Ο φόβος δεν είναι κακός από μόνος του. Είναι ένα φυσικό ανθρώπινο σήμα κινδύνου. Μπορεί να μας προειδοποιήσει, να μας ξυπνήσει, να μας κάνει να προσέξουμε και να μας κινητοποιήσει. Σε αυτή την περίπτωση, ο φόβος μπορεί να είναι σωτήριος.
Αν όμως ο φόβος μας παραλύσει, αν μας ρίξει στην αδράνεια, αν μας κάνει να χάσουμε την ικανότητα να βλέπουμε, να σκεφτόμαστε και να δρούμε, τότε γίνεται καταστροφικός. Όχι επειδή ο φόβος είναι αδυναμία, αλλά επειδή η παράλυση σε πραγματικό κίνδυνο μπορεί να αφήσει όλο το πλεονέκτημα στον δράστη.
Στην αυτοάμυνα, το ζητούμενο δεν είναι να μη φοβόμαστε. Αυτό είναι φαντασίωση. Το ζητούμενο είναι να μπορούμε να λειτουργούμε μέσα στον φόβο. Να ξεχωρίζουμε τη φανταστική απειλή από τον πραγματικό κίνδυνο. Να βλέπουμε τι κάνει ο άλλος, όχι μόνο τι λέει. Να αξιολογούμε απόσταση, πρόθεση, περιβάλλον και δυνατότητα διαφυγής. Να έχουμε εκπαιδευτεί αρκετά ώστε ο φόβος να μη μας καταλαμβάνει ολοκληρωτικά.
Η κατάρτιση απευαισθητοποίησης στον φόβο, η προοδευτική πίεση, οι ρόλοι, οι προσομοιώσεις και τα σενάρια έχουν ακριβώς αυτόν τον σκοπό. Δεν κάνουν τον άνθρωπο άφοβο. Τον βοηθούν να γνωρίσει τον φόβο του πριν τον συναντήσει πραγματικά στον δρόμο.
Ο φόβος δεν είναι ο εχθρός. Ο εχθρός είναι να μη μπορούμε να κάνουμε τίποτα όταν ο φόβος έρθει.
Για ποιον είναι αυτό το άρθρο
Αυτό το άρθρο απευθύνεται σε ανθρώπους που φοβούνται τη βία, είτε επειδή την έχουν ήδη βιώσει είτε επειδή ζουν με την αγωνία ότι μπορεί κάποτε να τη βιώσουν. Πολλοί άνθρωποι έρχονται στην εκπαίδευση αυτοπροστασίας όχι επειδή θέλουν να μάθουν να χτυπούν, αλλά επειδή θέλουν να ξαναβρούν την αίσθηση της ασφάλειας, της αξιοπρέπειας και του ελέγχου.
Απευθύνεται επίσης σε όσους έχουν δεχθεί λεκτική επίθεση, απειλή, εκφοβισμό ή σωματική επίθεση και μετά ένιωσαν ότι «πάγωσαν». Αυτό δεν τους κάνει δειλούς. Η ανθρώπινη αντίδραση στον φόβο μπορεί να είναι μάχη, φυγή, πάγωμα ή υποταγή. Το ερώτημα δεν είναι αν κάποιος φοβήθηκε. Το ερώτημα είναι πώς εκπαιδεύεται ώστε την επόμενη φορά να αναγνωρίσει νωρίτερα την απειλή και να αποκτήσει περισσότερες επιλογές.
Απευθύνεται και σε ασκούμενους πολεμικών τεχνών ή μαχητικών αθλημάτων που έχουν αυτοπεποίθηση μέσα στην αίθουσα, αλλά δεν έχουν δοκιμάσει την ψυχολογική πίεση της πραγματικής απειλής. Η τεχνική ικανότητα έχει αξία, αλλά δεν αρκεί αν δεν έχει συνδεθεί με φόβο, αβεβαιότητα, επιθετική συμπεριφορά, απόσταση, έκπληξη και πίεση.
Το άρθρο είναι χρήσιμο και για εκπαιδευτές. Αν η εκπαίδευση δεν ασχολείται με τον φόβο, δεν ασχολείται με ένα από τα βασικότερα στοιχεία της πραγματικής βίας. Η αυτοάμυνα που δεν προετοιμάζει τον άνθρωπο ψυχολογικά, προετοιμάζει μόνο το σώμα του. Και αυτό δεν αρκεί.
Το άρθρο αφορά όσους θέλουν να καταλάβουν ότι η αυτοάμυνα αρχίζει μέσα μας, πριν φανεί ποτέ απ’ έξω.
Ποια είναι η θέση αυτού του άρθρου μέσα στο combatives.gr
Αυτό το άρθρο ανήκει στην ενότητα Εκπαίδευση Αυτοάμυνας και ειδικότερα στη θεματική της Ψυχολογίας της Βίας. Δεν είναι τεχνικό άρθρο. Δεν εξηγεί πώς χτυπάμε, πώς καλυπτόμαστε ή πώς κλείνουμε απόσταση. Εξηγεί κάτι πιο θεμελιώδες: τι συμβαίνει στον άνθρωπο όταν φοβάται και γιατί η εκπαίδευση πρέπει να τον προετοιμάζει γι’ αυτό.
Συνδέεται άμεσα με την Προετοιμασία για πραγματική βία, γιατί η βία δεν είναι μόνο σωματικό πρόβλημα. Είναι ψυχολογικό σοκ. Συνδέεται με την Εφαρμοσμένη γνώση, γιατί η γνώση που δεν αντέχει στον φόβο παραμένει θεωρία. Συνδέεται με το Το Κενό, γιατί η απόσταση δεν είναι μόνο μέτρα· είναι και χρόνος για να διαχειριστούμε τον φόβο. Συνδέεται με την Προπόνηση με λογική, γιατί ο φόβος πρέπει να δουλεύεται με προοδευτική πίεση, όχι με χαοτική κακομεταχείριση του ασκούμενου.
Η θέση του άρθρου μέσα στο combatives.gr είναι να εξηγήσει ότι ο φόβος δεν εξαφανίζεται με συνθήματα. Δεν «νικιέται» με ψεύτικη αυτοπεποίθηση. Δεν αντιμετωπίζεται επαρκώς με τεχνικές που γίνονται μόνο σε ήρεμο περιβάλλον. Χρειάζεται αναγνώριση, αξιολόγηση απειλής, ψυχοσωματική ετοιμότητα και ασφαλής έκθεση σε ελεγχόμενη πίεση.
Μέσα στο combatives.gr, αυτό το άρθρο δείχνει ότι ο φόβος είναι μέρος της εκπαίδευσης, όχι ντροπή που πρέπει να κρύβεται.
Τι θα μάθετε σε αυτό το άρθρο
- Αν ο φόβος είναι κακό συναίσθημα.
- Πότε ο φόβος μπορεί να γίνει καταστροφικός.
- Πότε ο φόβος μπορεί να αποδειχθεί σωτήριος.
- Γιατί δεν πρέπει να μπερδεύουμε τον φόβο με τον πραγματικό κίνδυνο.
- Γιατί η λεκτική επιθετικότητα δεν είναι πάντα ίδια με άμεση σωματική απειλή.
- Γιατί η απόσταση και η συμπεριφορά του άλλου έχουν μεγαλύτερη σημασία από τα λόγια του.
- Γιατί οι δράστες συχνά δοκιμάζουν ψυχολογικά το πιθανό θύμα.
- Γιατί ο άνθρωπος μπορεί να παγώσει χωρίς να είναι δειλός.
- Γιατί η κατάρτιση απευαισθητοποίησης στον φόβο είναι απαραίτητη.
- Γιατί οι πολεμικές τέχνες δεν προετοιμάζουν πάντα επαρκώς για φόβο και πραγματικό κίνδυνο.
- Γιατί η φράση «Κατάσταση, Περίσταση» έχει μεγάλη αξία.
- Γιατί η δύναμη του νου είναι πραγματική, αλλά χρειάζεται εκπαίδευση και όχι απλή αισιοδοξία.
Βασικά σημεία
- Ο φόβος δεν είναι κακός από μόνος του.
- Αν μας παραλύει, μπορεί να γίνει καταστροφικός.
- Αν μας ενεργοποιεί, μπορεί να αποδειχθεί σωτήριος.
- Το ζητούμενο δεν είναι να μη φοβόμαστε.
- Το ζητούμενο είναι να μπορούμε να λειτουργούμε μέσα στον φόβο.
- Η λεκτική επίθεση δεν είναι πάντα άμεση σωματική απειλή.
- Αν όμως συνοδεύεται από κλείσιμο απόστασης και απειλητική συμπεριφορά, πρέπει να μας θέσει σε συναγερμό.
- Ο επιτιθέμενος συχνά δοκιμάζει αν θα υποχωρήσουμε ψυχολογικά.
- Το πάγωμα δεν σημαίνει δειλία.
- Ο φόβος και ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι το ίδιο πράγμα.
- Η εκπαίδευση πρέπει να δουλεύει αξιολόγηση απειλής, διαχείριση φόβου και διαχείριση κινδύνου.
- Η πραγματική αυτοπροστασία χρειάζεται σώμα, νου, κρίση και προπόνηση υπό πίεση.
Συνοπτική εκδοχή του άρθρου
Ο φόβος είναι φυσικό ανθρώπινο συναίσθημα. Δεν είναι ντροπή και δεν είναι από μόνος του κακός. Μπορεί να μας προειδοποιήσει ότι κάτι δεν πάει καλά. Μπορεί να μας κάνει να προσέξουμε. Μπορεί να μας ενεργοποιήσει. Σε πραγματικό κίνδυνο, ο φόβος μπορεί να είναι σωτήριος.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν ο φόβος μας ελέγχει ολοκληρωτικά. Όταν μας παραλύει, όταν μας ρίχνει στην αδράνεια, όταν μας κάνει να μη βλέπουμε τι συμβαίνει, τότε μπορεί να γίνει καταστροφικός. Σε μια πραγματική απειλή, η παράλυση μπορεί να επιτρέψει στον δράστη να επιβάλει πλήρως τη θέλησή του.
Σε πολλές συγκρούσεις, ο δράστης φωνάζει, βρίζει ή προσπαθεί να υποτάξει ψυχολογικά τον άλλον. Από μόνο του αυτό δεν σημαίνει πάντα άμεση σωματική επίθεση. Μπορεί να είναι απλώς επιθετική συμπεριφορά. Αν όμως τα λόγια συνοδεύονται από κλείσιμο της απόστασης, απειλητική κίνηση, φράξιμο εξόδου ή αλλαγή στάσης, τότε πρέπει να μπούμε σε κατάσταση συναγερμού. Δεν κοιτάμε μόνο τι λέει ο άλλος. Κοιτάμε τι κάνει.
Πολλοί άνθρωποι μπερδεύουν τον φόβο με τον κίνδυνο. Άλλο πράγμα είναι να παλεύουμε με τους φόβους μας και άλλο να διαχειριζόμαστε πραγματική απειλή. Μπορεί να φοβόμαστε χωρίς να υπάρχει άμεσος κίνδυνος. Μπορεί όμως και να υπάρχει πραγματικός κίνδυνος, και τότε ο φόβος πρέπει να γίνει πληροφορία, όχι φυλακή.
Η εκπαίδευση Combatives δίνει σημασία σε έννοιες όπως αξιολόγηση απειλής, έλεγχος φόβου, διαχείριση φόβου και διαχείριση κινδύνου. Αυτά δεν διδάσκονται με θεωρία μόνο. Δουλεύονται με προοδευτική πίεση, ρόλους, σενάρια, προσομοιώσεις και ελεγχόμενη έκθεση σε στρες. Σκοπός δεν είναι να γίνει κάποιος άφοβος. Σκοπός είναι να μπορεί να λειτουργεί ενώ φοβάται.
Όπως είπε ο Mickey Davidow, η διαφορά ανάμεσα στον ήρωα και στον δειλό συχνά βρίσκεται σε δύο λέξεις: Κατάσταση, Περίσταση. Ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να παγώσει σε μία κατάσταση και να δράσει με απίστευτη αποφασιστικότητα σε άλλη. Το πλαίσιο αλλάζει την αντίδραση.
Ο φόβος δεν πρέπει να εξαφανιστεί. Πρέπει να εκπαιδευτεί. Όχι για να μη τον νιώθουμε, αλλά για να μη μας κυβερνά.
Εισαγωγή: Είναι ο φόβος κακό συναίσθημα;
Η εσωτερική μάχη
Μέρη αυτού του άρθρου είναι κλειδωμένα και προσβάσιμα μόνο με προσωπικό κωδικό.
Ο φόβος είναι ένα από τα πιο παρεξηγημένα συναισθήματα στην αυτοάμυνα. Πολλοί τον βλέπουν ως αδυναμία. Άλλοι προσπαθούν να πείσουν τον εαυτό τους ότι δεν θα φοβηθούν ποτέ. Άλλοι ντρέπονται επειδή φοβήθηκαν σε μια δύσκολη στιγμή. Όλες αυτές οι αντιλήψεις είναι προβληματικές.
Ο φόβος δεν είναι κακός από μόνος του. Αν μας παραλύει, τότε ναι, μπορεί να γίνει όχι απλώς κακός αλλά καταστροφικός. Αν όμως μας ξυπνά, μας ενεργοποιεί και μας σπρώχνει σε σωστή δράση, τότε μπορεί να αποδειχθεί σωτήριος.
Το ζήτημα δεν είναι να εξαφανιστεί ο φόβος. Το ζήτημα είναι να εκπαιδευτούμε ώστε να μη μας καταλαμβάνει ολοκληρωτικά.
Ο άφοβος άνθρωπος είναι συχνά φαντασίωση. Ο εκπαιδευμένος άνθρωπος φοβάται, αλλά συνεχίζει να λειτουργεί.
Ο φόβος που παραλύει και ο φόβος που σώζει
Ο ίδιος φόβος μπορεί να έχει δύο διαφορετικές εκβάσεις. Μπορεί να μας ρίξει στην αδράνεια ή να μας βάλει σε δράση. Μπορεί να θολώσει το μυαλό ή να οξύνει την προσοχή. Μπορεί να μας κλείσει μέσα μας ή να μας κάνει να δούμε καθαρά ότι πρέπει να φύγουμε, να φωνάξουμε, να κινηθούμε ή να προστατευτούμε.
Δεν είναι όλα απλή «επιλογή», με την εύκολη έννοια της λέξης. Σε πραγματικό φόβο, το σώμα αντιδρά γρήγορα και πολλές φορές πριν από τη συνειδητή σκέψη. Ο άνθρωπος μπορεί να παγώσει χωρίς να το έχει επιλέξει. Μπορεί να μη καταλάβει τι έγινε παρά μόνο μετά.
Όμως η εκπαίδευση μπορεί να επηρεάσει αυτή την αντίδραση. Η προετοιμασία, η επανάληψη, η προοδευτική πίεση και η εξοικείωση με επιθετική συμπεριφορά μπορούν να αυξήσουν την πιθανότητα ο φόβος να γίνει δράση αντί για παράλυση.
Δεν ελέγχουμε πάντα την πρώτη αίσθηση του φόβου. Μπορούμε όμως να εκπαιδεύσουμε την απάντησή μας σε αυτόν.
Η απευαισθητοποίηση στον φόβο
Η κατάρτιση απευαισθητοποίησης στον φόβο είναι, κατά την εμπειρία και τη γνώμη των εκπαιδευτών του Combatives Group, απολύτως απαραίτητη. Όχι για να γίνει κάποιος αναίσθητος. Όχι για να χάσει τη φυσιολογική ανθρώπινη αντίδραση στον κίνδυνο. Αλλά για να μη διαλύεται όταν η πίεση ανεβαίνει.
Η απευαισθητοποίηση δεν σημαίνει έκθεση σε χαοτική βία. Σημαίνει προοδευτική, ελεγχόμενη και εκπαιδευτική έκθεση σε στοιχεία που προκαλούν στρες: έντονη φωνή, πίεση απόστασης, αιφνιδιασμό, ρόλους, σενάρια, σωματική κόπωση, ψυχολογική πίεση και ανάγκη απόφασης.
Σκοπός είναι ο ασκούμενος να γνωρίσει το σώμα και το μυαλό του υπό πίεση. Να νιώσει την καρδιά του να ανεβαίνει. Να δει πώς αλλάζει η αναπνοή του. Να καταλάβει πότε παγώνει. Να μάθει πώς να επανέρχεται.
Η εκπαίδευση στον φόβο δεν αφαιρεί τον φόβο. Αφαιρεί την έκπληξη του φόβου.
Λεκτική επίθεση και πραγματική απειλή
Σε πολλές συγκρούσεις στον δρόμο, ο δράστης βρίζει, φωνάζει και προσπαθεί να υποτάξει ψυχολογικά το πιθανό θύμα. Αυτό, από μόνο του, δεν σημαίνει απαραίτητα άμεση σωματική απειλή. Μπορεί να είναι ένας άνθρωπος που ξεσπά, που προκαλεί, που θέλει να δείξει κυριαρχία ή που δοκιμάζει αν θα υποχωρήσουμε.
Αν όμως η λεκτική επίθεση συνοδεύεται από κλείσιμο της απόστασης, απειλητική στάση, φράξιμο εξόδου, επιμονή στην προσέγγιση ή σημάδια μετάβασης προς σωματική δράση, τότε τα πράγματα αλλάζουν. Εκεί δεν ακούμε μόνο τα λόγια. Παρατηρούμε τη συμπεριφορά.
Αυτό είναι βασικό στην αυτοπροστασία: παρακολουθούμε τι κάνει ο άλλος, όχι μόνο τι λέει. Τα λόγια μπορεί να είναι θόρυβος. Η κίνηση, η απόσταση και η πρόθεση είναι συχνά πιο σημαντικές.
Η φωνή μπορεί να φοβίζει. Η απόσταση δείχνει αν ο φόβος αρχίζει να γίνεται κίνδυνος.
Η ανίχνευση του πιθανού θύματος
Η επιθετική συμπεριφορά συχνά λειτουργεί σαν ανίχνευση. Ο δράστης δοκιμάζει. Θέλει να δει αν ο άλλος θα υποχωρήσει, αν θα παγώσει, αν θα απολογηθεί, αν θα χαμηλώσει το βλέμμα, αν θα χάσει την ισορροπία του ψυχολογικά. Δεν είναι πάντα συνειδητή στρατηγική. Μπορεί όμως να λειτουργεί έτσι.
Αν δει ότι η επιθετικότητα του φέρνει άμεση ψυχολογική κατάρρευση, μπορεί να εντείνει την πίεση. Αν δει ότι ο άλλος παραμένει ήρεμος, παρατηρητικός, με απόσταση, με φωνή και με δυνατότητα κίνησης, η εικόνα αλλάζει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να φουσκώσουμε, να προκαλέσουμε ή να παίξουμε τον σκληρό. Σημαίνει ότι δεν πρέπει να παραδώσουμε ψυχολογικά τον εαυτό μας πριν ακόμη υπάρξει φυσική επαφή.
Ο δράστης συχνά ψάχνει αντίσταση ή κατάρρευση. Η ήρεμη ετοιμότητα δεν είναι πρόκληση. Είναι προστασία.
Όταν ο άνθρωπος παγώνει
Πολλοί άνθρωποι, σε αυτό το σημείο, συγχέονται και κατακλύζονται από αβεβαιότητα. Φοβούνται ότι δεν μπορούν να αντεπεξέλθουν. Και τότε ακριβώς συμβαίνει αυτό που φοβούνται. Ο φόβος τους ελέγχει, πέφτουν στην αδράνεια και μπορεί να φανούν «δειλοί».
Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι είναι δειλοί. Η αντίδραση του παγώματος είναι ανθρώπινη. Σε απειλή, το νευρικό σύστημα μπορεί να επιλέξει πάγωμα όταν δεν βλέπει καθαρή δυνατότητα μάχης ή φυγής. Αυτό δεν είναι χαρακτήρας. Είναι αντίδραση.
Εκεί η εκπαίδευση έχει τεράστια αξία. Όχι για να κοροϊδέψει τον άνθρωπο που πάγωσε, αλλά για να του δώσει εμπειρία, αναγνώριση και εργαλεία. Να του δείξει πώς νιώθει το πάγωμα. Πώς αρχίζει. Πώς σπάει. Πώς επανέρχεται η αναπνοή, η φωνή, η κίνηση και η απόφαση.
Το πάγωμα δεν είναι ντροπή. Η άγνοια του παγώματος είναι πρόβλημα που η εκπαίδευση πρέπει να αντιμετωπίσει.
Φόβος και κίνδυνος δεν είναι το ίδιο πράγμα
Ένα από τα συχνότερα προβλήματα είναι ότι οι άνθρωποι συγχέουν τον φόβο με τον κίνδυνο. Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα στο να παλεύει κανείς με τους φόβους του και στο να διαχειρίζεται πραγματικό κίνδυνο.
Μπορώ να φοβάμαι χωρίς να κινδυνεύω άμεσα. Μπορεί μια φωνή, μια ανάμνηση, ένα βλέμμα, ένας χώρος ή μια σκέψη να με γεμίζει φόβο χωρίς να υπάρχει παρούσα απειλή. Αυτό είναι πραγματικό ως βίωμα, αλλά δεν είναι απαραίτητα πραγματικός εξωτερικός κίνδυνος.
Από την άλλη, μπορεί να υπάρχει πραγματικός κίνδυνος και να μη νιώσω αμέσως φόβο, επειδή δεν τον αναγνώρισα. Αυτό μπορεί να είναι εξίσου επικίνδυνο. Γι’ αυτό χρειάζεται αξιολόγηση απειλής. Όχι μόνο συναίσθημα. Όχι μόνο ένστικτο. Παρατήρηση, απόσταση, συμπεριφορά, έξοδος, περιβάλλον, πρόθεση.
Ο φόβος είναι πληροφορία. Δεν είναι πάντα απόδειξη κινδύνου. Και η απουσία φόβου δεν είναι πάντα απόδειξη ασφάλειας.
Η ψεύτικη αυτοπεποίθηση της αίθουσας
Πολλοί άνθρωποι πιστεύουν ότι επειδή διδάσκονται μια πολεμική τέχνη, προετοιμάζονται αυτόματα να αντιμετωπίσουν και τον φόβο της πραγματικής βίας. Αυτό δεν είναι πάντα αλήθεια.
Μια πολεμική τέχνη μπορεί να δώσει κίνηση, αυτοπεποίθηση, πειθαρχία, φυσική κατάσταση και τεχνική. Αυτά έχουν αξία. Όμως δεν σημαίνει ότι δουλεύει πραγματικά την αξιολόγηση απειλής, τον έλεγχο φόβου, τη διαχείριση κινδύνου, την προ-σύγκρουση, την λεκτική επιθετικότητα, την αιφνιδιαστική πίεση ή την ανάγκη διαφυγής.
Μπορεί κάποιος να αισθάνεται καλά με τον εαυτό του, αλλά αυτή η αυτοπεποίθηση να μην έχει δοκιμαστεί στο πλαίσιο που χρειάζεται. Τότε είναι εύθραυστη. Δεν είναι πραγματική ασφάλεια. Είναι αίσθηση ασφάλειας.
Η αυτοπεποίθηση που δεν έχει δοκιμαστεί στον φόβο μπορεί να σπάσει στον πρώτο πραγματικό κίνδυνο.
Αξιολόγηση απειλής, έλεγχος φόβου και διαχείριση κινδύνου
Στο Combatives Group, λέξεις και έννοιες όπως Αξιολόγηση Απειλής, Έλεγχος Φόβου, Διαχείριση Φόβου και Διαχείριση Κινδύνου δεν είναι θεωρητικές διακοσμήσεις. Συζητιούνται, δοκιμάζονται και δουλεύονται σε τακτική βάση.
Δεν το κάνουμε με στερεότυπο τρόπο. Δεν προσπαθούμε να φτιάξουμε ατελείωτες λίστες για κάθε πιθανό σενάριο. Αυτό θα μας παγίδευε στη λεπτομερίτιδα. Η πραγματική βία έχει άπειρες μεταβλητές. Δεν μπορούμε να εκπαιδεύσουμε κάθε μικρή πιθανότητα ως ξεχωριστή συνταγή.
Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να χτίσουμε γενικές αρχές που αντέχουν σε πολλές συνθήκες: παρατήρηση, απόσταση, έξοδος, φωνή, στάση, κάλυψη, απόφαση, προστατευτική δράση, παύση και διαφυγή.
Δεν εκπαιδευόμαστε για να ξέρουμε κάθε απάντηση. Εκπαιδευόμαστε για να μη καταρρεύσουμε όταν η απάντηση δεν είναι έτοιμη.
Κατάσταση, Περίσταση
Όταν ήμουν έφηβος, ρώτησα τον δάσκαλό μου, Mickey Davidow, τι καθιστά έναν άνθρωπο ήρωα ή δειλό. Η απάντησή του ήταν, όπως πάντα, λακωνική. Δύο λέξεις:
Κατάσταση, Περίσταση.
Ο Mick δεν κατηγορήθηκε ποτέ για μακρηγορία ή για τη χρήση δυσνόητων λέξεων. Αλλά μέσα σε αυτές τις δύο λέξεις υπάρχει μεγάλη αλήθεια.
Ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να παγώσει σε μια κατάσταση και να δράσει με απίστευτη δύναμη σε άλλη. Μπορεί να φοβηθεί για τον εαυτό του, αλλά να μπει στη φωτιά για το παιδί του. Μπορεί να αποφύγει μια σύγκρουση για ένα αντικείμενο, αλλά να γίνει ασταμάτητος όταν κινδυνεύει η οικογένειά του.
Δεν είμαστε πάντα ίδιοι σε όλες τις συνθήκες. Η κατάσταση και η περίσταση αλλάζουν το νόημα του φόβου.
Ο άνθρωπος δεν κρίνεται εύκολα έξω από το πλαίσιο. Η πραγματική απειλή αποκαλύπτει πράγματα που η θεωρία δεν μπορεί να προβλέψει.
Το παράδειγμα της φωτιάς
Ας υποθέσουμε ότι ένα υπνοδωμάτιο στο σπίτι μας έχει πιάσει φωτιά. Η ζέστη είναι αφόρητη, οι φλόγες πλησιάζουν, ο καπνός είναι παχύς και αποπνικτικός. Πόσο σημαντικό είναι να μπούμε σε αυτό το δωμάτιο για να σώσουμε μια αγαπημένη συλλογή μουσικής ή ταινιών; Κανείς δεν θα μας θεωρήσει ήρωες επειδή ρισκάραμε τη ζωή μας για αντικείμενα.
Τώρα ας αλλάξουμε την περίσταση. Η φωτιά είναι στο ίδιο δωμάτιο, αλλά μέσα είναι παγιδευμένα τα παιδιά μας. Η εικόνα αλλάζει ολοκληρωτικά. Ο φόβος παραμένει. Ο κίνδυνος παραμένει. Η φωτιά είναι ίδια. Όμως το νόημα της δράσης αλλάζει. Η θέληση μπορεί να γίνει ασύλληπτη.
Αυτό εννοούσε ο Mick: Κατάσταση, Περίσταση.
Δεν είναι κάθε φόβος ίδιος. Δεν είναι κάθε κίνδυνος ίδιος. Δεν είναι κάθε απόφαση ίδια. Το πλαίσιο αλλάζει τον άνθρωπο.
Η γενναιότητα δεν είναι απουσία φόβου. Είναι δράση όταν η περίσταση κάνει τη δράση αναγκαία.
Φανταστικός φόβος και πραγματικός κίνδυνος
Πολλές φορές ο φόβος είναι δημιούργημα της φαντασίας, ειδικά όταν δεν υπάρχει πραγματικός φυσικός κίνδυνος. Φοβόμαστε τι μπορεί να γίνει, τι μπορεί να πουν, τι μπορεί να συμβεί, τι μπορεί να χάσουμε. Αυτός ο φόβος μπορεί να είναι βασανιστικός, ακόμη κι αν δεν υπάρχει άμεση απειλή μπροστά μας.
Όταν όμως βλέπουμε ωμή βία να εκτυλίσσεται μπροστά μας ή όταν υπάρχει πραγματική απειλή για τη ζωή, τη σωματική ακεραιότητα ή την οικογένειά μας, ο φόβος αλλάζει χαρακτήρα. Δεν είναι πια μόνο φαντασία. Είναι απάντηση σε πραγματικότητα.
Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη. Αν αντιμετωπίζουμε κάθε φόβο σαν πραγματικό κίνδυνο, ζούμε φυλακισμένοι. Αν αντιμετωπίζουμε κάθε πραγματικό κίνδυνο σαν απλό φόβο, μπορεί να αργήσουμε να δράσουμε.
Η ωριμότητα στην αυτοπροστασία είναι να ξέρεις πότε ο φόβος σου προειδοποιεί και πότε σε παραπλανά.
Η δύναμη του νου
Ο νους είναι ισχυρό εργαλείο. Όταν αξιοποιηθεί σωστά, μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο να πάει πολύ πιο πέρα από αυτό που πίστευε ότι αντέχει. Αυτό δεν σημαίνει ότι το σώμα δεν έχει όρια. Δεν σημαίνει ότι η θέληση ακυρώνει κάθε πραγματικότητα. Σημαίνει ότι πολλές φορές τα όρια που νιώθουμε πρώτα είναι ψυχολογικά πριν γίνουν σωματικά.
Ο Henry Ford είπε:
«Αν πιστεύεις ότι μπορείς ή δεν μπορείς, έχεις δίκιο.»
Η φράση αυτή έχει αξία στην προπόνηση. Όταν ένας ασκούμενος λέει /δεν μπορώ άλλο/, μερικές φορές έχει πράγματι φτάσει σε πραγματικό όριο. Άλλες φορές έχει φτάσει στο πρώτο ψυχολογικό όριο. Εκεί ο ρόλος του εκπαιδευτή είναι να τον βοηθήσει να αναγνωρίσει τη διαφορά, όχι να τον σπάσει.
Στο Combatives δεν το κάνουμε για να προσποιηθούμε τους σκληρούς. Το κάνουμε γιατί σε μια πραγματική επίθεση μπορεί να χρειαστεί να συνεχίσεις λίγο ακόμη, ενώ μέσα σου έχεις ήδη πιστέψει ότι τελείωσες.
Η εκπαίδευση δεν υπάρχει για να ταπεινώσει τον ασκούμενο. Υπάρχει για να του δείξει ότι έχει περισσότερα αποθέματα από όσα νόμιζε.
Όταν χρειάζεται να τα δώσεις όλα
Σε επιθέσεις του δρόμου, μπορεί να χρειαστεί να τα δώσεις όλα και κάτι περισσότερο. Όχι για να κερδίσεις καυγά. Όχι για να αποδείξεις σκληρότητα. Όχι για να ικανοποιήσεις τον εγωισμό σου. Αλλά για να σώσεις τον εαυτό σου ή κάποιον που πρέπει να προστατεύσεις.
Αυτό είναι το σημείο όπου η εκπαίδευση στον φόβο αποκτά πρακτικό νόημα. Ο ασκούμενος πρέπει να έχει βιώσει, έστω σε ελεγχόμενο πλαίσιο, την αίσθηση της πίεσης. Πρέπει να έχει νιώσει τι σημαίνει να κουράζεται, να διστάζει, να φοβάται, να πιέζεται και παρ’ όλα αυτά να συνεχίζει να σκέφτεται και να λειτουργεί.
Η πραγματική βία δεν θα μας ρωτήσει αν νιώθουμε έτοιμοι. Η εκπαίδευση πρέπει να μας φέρει όσο γίνεται πιο κοντά σε αυτή την αλήθεια, χωρίς ανευθυνότητα και χωρίς θεατρική κακοποίηση.
Δεν εκπαιδευόμαστε για να μη φοβηθούμε. Εκπαιδευόμαστε για να μη τελειώσουμε όταν φοβηθούμε.
Σύνοψη
Ο φόβος δεν είναι κακό συναίσθημα. Είναι φυσικός μηχανισμός προειδοποίησης και επιβίωσης. Μπορεί να γίνει καταστροφικός όταν μας παραλύει. Μπορεί όμως να γίνει σωτήριος όταν μας ενεργοποιεί, μας προειδοποιεί και μας σπρώχνει σε σωστή δράση.
Η διαφορά δεν βρίσκεται σε μεγάλα λόγια περί αφοβίας. Βρίσκεται στην εκπαίδευση, στην εμπειρία, στην αξιολόγηση απειλής, στη διαχείριση φόβου, στη διαχείριση κινδύνου και στην ικανότητα να βλέπουμε τι κάνει ο άλλος, όχι μόνο τι λέει.
Ο άνθρωπος δεν είναι πάντα ήρωας ή δειλός. Πολύ συχνά είναι άνθρωπος μέσα σε συγκεκριμένη κατάσταση και περίσταση. Αυτό πρέπει να μας κάνει πιο σοβαρούς, όχι πιο επικριτικούς.
Η αυτοάμυνα δεν ζητά να εξαφανίσουμε τον φόβο. Ζητά να τον γνωρίσουμε, να τον αντέξουμε και να δράσουμε μέσα του όταν η απειλή δεν αφήνει άλλη επιλογή.
Ο φόβος μπορεί να μας γονατίσει. Μπορεί όμως και να μας σηκώσει. Η εκπαίδευση υπάρχει για να αυξήσει την πιθανότητα του δεύτερου.
Συχνές ερωτήσεις
Είναι ο φόβος κακό συναίσθημα;
Όχι από μόνος του. Ο φόβος είναι φυσικό σήμα κινδύνου. Γίνεται προβληματικός όταν μας παραλύει και μας εμποδίζει να δράσουμε σε πραγματική απειλή.
Μπορεί ο φόβος να είναι χρήσιμος;
Ναι. Μπορεί να μας προειδοποιήσει, να αυξήσει την προσοχή μας και να μας κινητοποιήσει για αποφυγή, διαφυγή ή προστατευτική δράση.
Τι σημαίνει διαχείριση φόβου στην αυτοάμυνα;
Σημαίνει να μπορούμε να αναγνωρίζουμε τον φόβο, να μη τον αφήνουμε να μας καταλαμβάνει ολοκληρωτικά και να συνεχίζουμε να αξιολογούμε την απειλή και τις επιλογές μας.
Είναι δειλός όποιος παγώνει;
Όχι. Το πάγωμα είναι φυσική αντίδραση του νευρικού συστήματος σε απειλή. Η εκπαίδευση μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο να το αναγνωρίζει και να επανέρχεται.
Ποια είναι η διαφορά φόβου και κινδύνου;
Ο φόβος είναι εσωτερικό συναίσθημα. Ο κίνδυνος είναι εξωτερική πραγματικότητα. Μπορεί να φοβόμαστε χωρίς άμεσο κίνδυνο και μπορεί να κινδυνεύουμε χωρίς να έχουμε καταλάβει ακόμη τον φόβο.
Είναι η λεκτική επίθεση πάντα απειλή;
Όχι πάντα. Αν όμως συνοδεύεται από κλείσιμο απόστασης, απειλητική συμπεριφορά ή φράξιμο εξόδου, πρέπει να αντιμετωπίζεται πολύ σοβαρά.
Γιατί η απόσταση είναι σημαντική στον φόβο;
Επειδή η απόσταση δίνει χρόνο. Όσο λιγότερος χρόνος υπάρχει, τόσο πιο δύσκολη γίνεται η διαχείριση φόβου και η σωστή απόφαση.
Μπορούν οι πολεμικές τέχνες να βοηθήσουν στη διαχείριση φόβου;
Μπορούν, αλλά όχι πάντα. Εξαρτάται από το αν η εκπαίδευση περιλαμβάνει πραγματική πίεση, αξιολόγηση απειλής, σενάρια, προ-σύγκρουση και διαχείριση κινδύνου.
Τι σημαίνει «Κατάσταση, Περίσταση»;
Σημαίνει ότι η αντίδραση ενός ανθρώπου εξαρτάται πολύ από το πλαίσιο. Ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να παγώσει σε μία συνθήκη και να δράσει γενναία σε άλλη.
Ποιο είναι το βασικό μήνυμα του άρθρου;
Ο φόβος δεν πρέπει να μας ντροπιάζει. Πρέπει να μας εκπαιδεύει. Στην αυτοάμυνα, ο στόχος δεν είναι να μη φοβόμαστε, αλλά να μπορούμε να λειτουργούμε ενώ φοβόμαστε.
Σχετικά άρθρα
Υπάρχοντα άρθρα στο combatives.gr
- Προετοιμασία για πραγματική βία
Σχετικό με την ψυχολογική και σωματική προετοιμασία απέναντι σε πραγματικές απειλές. - Εφαρμοσμένη γνώση
Σχετικό με τη διαφορά ανάμεσα στη θεωρία και στην εφαρμογή υπό πίεση. - Το Κενό
Σχετικό με την απόσταση, τον χρόνο αντίδρασης και την αναγνώριση απειλής. - Κάλυψη
Σχετικό με την προστατευτική δομή όταν η απόσταση έχει γίνει επικίνδυνη. - Κλείσιμο
Σχετικό με τη μείωση της απόστασης όταν η άμεση απειλή δεν αφήνει άλλη επιλογή. - Αντεπίθεση
Σχετικό με την αποφασιστική αλλά ελεγχόμενη προστατευτική δράση. - Προπόνηση με λογική
Σχετικό με την προοδευτική πίεση, την ένταση και την ασφαλή εκπαίδευση. - Κοινή λογική και ορθή κρίση
Σχετικό με τη σωστή κρίση, τα όρια και την παύση της δράσης.
Σημείωση ασφαλείας
Το άρθρο έχει ενημερωτικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Δεν υποκαθιστά ψυχολογική, ιατρική ή άλλη επαγγελματική βοήθεια σε περιπτώσεις τραύματος, κρίσεων πανικού, μετατραυματικού στρες ή έντονου φόβου.
Η εκπαίδευση στον φόβο πρέπει να γίνεται προοδευτικά, με ασφάλεια, υπεύθυνη επίβλεψη και σεβασμό στα όρια του ασκούμενου.
Νομική σημείωση
Το άρθρο δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Σε συνθήκες απειλής, κάθε φυσική δράση αυτοάμυνας πρέπει να είναι νόμιμη, αναγκαία και ανάλογη με την άμεση απειλή.
Ο φόβος μπορεί να εξηγεί την αντίδραση ενός ανθρώπου, αλλά δεν δικαιολογεί από μόνος του οποιαδήποτε μορφή βίας.
Σημείωση κατά της φαντασίωσης
Η αυτοάμυνα δεν απαιτεί να είμαστε άφοβοι.
Δεν απαιτεί να είμαστε πάντα ήρωες.
Δεν απαιτεί να μη τρέμουμε.
Απαιτεί να εκπαιδευτούμε ώστε, όταν ο φόβος εμφανιστεί, να μη μας αφαιρέσει όλες τις επιλογές.
Ο φόβος δεν εξαφανίζεται με συνθήματα. Δουλεύεται με σοβαρή εκπαίδευση.
Σημείωση εμπειρίας
Το περιεχόμενο βασίζεται στη μεθοδολογία του Combatives Group, όπου ο φόβος αντιμετωπίζεται ως πραγματικό στοιχείο της βίας και όχι ως ντροπή.
Η εκπαίδευση δεν υπόσχεται αφοβία.
Υπόσχεται προοδευτική εξοικείωση.
Και διδάσκει τον ασκούμενο να βλέπει, να σκέφτεται και να δρα ακόμη και όταν ο φόβος είναι παρών.
Επικοινωνία
Αν θέλετε να μάθετε πώς η διαχείριση φόβου, η αξιολόγηση απειλής, η διαχείριση κινδύνου, η προ-σύγκρουση, η απόσταση, η κάλυψη, το κλείσιμο, η αντεπίθεση, οι ρόλοι, οι προσομοιώσεις και τα σενάρια συνδέονται σε ένα σοβαρό και νόμιμα ασφαλές πρόγραμμα αυτοπροστασίας, η θεωρία από μόνη της δεν αρκεί.
Επικοινωνήστε με το Combatives Group για εκπαιδευτικά προγράμματα, ενημερωτικές δράσεις και καθοδήγηση γύρω από την προσωπική ασφάλεια, την αυτοπροστασία και τη ρεαλιστική αντιμετώπιση της βίας.