Ποια είναι η διαφορά και γιατί έχει σημασία στην αυτοπροστασία;
Πολλοί άνθρωποι βασανίζονται από φόβους.
Κάποιοι από αυτούς είναι λογικοί, επειδή συνδέονται με πραγματικούς κινδύνους.
Άλλοι είναι υπερβολικοί, ασαφείς ή δυσανάλογοι προς την πραγματική απειλή. Υπάρχουν επίσης φοβίες που μπορούν να επηρεάσουν σοβαρά τη ζωή ενός ανθρώπου, οδηγώντας τον σε αποφυγή, έντονο άγχος και παράλογες αντιδράσεις απέναντι σε καταστάσεις που άλλοι θεωρούν διαχειρίσιμες. Το NIMH περιγράφει τις φοβίες ως έντονους και επίμονους φόβους που οδηγούν συχνά σε αποφυγή συγκεκριμένων καταστάσεων ή αντικειμένων.
Μπορούμε όλοι να συμφωνήσουμε ότι ένας λογικός άνθρωπος μπορεί, κάτω από την επιρροή έντονου φόβου, να συμπεριφερθεί παράλογα. Μπορεί να παγώσει, να υπεραντιδράσει, να αποφύγει κάτι που δεν είναι πραγματικά επικίνδυνο ή να εκτεθεί σε μεγαλύτερο κίνδυνο επειδή ασχολείται περισσότερο με το συναίσθημα παρά με την πραγματικότητα. Μπορεί να το έχουμε δει σε άλλους. Μπορεί, αν είμαστε ειλικρινείς, να το έχουμε δει και στον εαυτό μας.
Εδώ βρίσκεται η ουσιαστική διάκριση: άλλο είναι να διαχειρίζομαι τον φόβο μου και άλλο να διαχειρίζομαι τον κίνδυνο. Η πρώτη προσέγγιση ασχολείται κυρίως με το πώς νιώθω. Η δεύτερη ασχολείται με το τι πραγματικά συμβαίνει και τι πρακτικά πρέπει να κάνω. Στην καθημερινότητα, αυτή η διαφορά μπορεί να μας γλιτώσει από άγχος, σύγχυση και κακές αποφάσεις. Σε κατάσταση αυτοπροστασίας ή επιβίωσης, μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα στην ψύχραιμη δράση και στον πανικό.
Η σύντομη απάντηση
Διαχείριση φόβου είναι όταν ασχολούμαστε κυρίως με το συναίσθημα που μας προκαλεί μια απειλή, χωρίς απαραίτητα να μειώνουμε την ίδια την απειλή. Μπορεί να μας ανακουφίζει προσωρινά, να μας κάνει να νιώθουμε καλύτερα ή να μας δίνει την αίσθηση ότι «κάτι κάναμε», αλλά δεν σημαίνει ότι λύσαμε το πρόβλημα.
Διαχείριση κινδύνου είναι όταν εξετάζουμε την πραγματική κατάσταση, εντοπίζουμε τι μπορεί να μας βλάψει και εφαρμόζουμε πρακτικά μέτρα που μειώνουν την πιθανότητα ή τη σοβαρότητα της βλάβης. Δεν ασχολείται μόνο με το πώς νιώθουμε. Ασχολείται με το τι ισχύει, τι μπορεί να συμβεί και ποια καλή συνήθεια ή πρωτόκολλο μειώνει τον κίνδυνο.
Στο Combatives Group, δεν θεωρούμε ότι ένας καλά εκπαιδευμένος άνθρωπος πρέπει να παγιδεύεται στη διαχείριση φόβου. Ο φόβος αναγνωρίζεται, αλλά δεν του παραδίδεται το τιμόνι. Η σωστή κατεύθυνση είναι ο έλεγχος φόβου και η διαχείριση κινδύνου. Δηλαδή: ή ελέγχεις τον φόβο σου ή σε ελέγχει εκείνος.
Αυτό το άρθρο είναι για εσάς αν…
Αυτό το άρθρο είναι για όσους θέλουν να καταλάβουν γιατί η προσπάθεια να «νιώσω καλύτερα» δεν είναι πάντα το ίδιο με το «είμαι ασφαλέστερος». Πολλές φορές οι άνθρωποι αναζητούν ψυχολογική ανακούφιση, αλλά δεν αλλάζουν τίποτα στην πραγματική πηγή του κινδύνου. Αυτό μπορεί να τους ηρεμεί προσωρινά, αλλά τους αφήνει εκτεθειμένους.
Είναι επίσης για όσους μπερδεύουν την προφύλαξη με την παράνοια. Το να φοράς ζώνη ασφαλείας, να κλειδώνεις τις πόρτες του αυτοκινήτου, να αποφεύγεις ένα σκοτεινό και ύποπτο σοκάκι ή να ελέγχεις τον χώρο γύρω σου δεν είναι φοβική συμπεριφορά. Είναι διαχείριση κινδύνου. Είναι καλή συνήθεια. Είναι λογική.
Το άρθρο αφορά και όσους εκπαιδεύονται στην αυτοπροστασία και στην αυτοάμυνα. Αν κάποιος δεν μάθει να ξεχωρίζει τον φόβο από τον κίνδυνο, μπορεί να κάνει δύο σοβαρά λάθη:
να υποτιμήσει πραγματικές απειλές επειδή δεν θέλει να φανεί φοβισμένος
ή
να υπεραντιδράσει σε καταστάσεις που δεν απαιτούν σωματική δράση.
Και τα δύο είναι επικίνδυνα.
Τι θα μάθετε
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε τη διαφορά ανάμεσα στη διαχείριση φόβου και στη διαχείριση κινδύνου.
Θα εξετάσουμε γιατί η διαχείριση φόβου μπορεί να δίνει συναισθηματική ανακούφιση χωρίς να αντιμετωπίζει την πραγματική αιτία του προβλήματος, και γιατί η διαχείριση κινδύνου βασίζεται σε πρακτικές συνήθειες, παρατήρηση και ρεαλιστική αξιολόγηση.
Θα δούμε επίσης γιατί κάποια «καταφύγια» φόβου μπορεί να λειτουργούν καθησυχαστικά, αλλά δεν λύνουν το πρόβλημα. Προσωπικές, θρησκευτικές ή συμβολικές πρακτικές μπορεί να έχουν αξία για έναν άνθρωπο σε επίπεδο παρηγοριάς ή ψυχικής στήριξης. Δεν αντικαθιστούν όμως πρακτικά μέτρα ασφαλείας όταν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος.
Θα χρησιμοποιήσουμε παραδείγματα από την ύπαιθρο, την κατασκήνωση, την οδήγηση και την καθημερινή ζωή, για να δείξουμε τι σημαίνει πρακτική διαχείριση κινδύνου. Το θέμα δεν είναι να ζούμε φοβισμένοι. Το θέμα είναι να δημιουργούμε καλές συνήθειες που μειώνουν τον κίνδυνο χωρίς να μας κυβερνά ο φόβος.
Τέλος, θα εξηγήσουμε γιατί στο Combatives Group μιλάμε για έλεγχο φόβου, όχι για απλή διαχείριση φόβου.
Ο φόβος ή ελέγχεται ή ελέγχει.
Βασικά σημεία
- Η διαχείριση φόβου ασχολείται κυρίως με το συναίσθημα που προκαλεί μια απειλή.
- Η διαχείριση κινδύνου ασχολείται με την ίδια την απειλή και με τα πρακτικά μέτρα που μειώνουν τον κίνδυνο.
- Ένα αντικείμενο, μια τελετουργία ή μια καθησυχαστική πράξη μπορεί να ανακουφίζει τον φόβο, αλλά δεν σημαίνει ότι μειώνει τον πραγματικό κίνδυνο.
- Η πραγματική αυτοπροστασία χρειάζεται καλές συνήθειες, όχι μόνο καλές προθέσεις.
- Οι καλές συνήθειες ασφαλείας λειτουργούν επειδή εφαρμόζονται σταθερά, πριν υπάρξει κρίση.
- Ο φόβος μπορεί να είναι χρήσιμος δείκτης κινδύνου, αλλά αν αφεθεί ανεξέλεγκτος μπορεί να οδηγήσει σε πανικό, παράνοια ή λανθασμένη δράση.
- Ένας καλά εκπαιδευμένος άνθρωπος δεν επιτρέπει στον φόβο να αποφασίζει μόνος του. Αναγνωρίζει τον φόβο, αξιολογεί τον κίνδυνο και εφαρμόζει πρωτόκολλα.
Εισαγωγή: Το πρόβλημα δεν είναι πάντα αυτό που φοβόμαστε
Ο φόβος μπορεί να είναι χρήσιμος όταν μας στρέφει προς έναν πραγματικό κίνδυνο.
Αν περπατάμε μόνοι τη νύχτα σε έναν χώρο που φαίνεται ύποπτος και κάτι μέσα μας λέει να φύγουμε, αυτός ο φόβος μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά. Αν οδηγούμε γρήγορα σε βρεγμένο δρόμο και νιώθουμε ανησυχία, αυτή η ανησυχία μπορεί να μας κάνει να μειώσουμε ταχύτητα. Αν κάποιος μας πλησιάζει με περίεργο τρόπο και αισθανόμαστε ότι κάτι δεν πάει καλά, ο φόβος μπορεί να μας ωθήσει να κρατήσουμε απόσταση.
Όμως ο φόβος μπορεί επίσης να αποσυνδεθεί από την πραγματικότητα. Μπορεί να μεγαλώσει περισσότερο από τον κίνδυνο. Μπορεί να επιβιώσει ακόμη και όταν δεν υπάρχει πια απειλή. Μπορεί να κολλήσει σε αντικείμενα, σκέψεις ή σενάρια και να μας κάνει να ζούμε σαν να βρισκόμαστε συνεχώς σε κίνδυνο. Εκεί ο άνθρωπος δεν διαχειρίζεται τον κίνδυνο· διαχειρίζεται το συναίσθημα του φόβου.
Αυτό είναι κρίσιμο. Αν το πρόβλημα είναι ο κίνδυνος, χρειάζονται πρακτικά μέτρα. Αν το πρόβλημα είναι ο φόβος μας για έναν κίνδυνο που δεν υπάρχει ή έχει διογκωθεί, χρειάζεται έλεγχος φόβου και, σε σοβαρές περιπτώσεις, βοήθεια από ειδικό. Δεν πρέπει να μπερδεύουμε τα δύο. Αν τα μπερδέψουμε, μπορεί να προστατευόμαστε από φαντάσματα και να αγνοούμε πραγματικές απειλές.
Τι είναι διαχείριση φόβου;
Διαχείριση φόβου κάνουμε όταν, αντί να αντιμετωπίζουμε την κατάσταση που προκαλεί τον φόβο, καταφεύγουμε σε αντικείμενα, τελετουργίες, σκέψεις ή πράξεις που μας ανακουφίζουν συναισθηματικά, χωρίς να έχουν πραγματική σχέση με τη μείωση του κινδύνου. Αυτό μπορεί να πάρει πολλές μορφές. Μπορεί να είναι ένα αντικείμενο που πιστεύουμε ότι μας προστατεύει, μια συμβολική πράξη που μας ηρεμεί ή μια διαδικασία που μας δίνει αίσθηση ελέγχου χωρίς να αλλάζει την πραγματικότητα.
Χρειάζεται προσοχή εδώ. Δεν είναι στόχος να υποτιμήσουμε την προσωπική πίστη, την προσευχή, την παράδοση ή τα αντικείμενα συναισθηματικής αξίας. Για πολλούς ανθρώπους, τέτοια πράγματα μπορεί να έχουν παρηγορητικό ή πνευματικό ρόλο. Το πρόβλημα αρχίζει όταν αυτά αντικαθιστούν τα πρακτικά μέτρα ασφαλείας. Αν κάποιος νιώθει ήρεμος επειδή έχει μαζί του ένα «φυλακτό», αλλά οδηγεί χωρίς ζώνη, αγνοεί ένα ύποπτο περιβάλλον ή δεν έχει κανένα πρωτόκολλο προστασίας, τότε δεν διαχειρίζεται τον κίνδυνο. Διαχειρίζεται μόνο την ανησυχία του.
Η διαχείριση φόβου δίνει συχνά μια «εικονική λύση». Ο άνθρωπος αισθάνεται ότι έκανε κάτι, αλλά η αιτία του κινδύνου παραμένει άθικτη. Μάλιστα, σε ορισμένες περιπτώσεις, τέτοιες πρακτικές μπορούν να ενισχύσουν την ύπαρξη του φόβου, επειδή ο άνθρωπος μαθαίνει ότι χωρίς το καταφύγιό του δεν είναι ασφαλής. Έτσι, αντί να γίνεται πιο ικανός, γίνεται πιο εξαρτημένος από κάτι που δεν αλλάζει την πραγματικότητα.
Στο επίπεδο της αυτοπροστασίας, αυτό είναι ανεπαρκές.
Η ασφάλεια δεν μπορεί να βασίζεται στην αίσθηση ασφάλειας.
Πρέπει να βασίζεται σε πράξεις που μειώνουν τον κίνδυνο.
Τι είναι διαχείριση κινδύνου;
Διαχείριση κινδύνου είναι η πρακτική αναγνώριση μιας πιθανής απειλής και η εφαρμογή μέτρων που μειώνουν την πιθανότητα ή τη σοβαρότητά της. Δεν χρειάζεται να είναι θεαματική. Στην πραγματικότητα, η καλύτερη διαχείριση κινδύνου είναι συχνά βαρετή, επαναλαμβανόμενη και καθημερινή. Ακριβώς γι’ αυτό λειτουργεί.
Παράδειγμα: η Ελλάδα είναι ορεινή χώρα, αλλά σε σχέση με άλλες περιοχές του κόσμου έχει περιορισμένο αριθμό πραγματικά επικίνδυνων δηλητηριωδών πλασμάτων. Παρ’ όλα αυτά, οι άνθρωποι που ζουν ή κινούνται συχνά στην ύπαιθρο αναπτύσσουν συνήθειες προφύλαξης. Δεν βάζουν απρόσεκτα το χέρι κάτω από πέτρες, δεν περπατούν ξυπόλυτοι σε σημεία όπου δεν βλέπουν καλά, προσέχουν πού κάθονται, πού πατούν και τι σηκώνουν. Δεν το κάνουν επειδή ζουν με τρόμο. Το κάνουν επειδή η εμπειρία έχει δείξει ότι τέτοιες συνήθειες μειώνουν τον κίνδυνο.
Σε περιοχές με πολύ μεγαλύτερη έκθεση σε φίδια, σκορπιούς ή άλλα επικίνδυνα ζώα, όπως στη Νότια Αφρική όπου η ελεύθερη κατασκήνωση είναι πολύ πιο απαιτητική, οι συνήθειες αυτές γίνονται ακόμη πιο αυστηρές. Τινάζεις τις μπότες σου πριν τις φορέσεις το πρωί. Τυλίγεις σωστά τον υπνόσακό σου. Δεν περπατάς αμέριμνα χωρίς παπούτσια. Δεν σηκώνεις ξύλα και πέτρες απρόσεκτα. Χρησιμοποιείς ραβδί ή γάντια όταν χρειάζεται. Αυτές οι πράξεις δεν είναι συναρπαστικές. Δεν δίνουν αίσθηση ηρωισμού. Είναι όμως πρακτική ασφάλεια.
Αυτό είναι διαχείριση κινδύνου.
Καλές συνήθειες που βασίζονται στην πραγματικότητα.
Οι καλές συνήθειες είναι η βάση
Δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι έχουμε πρακτικές διαχείρισης κινδύνου αν δεν έχουμε καλές συνήθειες. Αυτή είναι η ουσία. Δεν αρκεί να γνωρίζουμε θεωρητικά τι πρέπει να κάνουμε. Πρέπει να το κάνουμε τόσο συχνά και τόσο σταθερά ώστε να γίνει φυσικό μέρος της συμπεριφοράς μας.
Στην οδήγηση, αυτό είναι απλό. Φοράμε ζώνη ασφαλείας. Ζητάμε από όλους μέσα στο όχημα να φορούν ζώνη. Κλειδώνουμε τις πόρτες, ειδικά μέσα στην πόλη. Δεν οδηγούμε μεθυσμένοι. Δεν χρησιμοποιούμε το κινητό με τρόπο που αποσπά την προσοχή μας. Αυτά δεν είναι σημάδια φόβου. Είναι βασικές συνήθειες διαχείρισης κινδύνου.
Στην καθημερινή μετακίνηση, ισχύει το ίδιο. Δεν περπατάμε μόνοι τη νύχτα σε σκοτεινό και ύποπτο σοκάκι αν υπάρχει ασφαλέστερη διαδρομή. Δεν μπαίνουμε σε ασανσέρ με άνθρωπο που μας προκαλεί ισχυρή ανησυχία αν μπορούμε να περιμένουμε. Δεν αφήνουμε τσάντες, κινητά ή κλειδιά εκτεθειμένα. Δεν αγνοούμε ανθρώπους που δοκιμάζουν τα όριά μας. Δεν αφήνουμε την ευγένεια να μας εγκλωβίσει σε κατάσταση που αισθανόμαστε λάθος.
Οι καλές συνήθειες δεν έχουν σκοπό να μας κάνουν φοβικούς. Έχουν σκοπό να μας κάνουν λιγότερο διαθέσιμους στον κίνδυνο. Η καλύτερη συνήθεια είναι αυτή που εφαρμόζεται πριν χρειαστεί να σκεφτούμε πολύ.
Στην κρίση, ο άνθρωπος συχνά επιστρέφει σε αυτά που έχει ήδη συνηθίσει.
Διαχείριση φόβου πάνω σε πρωτόκολλα κινδύνου
Η ακραία περίπτωση εμφανίζεται όταν οι άνθρωποι προσπαθούν να εφαρμόσουν διαχείριση φόβου πάνω σε πρωτόκολλα διαχείρισης κινδύνου και έτσι τα ακυρώνουν. Δηλαδή, ενώ υπάρχει ένας πραγματικός και πρακτικός τρόπος να μειωθεί ο κίνδυνος, εκείνοι τον αντικαθιστούν με κάτι που απλώς τους ηρεμεί.
Ένα απλό παράδειγμα: κάποιος φοβάται τη διάρρηξη, αλλά αντί να ελέγξει πόρτες, φωτισμό, κλειδαριές, συνήθειες εισόδου και εξόδου, αρκείται σε μια αίσθηση ότι «δεν θα συμβεί». Ή κάποιος φοβάται την επίθεση στον δρόμο, αλλά αντί να μάθει απόσταση, παρατήρηση, αποφυγή, ασφαλείς διαδρομές και πρακτική αυτοπροστασία, κρατά μόνο ένα αντικείμενο που τον κάνει να νιώθει καλύτερα. Το συναίσθημα ηρεμεί, αλλά ο κίνδυνος δεν μειώνεται ουσιαστικά.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη χειρότερη όταν η διαχείριση φόβου εφαρμόζεται σε συνθήκες πραγματικού κινδύνου. Αν υπάρχει παρούσα απειλή, η ανάγκη δεν είναι να καθησυχάσουμε τον εαυτό μας με άσχετο τρόπο. Η ανάγκη είναι να εκτιμήσουμε, να αποφασίσουμε και να δράσουμε. Μπορεί αυτό να σημαίνει απομάκρυνση. Μπορεί να σημαίνει κλήση βοήθειας. Μπορεί να σημαίνει κλείσιμο απόστασης από τον κίνδυνο, αλλαγή διαδρομής, αποκλιμάκωση ή, αν δεν υπάρχει άλλη λύση, αυτοάμυνα.
Ο φόβος ζητά ανακούφιση.
Ο κίνδυνος ζητά απάντηση.
Αυτά τα δύο δεν πρέπει να συγχέονται.
Φόβος, επιρροή και χειραγώγηση
Η διαχείριση φόβου έχει και μια πιο σκοτεινή πλευρά: μπορεί να εφαρμοστεί επάνω μας από τρίτους. Άνθρωποι, οργανισμοί, μέσα ενημέρωσης, πολιτικοί μηχανισμοί, διαφημιστές ή ομάδες συμφερόντων μπορούν να χρησιμοποιήσουν τον φόβο για να κατευθύνουν συμπεριφορές. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε προειδοποίηση είναι χειραγώγηση. Υπάρχουν πραγματικοί κίνδυνοι και οι κοινωνίες χρειάζονται ενημέρωση. Το ζήτημα είναι αν η ενημέρωση βοηθά τον άνθρωπο να καταλάβει τον κίνδυνο ή αν απλώς τον φορτίζει συναισθηματικά.
Η διαχείριση φόβου απευθύνεται στο συναίσθημα που σχετίζεται με το πρόβλημα, όχι απαραίτητα στο ίδιο το πρόβλημα. Μπορεί να παρουσιάζει σενάρια καταστροφής, απώλειας, δυστυχίας ή απειλής με τρόπο που κάνει τον άνθρωπο να αντιδρά πριν σκεφτεί. Αν ο άνθρωπος δεν μπορεί να αξιολογήσει αντικειμενικά το μέγεθος ενός κινδύνου, μπορεί να κατευθυνθεί εύκολα από τον φόβο του.
Η σωστή αντίδραση δεν είναι να αγνοούμε τις προειδοποιήσεις. Αυτό θα ήταν εξίσου ανόητο. Η σωστή αντίδραση είναι να ρωτάμε: ποιος είναι ο πραγματικός κίνδυνος; Ποια είναι τα στοιχεία; Ποια είναι η πιθανότητα; Ποια είναι η σοβαρότητα; Τι πρακτικά μπορώ να κάνω; Ποιες συνήθειες μειώνουν τον κίνδυνο; Ποιος ωφελείται αν εγώ παραμείνω φοβισμένος αλλά όχι πρακτικά ασφαλέστερος;
Αυτό είναι διαχείριση κινδύνου.
Δεν υπακούει τυφλά στον φόβο.
Τον χρησιμοποιεί ως αφορμή για έλεγχο της πραγματικότητας.
Φόβος, φοβίες και πρακτική ζωή
Πρέπει να ξεχωρίσουμε τον φυσιολογικό φόβο από τη φοβία. Ο φυσιολογικός φόβος μπορεί να εμφανιστεί απέναντι σε πραγματική απειλή και να μας οδηγήσει σε προστατευτική δράση. Η φοβία, από την άλλη, μπορεί να είναι δυσανάλογη, επίμονη και να οδηγεί σε αποφυγή ή έντονη δυσφορία, ακόμη και όταν ο αντικειμενικός κίνδυνος είναι μικρός. Το NIMH αναφέρει ότι η αγοραφοβία, για παράδειγμα, μπορεί να οδηγήσει ανθρώπους να αποφεύγουν καταστάσεις επειδή πιστεύουν ότι η διαφυγή θα είναι δύσκολη ή αδύνατη σε περίπτωση έντονων συμπτωμάτων πανικού.
Στο πλαίσιο του Combatives, δεν κάνουμε διάγνωση και δεν υποκαθιστούμε ειδικούς ψυχικής υγείας. Όμως, από πλευράς αυτοπροστασίας, πρέπει να καταλάβουμε ότι αν ο φόβος μας οδηγεί σε συνεχή αποφυγή, παράλογη συμπεριφορά ή αδυναμία καθημερινής λειτουργίας, τότε δεν μιλάμε απλώς για «καλή προσοχή». Μιλάμε για κάτι που μπορεί να χρειάζεται σοβαρή αντιμετώπιση.
Η διαχείριση κινδύνου δεν πρέπει να γίνεται πρόσχημα για να ζούμε μικρότερα, πιο φοβισμένα και πιο περιορισμένα. Αντίθετα, οι καλές συνήθειες ασφαλείας πρέπει να μας κάνουν πιο ελεύθερους. Όταν ξέρουμε ότι έχουμε πρακτικά μέτρα, μπορούμε να κινηθούμε με μεγαλύτερη ψυχραιμία. Όταν δεν έχουμε μέτρα, ο φόβος μεγαλώνει και ζητά φανταστικές λύσεις.
Ο στόχος δεν είναι να φοβόμαστε περισσότερο.
Ο στόχος είναι να φοβόμαστε λιγότερο επειδή έχουμε καλύτερη σχέση με την πραγματικότητα.
Παραδείγματα διαχείρισης κινδύνου στην αυτοπροστασία
Στην αυτοπροστασία, η διαχείριση κινδύνου φαίνεται σε απλές αποφάσεις. Επιλέγουμε ασφαλέστερη διαδρομή. Κρατάμε απόσταση από ανθρώπους που συμπεριφέρονται περίεργα. Δεν επιτρέπουμε σε άγνωστο να κλείσει ανεξήγητα την απόσταση. Παρατηρούμε ποιος βρίσκεται γύρω μας πριν μπούμε στο αυτοκίνητο. Έχουμε τα κλειδιά διαθέσιμα πριν φτάσουμε στην πόρτα. Δεν μένουμε απασχολημένοι με το κινητό σε σημεία όπου πρέπει να είμαστε παρόντες.
Αυτές οι πράξεις δεν είναι φόβος. Είναι επίγνωση. Είναι συνήθειες που μειώνουν ευκαιρίες. Ο κοινωνικός θηρευτής αναζητά συχνά ευκολία, απροσεξία, απομόνωση, έλλειψη αντίληψης και καθυστέρηση αντίδρασης. Όταν οι συνήθειές μας μειώνουν αυτά τα στοιχεία, μειώνουμε τον κίνδυνο χωρίς να χρειαστεί να εμπλακούμε σε σύγκρουση.
Η διαχείριση κινδύνου δεν υπόσχεται απόλυτη ασφάλεια. Καμία μέθοδος δεν το κάνει. Αυτό που κάνει είναι να μετακινεί τις πιθανότητες υπέρ μας. Μπορεί να μη μπορούμε να ελέγξουμε τον κόσμο, αλλά μπορούμε να ελέγξουμε πολλές από τις καθημερινές μας συνήθειες. Και αυτές οι συνήθειες, σε βάθος χρόνου, έχουν τεράστια σημασία.
Η αυτοπροστασία δεν είναι μία μεγάλη ηρωική πράξη.
Είναι εκατοντάδες μικρές σωστές επιλογές πριν συμβεί κάτι.
Έλεγχος φόβου, όχι υποταγή στον φόβο
Στο Combatives Group, η θέση μας είναι σαφής: ένας καλά εκπαιδευμένος άνθρωπος δεν ασχολείται με τη διαχείριση φόβου ως τελικό στόχο. Ο φόβος αναγνωρίζεται, εξετάζεται και ελέγχεται. Δεν τον αγνοούμε, αλλά δεν τον αφήνουμε να κυβερνά.
Ο έλεγχος φόβου σημαίνει ότι καταλαβαίνω τι αισθάνομαι, αλλά δεν υποτάσσομαι αυτόματα σε αυτό. Αν φοβάμαι, ρωτώ: υπάρχει πραγματικός κίνδυνος; Ποιος είναι; Τι μπορώ να κάνω; Χρειάζεται να φύγω; Χρειάζεται να αλλάξω θέση; Χρειάζεται να ζητήσω βοήθεια; Χρειάζεται να εκπαιδευτώ καλύτερα; Χρειάζεται να σταματήσω να τρέφω μια φοβία με άσχετα καταφύγια;
Αυτή η στάση μετατρέπει τον φόβο από κυβερνήτη σε πληροφορία. Ο φόβος δεν εξαφανίζεται απαραίτητα, αλλά χάνει την απόλυτη εξουσία του. Δεν αποφασίζει μόνος του. Μπαίνει μέσα σε πλαίσιο αξιολόγησης κινδύνου.
Η φράση είναι απλή: ή ελέγχεις τον φόβο σου ή σε ελέγχει εκείνος.
Η θέση του Combatives Group
Η θέση του Combatives Group είναι ότι η πραγματική αυτοπροστασία δεν πρέπει να βασίζεται σε φοβική φαντασία, αλλά σε διαχείριση κινδύνου. Ο κόσμος δεν αντιμετωπίζεται σωστά ούτε με αφέλεια ούτε με παράνοια. Αν αγνοούμε τον κίνδυνο, είμαστε απροετοίμαστοι. Αν ζούμε μόνο με φόβο, γινόμαστε δέσμιοι της φαντασίας μας. Η λύση βρίσκεται στη ρεαλιστική αξιολόγηση.
Αυτό σημαίνει ότι εκπαιδευόμαστε να βλέπουμε, να σκεφτόμαστε, να επιλέγουμε και να εφαρμόζουμε καλές συνήθειες. Δεν περιμένουμε να συμβεί κάτι για να αρχίσουμε να λειτουργούμε. Δεν ανακουφίζουμε απλώς τον φόβο μας με άσχετες πράξεις. Δεν αγοράζουμε αίσθηση ασφάλειας χωρίς πρακτική βάση. Χτίζουμε συνήθειες που μειώνουν τον κίνδυνο.
Η αυτοπροστασία αρχίζει πριν από τη βία. Αρχίζει στον τρόπο που κινούμαστε, οδηγούμε, παρατηρούμε, επιλέγουμε διαδρομή, κρατάμε απόσταση, διαχειριζόμαστε πληροφορίες και εκπαιδεύουμε τον εαυτό μας να μην πανικοβάλλεται. Αυτό είναι το νόημα της διαχείρισης κινδύνου.
Η διαχείριση φόβου προσπαθεί να ηρεμήσει το συναίσθημα.
Η διαχείριση κινδύνου προσπαθεί να μειώσει την απειλή.
Στην αυτοπροστασία, το δεύτερο προηγείται.
Τελική σκέψη
Η διαφορά ανάμεσα στη διαχείριση φόβου και στη διαχείριση κινδύνου είναι τεράστια. Η πρώτη μπορεί να μας κάνει να νιώσουμε καλύτερα χωρίς να είμαστε ασφαλέστεροι. Η δεύτερη μπορεί να μας κάνει πραγματικά ασφαλέστερους, ακόμη κι αν δεν εξαφανίσει εντελώς το συναίσθημα του φόβου.
Ο φόβος δεν είναι εχθρός. Είναι σήμα. Αλλά το σήμα δεν είναι ο κυβερνήτης. Αν ακολουθούμε τυφλά τον φόβο, θα ζούμε περιορισμένα, αντιδραστικά και ευάλωτα στη χειραγώγηση. Αν τον αρνούμαστε, θα αγνοούμε πραγματικούς κινδύνους. Αν τον ελέγχουμε και τον συνδέουμε με πρακτική εκτίμηση κινδύνου, γίνεται χρήσιμο εργαλείο.
Οι καλές συνήθειες σώζουν περισσότερους ανθρώπους από τις μεγάλες δηλώσεις. Η ζώνη ασφαλείας, η σωστή διαδρομή, η παρατήρηση, η απόσταση, η αποφυγή, η προετοιμασία και η εκπαίδευση δεν είναι φόβος. Είναι σοβαρότητα.
Δεν αφήνουμε τον φόβο να κυβερνά τη ζωή μας.
Τον χρησιμοποιούμε για να εντοπίζουμε τον κίνδυνο.
Και έπειτα διαχειριζόμαστε τον κίνδυνο με πράξεις.
Συνέχεια ανάγνωσης
- Για το υπάρχον άρθρο, δείτε τη σελίδα Διαχείριση Φόβου ή Διαχείριση Κινδύνου;.
- Για την αντιμετώπιση του φόβου, συνεχίστε με το άρθρο Η αντιμετώπιση του φόβου.
- Για το αν ο φόβος είναι κακό συναίσθημα, διαβάστε το άρθρο Είναι ο φόβος κακό συναίσθημα;.
- Για την εκπαίδευση που βασίζεται στον κίνδυνο και όχι στη φοβική φαντασία, δείτε το άρθρο Εκπαίδευση Βασισμένη στο Φόβο ή στον Κίνδυνο;.
- Για την πρακτική εκτίμηση κινδύνου, συνεχίστε με το άρθρο Εκτίμηση Κινδύνου.
- Για το πότε ο φόβος γίνεται παράνοια, διαβάστε το άρθρο Φόβος και Παράνοια.
- Για να κάνετε τον φόβο εργαλείο και όχι τροχοπέδη, δείτε το άρθρο Κάνε το φόβο εργαλείο, όχι τροχοπέδη.
- Για την πρώτη γραμμή αυτοπροστασίας, συνεχίστε με το άρθρο Αρχές Combatives – Απουσία, Αποφυγή, Απόδραση.
Σημείωση περιεχομένου
Το άρθρο αναφέρεται σε φόβο, φοβίες, διαχείριση κινδύνου και αυτοπροστασία. Δεν αποτελεί ψυχολογική διάγνωση ούτε υποκαθιστά ειδικό ψυχικής υγείας.
Σημείωση ασφαλείας
Η διαχείριση κινδύνου δεν σημαίνει παράνοια ούτε αναζήτηση σύγκρουσης. Σημαίνει πρακτικές συνήθειες που μειώνουν την πιθανότητα να βρεθούμε εκτεθειμένοι.
Νομική σημείωση
Το άρθρο δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Η αυτοπροστασία και η αυτοάμυνα πρέπει να παραμένουν μέσα στα όρια της νομιμότητας, της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας.
Σημείωση κατά της φαντασίωσης
Η αίσθηση ασφάλειας δεν είναι το ίδιο με την ασφάλεια. Αν μια πράξη μάς ηρεμεί αλλά δεν μειώνει τον κίνδυνο, τότε δεν είναι πρωτόκολλο ασφαλείας· είναι συναισθηματικό καταφύγιο.
Σημείωση εμπειρίας
Το Combatives Group θεωρεί ότι ο έλεγχος φόβου και η διαχείριση κινδύνου είναι βασικά στοιχεία σοβαρής αυτοπροστασίας. Η εκπαίδευση δεν πρέπει να τρέφει φοβίες, αλλά να χτίζει καλές συνήθειες, κρίση και πρακτική ετοιμότητα.
Επικοινωνία
Αν θέλετε να μάθετε πώς διδάσκονται ο έλεγχος φόβου, η εκτίμηση κινδύνου, η επίγνωση, η απόσταση και η ρεαλιστική αυτοπροστασία, επικοινωνήστε με το Combatives Group.