργήσει.
Σημείωση εμπειρίας
Το περιεχόμενο βασίζεται στη μεθοδολογία και την πρακτική εμπειρία του Combatives Group στην εκπαίδευση αυτοπροστασίας, αυτοάμυνας και ρεαλιστικής προετοιμασίας απέναντι σε πραγματικές συνθήκες βίας.
Η προσέγγιση δίνει έμφαση στην αναγνώριση της απειλής, στη διαχείριση του φόβου, στην ψυχική μετάβαση από την αδράνεια στη δράση, στην απόσταση, στη δημιουργία φραγμού, στην αποκλιμάκωση και στην αναγκαία προστατευτική δράση όταν δεν υπάρχει άλλη ασφαλής επιλογή.
Η δράση θεραπεύει τον φόβο, τις αναστολές, τις αμφιβολίες και τις ανασφάλειες.
Τα υπόλοιπα είναι θεωρία.
Επικοινωνία
Αν θέλετε να καταλάβετε στην πράξη πώς ένας άνθρωπος περνά από το πάγωμα, την αμφιβολία και την ανασφάλεια στη σωστή, ελεγχόμενη και αναγκαία δράση, η θεωρία δεν αρκεί.
Η ουσιαστική κατανόηση έρχεται μέσα από καθοδηγούμενη εκπαίδευση, πρακτική εφαρμογή, προσομοιώσεις, σενάρια και σοβαρή ανάλυση πραγματικών συνθηκών απειλής.
Επικοινωνήστε με το Combatives Group για να ενημερωθείτε για μαθήματα, σεμινάρια και εκπαιδευτικά προγράμματα προσωπικής ασφάλειας, αυτοπροστασίας και ρεαλιστικής αυτοάμυνας.