Όταν ο άνθρωπος αντιμετωπίζει πραγματικό κίνδυνο, δεν αντιδρά πάντα όπως φαντάζεται. Μπορεί να παλέψει, να φύγει, να παγώσει, να ποζάρει ή να υποταχθεί. Αυτές οι αντιδράσεις δεν είναι απλώς θέμα χαρακτήρα, θάρρους ή δειλίας. Συνδέονται με το νευρικό σύστημα, το στρες, την αντίληψη της απειλής, τον διαθέσιμο χρόνο αντίδρασης και κυρίως με την εκπαίδευση που έχει ή δεν έχει λάβει ο άνθρωπος.
Στο Combatives Group η βασική μας θέση είναι ότι κανείς δεν «γλιτώνει» πλήρως από αυτές τις φυσικές αντιδράσεις. Ο φόβος, η αδρεναλίνη, η στένωση της αντίληψης, η καθυστέρηση σκέψης και η υποβάθμιση λεπτών κινήσεων είναι πραγματικά φαινόμενα. Το ζητούμενο δεν είναι να προσποιούμαστε ότι δεν υπάρχουν. Το ζητούμενο είναι να εκπαιδευτούμε έτσι ώστε το πάγωμα να γίνει μεταβατική φάση προς σωστή δράση: μάχη, φυγή, αποκλιμάκωση ή τακτική απόσυρση.
Το κλειδί δεν είναι η απουσία φόβου. Το κλειδί είναι να αυξήσουμε τον διαθέσιμο χρόνο αντίδρασης με επίγνωση, ανάγνωση απειλής, έλεγχο απόστασης, σωστή νοοτροπία και πρακτική εκπαίδευση υπό πίεση.
Για ποιον είναι αυτό το άρθρο
Αυτό το άρθρο απευθύνεται σε ανθρώπους που θέλουν να καταλάβουν τι συμβαίνει μέσα τους όταν έρχονται αντιμέτωποι με φόβο, απειλή ή βίαιη κατάσταση.
Αφορά όσους έχουν αναρωτηθεί γιατί κάποιοι άνθρωποι παγώνουν, άλλοι τρέχουν, άλλοι επιτίθενται και άλλοι υποτάσσονται όταν βρεθούν μπροστά στη βία.
Αφορά επίσης ανθρώπους που ασκούνται σε πολεμικές τέχνες, μαχητικά αθλήματα ή αυτοάμυνα, αλλά θέλουν να καταλάβουν γιατί η τεχνική ικανότητα δεν αρκεί αν δεν υπάρχει προετοιμασία για το ψυχοσωματικό στρες.
Είναι χρήσιμο για πολίτες, γονείς, γυναίκες που ενδιαφέρονται για πρακτική αυτοπροστασία, επαγγελματίες ασφαλείας, αστυνομικούς, στρατιωτικούς, υγειονομικούς και κάθε άνθρωπο που μπορεί να βρεθεί μπροστά σε ένταση, απειλή ή βίαιη συμπεριφορά.
Πάνω απ’ όλα, απευθύνεται σε όσους θέλουν να πάψουν να βλέπουν τις αντιδράσεις φόβου ως ντροπή και να αρχίσουν να τις κατανοούν ως φυσικές αντιδράσεις που μπορούν να εκπαιδευτούν, να κατευθυνθούν και να αξιοποιηθούν σωστά.
Τι θα μάθετε σε αυτό το άρθρο
- Γιατί ο φόβος δεν είναι απόδειξη δειλίας.
- Γιατί η κατάσταση και η περίσταση επηρεάζουν αν κάποιος φανεί ήρωας ή δειλός.
- Ποιες είναι οι βασικές φυσικές αντιδράσεις στον κίνδυνο: μάχη, φυγή, πάγωμα, ποζάρισμα και υποταγή.
- Τι ρόλο παίζει το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα.
- Γιατί το Συμπαθητικό Νευρικό Σύστημα ενεργοποιείται αυτόματα υπό απειλή.
- Πώς το στρες επηρεάζει την όραση, τη σκέψη, την επικοινωνία και τις κινητικές δεξιότητες.
- Γιατί οι λεπτές και περίπλοκες τεχνικές υποβαθμίζονται υπό μεγάλη πίεση.
- Γιατί οι απλές, βαριές και καλά εκπαιδευμένες κινήσεις έχουν μεγαλύτερη αξία σε πραγματική απειλή.
- Γιατί το πάγωμα είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο για τον ανεκπαίδευτο άνθρωπο.
- Πώς η εκπαίδευση μπορεί να μετατρέψει το πάγωμα σε μεταβατική φάση προς δράση.
- Γιατί η επίγνωση και ο έλεγχος απόστασης αυξάνουν τον διαθέσιμο χρόνο αντίδρασης.
- Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε εκπαιδευμένες και ανεκπαίδευτες αντιδράσεις.
- Γιατί το Combatives Group δίνει τόσο μεγάλη σημασία στη ρεαλιστική εξοικείωση με τη βία.
Βασικά σημεία
- Ο άνθρωπος μπροστά σε πραγματικό κίνδυνο μπορεί να αντιδράσει με μάχη, φυγή, πάγωμα, ποζάρισμα ή υποταγή.
- Αυτές οι αντιδράσεις δεν είναι μόνο θέμα προσωπικότητας. Συνδέονται με βιολογία, φόβο, στρες, εμπειρία και εκπαίδευση.
- Η φράση «μάχη ή φυγή» περιγράφει μόνο μέρος του προβλήματος. Το πάγωμα, το ποζάρισμα και η υποταγή είναι επίσης πραγματικές αντιδράσεις.
- Το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό κάτω από το επίπεδο της συνείδησης και επηρεάζει κρίσιμες σωματικές λειτουργίες.
- Όταν ο άνθρωπος νιώσει σοβαρή απειλή, το Συμπαθητικό Νευρικό Σύστημα μπορεί να αναλάβει αυτόματα.
- Υπό έντονο στρες μπορεί να επηρεαστούν η όραση, η αντίληψη βάθους, η περιφερειακή αντίληψη, η σκέψη, η επικοινωνία και οι λεπτές κινήσεις.
- Ο άνθρωπος υπό πίεση δεν εκτελεί εύκολα περίπλοκες τεχνικές. Επιστρέφει σε ό,τι έχει εκπαιδεύσει βαθιά και απλά.
- Το πάγωμα είναι επικίνδυνο όταν γίνεται παράλυση, άρνηση ή υποτακτική συμπεριφορά μπροστά στην απειλή.
- Για τον εκπαιδευμένο άνθρωπο, το πάγωμα μπορεί να γίνει σύντομη μεταβατική φάση επιλογής: μάχη, φυγή, αποκλιμάκωση ή τακτική υποχώρηση.
- Η επίγνωση περιβάλλοντος αυξάνει τον διαθέσιμο χρόνο αντίδρασης.
- Ο διαθέσιμος χρόνος είναι κρίσιμος, γιατί επιτρέπει καλύτερη αναγνώριση, εκτίμηση και επιλογή απόκρισης.
- Ο φόβος δεν εξαφανίζεται. Μπορεί όμως να ελεγχθεί καλύτερα με εκπαίδευση, εξοικείωση, απευαισθητοποίηση και πρακτική υπό πίεση.
- Η ρεαλιστική εκπαίδευση δεν υπόσχεται μαγική ηρεμία. Προετοιμάζει τον άνθρωπο να λειτουργήσει παρά τον φόβο.
Συνοπτική εκδοχή του άρθρου
Ο φόβος δεν είναι ντροπή
Πολλοί άνθρωποι έχουν βιώσει φόβο κάποια στιγμή στη ζωή τους. Άλλοι πάγωσαν. Άλλοι έφυγαν. Άλλοι πάλεψαν. Άλλοι προσπάθησαν να δείξουν πιο δυνατοί απ’ όσο ένιωθαν. Άλλοι υποτάχθηκαν για να επιβιώσουν.
Αυτό δεν σημαίνει αυτόματα ότι ήταν ήρωες ή δειλοί.
Όπως έλεγε ο Mickey Davidow, είναι συχνά η κατάσταση και η περίσταση που καθορίζουν αν ένα άτομο φαίνεται ήρωας ή δειλός. Ένας άνθρωπος μπορεί να σταθεί καλά σε μία κατάσταση και να παγώσει σε άλλη. Η βία δεν είναι θεωρητικό τεστ χαρακτήρα. Είναι ψυχοσωματικό σοκ.
Οι βασικές αντιδράσεις στον κίνδυνο
Όταν ο άνθρωπος βρεθεί μπροστά σε απειλή, μπορεί να εμφανίσει πέντε βασικές αντιδράσεις:
Μάχη, όταν στρέφεται προς την αντιμετώπιση της απειλής.
Φυγή, όταν προσπαθεί να απομακρυνθεί.
Πάγωμα, όταν ο εγκέφαλος και το σώμα καθυστερούν ή παραλύουν προσωρινά.
Ποζάρισμα, όταν προσπαθεί να αποτρέψει την απειλή με εικόνα, φωνή, σώμα ή απειλή.
Υποταγή, όταν προσπαθεί να μειώσει τον κίνδυνο δείχνοντας ότι δεν αποτελεί απειλή.
Καμία από αυτές τις αντιδράσεις δεν πρέπει να εξετάζεται απλοϊκά. Η κάθε μία μπορεί να έχει ρόλο, κίνδυνο ή χρησιμότητα ανάλογα με την περίσταση.
Τι κάνει το σώμα υπό απειλή
Όταν ο άνθρωπος αντιληφθεί σοβαρό κίνδυνο, το σώμα μπορεί να περάσει σε κατάσταση συναγερμού. Αυξάνεται η ένταση, αλλάζει η αναπνοή, ανεβαίνει ο καρδιακός ρυθμός, η προσοχή στενεύει και το σώμα προετοιμάζεται για δράση.
Αυτό βοήθησε τον άνθρωπο για χιλιάδες χρόνια να κυνηγήσει ή να μη γίνει θήραμα. Σήμερα, όμως, η ίδια αντίδραση ενεργοποιείται συχνά απέναντι σε ανθρώπινη απειλή: έναν βίαιο άνθρωπο, έναν ληστή, μια ενέδρα, μια επίθεση ή μια ακραία σύγκρουση.
Η βιολογία δεν άλλαξε όσο άλλαξε το περιβάλλον μας.
Γιατί η τεχνική δυσκολεύει υπό στρες
Υπό έντονο στρες, ο άνθρωπος δεν λειτουργεί όπως σε ήρεμη προπόνηση. Η όραση μπορεί να περιοριστεί. Η αντίληψη του χώρου μπορεί να χαλάσει. Η σκέψη μπορεί να γίνει αργή. Η επικοινωνία μπορεί να γίνει μπερδεμένη. Οι λεπτές και περίπλοκες κινήσεις μπορεί να υποβαθμιστούν.
Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους που το Combatives Group επιμένει σε λίγες, απλές, άμεσες και καλά δουλεμένες δεξιότητες.
Όσο περισσότερες επιλογές έχει ο άνθρωπος υπό πίεση, τόσο πιο πιθανό είναι να καθυστερήσει. Όσο πιο περίπλοκη είναι η λύση, τόσο πιο εύκολα καταρρέει όταν το σώμα βρίσκεται σε κατάσταση συναγερμού.
Το πάγωμα
Το πάγωμα είναι από τις πιο κρίσιμες αντιδράσεις. Για τον ανεκπαίδευτο άνθρωπο μπορεί να γίνει άρνηση, παράλυση, υποτακτική συμπεριφορά ή πλήρης αδυναμία δράσης.
Ο άνθρωπος βλέπει την απειλή, αλλά δεν μπορεί να πιστέψει ότι συμβαίνει. Το μυαλό του καθυστερεί να επιλέξει αντίδραση. Το σώμα μένει ακίνητο. Η στιγμή περνά. Και η απειλή έρχεται.
Για τον εκπαιδευμένο άνθρωπο, το πάγωμα πρέπει να γίνει κάτι διαφορετικό: μια σύντομη μεταβατική φάση. Μια στιγμή αναγνώρισης και επιλογής. Από εκεί πρέπει να περάσει σε δράση, είτε αυτή είναι μάχη, φυγή, αποκλιμάκωση ή τακτική υποχώρηση.
Το πραγματικό κλειδί
Το πραγματικό κλειδί για την επιβίωση δεν είναι να εξαφανίσουμε τον φόβο. Αυτό δεν είναι ρεαλιστικό.
Το κλειδί είναι να αυξήσουμε τον διαθέσιμο χρόνο αντίδρασης.
Πώς;
Με επίγνωση περιβάλλοντος.
Με ανάγνωση απειλητικών κινήσεων.
Με έλεγχο απόστασης.
Με νοοτροπία επιβίωσης.
Με εξοικείωση στην πίεση.
Με πρακτική εκπαίδευση που δεν αγνοεί το στρες.
Όσο νωρίτερα εντοπίζουμε την απειλή, τόσο περισσότερες επιλογές έχουμε. Όσο περισσότερες επιλογές έχουμε πριν η κατάσταση γίνει ξαφνική και κοντινή, τόσο λιγότερο μας παραλύει.
Το τελικό συμπέρασμα
Ο ανεκπαίδευτος άνθρωπος μπορεί να παγώσει επειδή η απειλή τον βρίσκει απροετοίμαστο.
Ο εκπαιδευμένος άνθρωπος μπορεί επίσης να νιώσει φόβο. Όμως, επειδή έχει εκτεθεί ελεγχόμενα στην πίεση, έχει απευαισθητοποιηθεί σε έναν βαθμό και έχει δουλέψει συγκεκριμένα πρωτόκολλα, το πάγωμα δεν χρειάζεται να γίνει παράλυση.
Μπορεί να γίνει μετάβαση.
Και αυτή η μετάβαση μπορεί να σώσει ζωή.
Τι νιώθουμε και γιατί
Πολλοί άνθρωποι έχουν βιώσει φόβο κάποια στιγμή στη ζωή τους. Κάποιοι τον βίωσαν στη στιγμή της αλήθειας, όταν κατάλαβαν ότι κάτι σοβαρό συμβαίνει και ότι πρέπει να αντιδράσουν.
Πανικός.
Φυγή.
Μάχη.
Πάγωμα.
Ποζάρισμα.
Υποταγή.
Όλα αυτά μπορεί να εμφανιστούν όταν ο άνθρωπος βρεθεί απέναντι σε απειλή.
Εδώ δεν θα μπούμε στο αν κάποιος αντέδρασε σαν ήρωας ή σαν δειλός. Αυτές οι λέξεις χρησιμοποιούνται πολύ εύκολα από ανθρώπους που δεν ήταν εκεί. Η πραγματικότητα είναι πιο δύσκολη.
Αν θυμηθούμε τα παραφρασμένα λόγια του δασκάλου μου Mickey Davidow:
«Είναι η κατάσταση και η περίσταση που καθορίζει αν ένα άτομο είναι ήρωας ή δειλός».
Αυτή η φράση έχει μεγάλη αξία.
Ένας άνθρωπος μπορεί να σταθεί καλά σε μία κατάσταση και να παγώσει σε άλλη. Μπορεί να έχει θάρρος σε κάτι γνωστό και να παραλύσει σε κάτι ξαφνικό, κοντινό και απειλητικό. Μπορεί να θέλει να δράσει, αλλά το σώμα του να καθυστερήσει.
Αυτό δεν είναι πάντα ηθική αποτυχία.
Συχνά είναι ψυχοσωματική αντίδραση.
Η στιγμή της αλήθειας
Κάποια στιγμή μπορεί να βρεθούμε αντιμέτωποι με τη δική μας στιγμή της αλήθειας.
Ξαφνικά, μέσα μας σηκώνεται ένα παλιρροϊκό κύμα συναισθημάτων και σωματικών αντιδράσεων. Το μυαλό προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει. Το σώμα προετοιμάζεται. Η αναπνοή αλλάζει. Η όραση μπορεί να στενέψει. Η σκέψη μπορεί να χαλάσει.
Και τότε μπορεί να εμφανιστεί μία από τις βασικές αντιδράσεις:
Μάχη.
Φυγή.
Πάγωμα.
Ή, σε άλλες περιπτώσεις, ποζάρισμα και υποταγή.
Αυτές οι αντιδράσεις δεν είναι καινούργιες. Υπήρχαν πριν από εμάς και θα υπάρχουν μετά από εμάς. Αφορούν ανθρώπους όλων των εποχών: ανθρώπους που κυνηγήθηκαν από άγρια ζώα, ανθρώπους που βρέθηκαν σε πόλεμο, ανθρώπους που δέχθηκαν ληστεία, ανθρώπους που βρέθηκαν ξαφνικά σε θανάσιμη σύγκρουση.
Η γνωστή φράση «μάχη ή φυγή» χρησιμοποιείται εδώ και πολλά χρόνια για να περιγράψει την ανθρώπινη αντίδραση στην απειλή. Είναι χρήσιμη φράση, αλλά δεν είναι πλήρης. Διότι δεν περιγράφει όλο το φάσμα των αντιδράσεων.
Το πάγωμα, το ποζάρισμα και η υποταγή έχουν επίσης σημασία.
Ιδίως το πάγωμα.
Το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα
Για να καταλάβουμε αυτές τις αντιδράσεις, πρέπει να κοιτάξουμε την αρχέγονη φυσιολογία του ανθρώπου. Χωρίς να μπούμε σε ιατρική ανάλυση, χρειάζεται να καταλάβουμε τον βασικό ρόλο του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος.
Το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα ελέγχει και ρυθμίζει πολλές λειτουργίες του σώματος, συχνά κάτω από το επίπεδο της συνειδητής σκέψης.
Τέτοιες λειτουργίες είναι, μεταξύ άλλων:
- η αναπνοή,
- η καρδιακή συχνότητα,
- η εφίδρωση,
- η πέψη,
- η διαστολή της κόρης,
- η σιελόρροια,
- η ούρηση,
- ορισμένες αντανακλαστικές αντιδράσεις.
Δεν σκεφτόμαστε συνειδητά πώς θα λειτουργήσουν όλα αυτά. Το σώμα τα διαχειρίζεται αυτόματα.
Όταν όμως ο άνθρωπος αντιληφθεί κίνδυνο, αυτή η αυτόματη λειτουργία μπορεί να αλλάξει απότομα.
Το Παρασυμπαθητικό Νευρικό Σύστημα
Σε ήρεμες συνθήκες, όταν ο άνθρωπος αισθάνεται ασφαλής, κυριαρχεί περισσότερο η λειτουργία που συνδέουμε με χαλάρωση, καθημερινότητα, καλύτερη επεξεργασία και λεπτότερη λειτουργικότητα.
Σε αυτή την κατάσταση ο άνθρωπος μπορεί να σκεφτεί πιο καθαρά, να επικοινωνήσει καλύτερα, να εκτελέσει πιο λεπτές κινήσεις και να επεξεργαστεί πληροφορίες πιο ήρεμα.
Αυτό έχει σημασία για την αυτοάμυνα.
Γιατί;
Διότι πολλές τεχνικές που φαίνονται ωραίες σε ήρεμη προπόνηση απαιτούν καθαρή σκέψη, λεπτό συντονισμό και υψηλό επίπεδο ελέγχου.
Όταν όμως ο άνθρωπος νιώσει ότι απειλείται σοβαρά ή δεχθεί ξαφνική επίθεση, η κατάσταση αλλάζει.
Το Συμπαθητικό Νευρικό Σύστημα
Όταν ο άνθρωπος αντιληφθεί σοβαρή απειλή, το Συμπαθητικό Νευρικό Σύστημα μπορεί να αναλάβει αυτόματα. Αυτό συνδέεται με την κλασική αντίδραση μάχης ή φυγής.
Τότε μπορεί να συμβούν πράγματα όπως:
- αύξηση καρδιακού ρυθμού,
- αύξηση πίεσης,
- αλλαγή αναπνοής,
- έντονη εφίδρωση,
- μεταφορά αίματος προς μεγάλες μυϊκές ομάδες,
- στένωση της προσοχής,
- μείωση λεπτών κινήσεων,
- έντονη αίσθηση φόβου ή επιθετικότητας.
Αυτή η αντίδραση βοήθησε τον άνθρωπο να επιβιώσει σε αρχέγονα περιβάλλοντα. Τον βοηθούσε να κυνηγήσει ή να μη γίνει θήραμα.
Σήμερα, όμως, ο ίδιος μηχανισμός ενεργοποιείται κυρίως απέναντι σε ανθρώπινες απειλές.
Έναν βίαιο άνθρωπο.
Έναν ληστή.
Έναν επιτιθέμενο.
Μια ενέδρα.
Μια απρόβλεπτη επίθεση.
Το πρόβλημα είναι ότι το σώμα αντιδρά με αρχαίο μηχανισμό σε σύγχρονες κοινωνικές και εγκληματικές καταστάσεις.
Πώς το στρες επηρεάζει την αντίδραση
Όταν ενεργοποιηθεί έντονα το σύστημα συναγερμού του σώματος, επηρεάζονται τρεις κρίσιμες λειτουργίες:
- η όραση,
- η γνωστική επεξεργασία,
- οι λεπτές και πολύπλοκες κινητικές δεξιότητες.
Αυτά είναι κεντρικά για την αυτοάμυνα.
Γιατί αν δεν βλέπουμε καλά, δεν αναγνωρίζουμε σωστά την απειλή.
Αν δεν επεξεργαζόμαστε καλά, δεν επιλέγουμε σωστή αντίδραση.
Αν δεν κινούμαστε καλά, δεν εφαρμόζουμε σωστά όσα νομίζουμε ότι ξέρουμε.
Φάση 1: Οπτική υποβάθμιση
Υπό έντονο στρες μπορεί να εμφανιστούν οπτικές αλλοιώσεις, όπως:
- απώλεια κοντινής όρασης,
- διατάραξη αντίληψης βάθους,
- στένωση περιφερειακής αντίληψης,
- φαινόμενο tunnel vision.
Αυτό έχει τεράστια σημασία.
Οι άνθρωποι βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην όραση. Στη μάχη, η όραση τροφοδοτεί τον εγκέφαλο με πληροφορίες για απόσταση, κίνηση, όπλα, χέρια, συνεργούς και έξοδο.
Αν η όραση υποβαθμιστεί, τότε υποβαθμίζεται και η αναγνώριση της απειλής.
Ο άνθρωπος μπορεί να μην δει το όπλο.
Μπορεί να μην δει τον δεύτερο δράστη.
Μπορεί να μην δει την έξοδο.
Μπορεί να κολλήσει οπτικά στο πρόσωπο ή στα μάτια του επιτιθέμενου και να χάσει αυτό που πραγματικά έχει σημασία: τα χέρια, τα άκρα, την απόσταση και την κίνηση.
Φάση 2: Γνωστική υποβάθμιση
Μετά έρχεται η γνωστική επεξεργασία.
Ο εγκέφαλος πρέπει να αναγνωρίσει την απειλή, να καταλάβει τι συμβαίνει, να επιλέξει αντίδραση και να δώσει εντολή στο σώμα.
Υπό έντονο στρες αυτό μπορεί να χαλάσει.
Μπορεί να έχουμε:
- υποβάθμιση αναγνώρισης απειλής,
- λάθος επιλογή απόκρισης,
- δυσκολία επικοινωνίας,
- ασυνάρτητη φωνή,
- αργή αντίδραση,
- σύγχυση,
- αδυναμία επιλογής.
Εδώ φαίνεται γιατί οι υπερβολικά πολλές τεχνικές μπορεί να γίνουν πρόβλημα.
Όσο περισσότερες επιλογές έχει κάποιος, τόσο περισσότερο μπορεί να καθυστερήσει όταν πρέπει να αποφασίσει υπό πίεση. Αυτό δεν σημαίνει ότι η γνώση είναι κακή. Σημαίνει ότι στην αυτοάμυνα χρειάζεται ιεράρχηση, απλότητα και επανάληψη.
Ο άνθρωπος πρέπει να έχει λίγες, καλά δουλεμένες, λειτουργικές αντιδράσεις που συνδέονται με πραγματικά σενάρια.
Όχι εκατό επιλογές που δεν μπορεί να ανασύρει όταν φοβάται.
Φάση 3: Υποβάθμιση λεπτών και πολύπλοκων κινήσεων
Η τελική φάση είναι η κίνηση.
Στην αυτοάμυνα, οι κινητικές δεξιότητες μπορούν να χωριστούν γενικά σε:
- βαριές κινητικές κινήσεις,
- λεπτές κινητικές κινήσεις,
- σύνθετες ή πολύπλοκες κινήσεις.
Υπό έντονο στρες, οι βαριές και απλές κινήσεις είναι συνήθως πιο αξιόπιστες από τις λεπτές και πολύπλοκες.
Αυτός είναι βασικός λόγος που στο Combatives Group δεν δίνουμε προτεραιότητα σε περίπλοκες τεχνικές που απαιτούν ιδανικό συγχρονισμό, λεπτή αίσθηση και τέλεια εκτέλεση.
Στην πραγματική βία, ο άνθρωπος μπορεί να τρέμει.
Μπορεί να αναπνέει βαριά.
Μπορεί να έχει χάσει λεπτή κινητική ακρίβεια.
Μπορεί να μη μπορεί να εκτελέσει αυτό που κάνει άνετα σε ήρεμη αίθουσα.
Γι’ αυτό η εκπαίδευση πρέπει να βασίζεται σε απλές, άμεσες και αποτελεσματικές δεξιότητες, επαναλαμβανόμενες υπό πίεση.
Το πραγματικό κλειδί για την επιβίωση
Ο φόβος δεν εξαφανίζεται επειδή κάποιος φορά μαύρη ζώνη ή επειδή του είπαν ότι είναι «μάστερ».
Ο φόβος είναι φυσική αντίδραση.
Το ζητούμενο δεν είναι να μην αισθανθούμε τίποτα.
Το ζητούμενο είναι να λειτουργήσουμε παρά τον φόβο.
Το κλειδί για την επιβίωση είναι να αυξήσουμε τον διαθέσιμο χρόνο αντίδρασης ώστε να μειώσουμε τις χειρότερες επιδράσεις του στρες και να επιλέξουμε σωστότερη αντίδραση.
Αυτό γίνεται με:
- επίγνωση περιβάλλοντος,
- ανάγνωση απειλητικών κινήσεων,
- έλεγχο εγγύτητας,
- σωστή απόσταση,
- νοοτροπία επιβίωσης,
- εκπαίδευση υπό πίεση,
- εξοικείωση με ρεαλιστικά σενάρια.
Ένας ύποπτος άνθρωπος σε απόσταση 50 μέτρων μπορεί να μας τραβήξει την προσοχή.
Στα 10 μέτρα μπορεί να μας ανησυχήσει.
Στα 3 μέτρα, αν εμφανιστεί ξαφνικά, μπορεί να ενεργοποιήσει απότομα ολόκληρο τον μηχανισμό φόβου.
Άρα η απόσταση και ο χρόνος έχουν τεράστια σημασία.
Όσο νωρίτερα αντιληφθούμε την απειλή, τόσο λιγότερο ξαφνική γίνεται.
Όσο λιγότερο ξαφνική γίνεται, τόσο περισσότερες επιλογές έχουμε.
Εκπαιδευμένες και ανεκπαίδευτες αντιδράσεις
Οι ίδιες φυσικές αντιδράσεις εμφανίζονται σε εκπαιδευμένους και ανεκπαίδευτους ανθρώπους. Η διαφορά είναι στο πώς εκδηλώνονται και πού οδηγούν.
Ο ανεκπαίδευτος άνθρωπος συχνά αφήνεται πλήρως στην αντίδραση.
Ο εκπαιδευμένος άνθρωπος έχει περισσότερες πιθανότητες να την κατευθύνει.
Δεν σημαίνει ότι δεν φοβάται.
Σημαίνει ότι έχει ξαναβρεθεί, έστω ελεγχόμενα, σε πίεση.
Σημαίνει ότι έχει δουλέψει πρωτόκολλα.
Σημαίνει ότι έχει λιγότερη ανάγκη να ανακαλύψει εκείνη τη στιγμή τι πρέπει να κάνει.
Ποζάρισμα
Το ποζάρισμα είναι κοινωνική και βιολογική τελετουργία.
Οι άνθρωποι, όπως πολλά είδη, συχνά προσπαθούν να αποφύγουν την πραγματική βία μέσω εικόνας, απειλής, φωνής, στάσης σώματος ή επίδειξης δύναμης.
Σε νεαρές ηλικίες και σε καταστάσεις «αρπαχτοκλοτσομπουνιδιού», βλέπουμε συχνά πολύ ποζάρισμα πριν πέσει το πρώτο χτύπημα.
Φωνές.
Σφίξιμο γροθιών.
Φούσκωμα σώματος.
Πλησίασμα.
Απειλές.
Προσβολές.
Σπρώξιμο.
Σκοπός είναι συχνά να εκφοβιστεί ο άλλος και να υποχωρήσει χωρίς να υπάρξει πραγματική σύγκρουση.
Το πρόβλημα είναι ότι το ποζάρισμα μπορεί να κλιμακωθεί. Αν κανείς δεν υποχωρήσει, αν μπει ο εγωισμός στη μέση ή αν κάποιος θέλει να αποδείξει κάτι, η ψευτοσύγκρουση μπορεί να γίνει πραγματική σύγκρουση.
Ο εκπαιδευμένος άνθρωπος πρέπει να ξέρει να διαβάζει το ποζάρισμα χωρίς να παρασύρεται από αυτό.
Δεν πρέπει να απαντά με εγωισμό.
Πρέπει να βλέπει αν υπάρχει πραγματική πρόθεση, αν υπάρχει όπλο, αν υπάρχουν συνεργοί, αν υπάρχει έξοδος και αν υπάρχει δυνατότητα αποκλιμάκωσης.
Μάχη
Η μάχη είναι δράση προς την απειλή.
Για τον εκπαιδευμένο άνθρωπο, η μάχη δεν είναι εγωισμός. Είναι επιλογή όταν δεν υπάρχει υποχώρηση, όταν η διαφυγή είναι κλειστή ή όταν προστατεύονται τρίτοι και η απειλή είναι άμεση.
Ο εκπαιδευμένος άνθρωπος έχει ήδη αποφασίσει ότι, αν φτάσει εκεί, θα δράσει με τον τρόπο που έχει εκπαιδευτεί.
Όχι τυχαία.
Όχι με πανικό.
Όχι με ακατέργαστο εγωισμό.
Αντίθετα, ο ανεκπαίδευτος άνθρωπος μπορεί να μπει στη μάχη κυρίως από θυμό, εγωισμό, ανάγκη επιβολής ή αδυναμία αυτοελέγχου. Μπορεί να κάνει πολλές άσκοπες κινήσεις, να φωνάζει, να προειδοποιεί, να φανερώνει την πρόθεσή του και να σπαταλά ενέργεια.
Μπορεί ακόμη να είναι επικίνδυνος.
Αλλά δεν είναι απαραίτητα αποτελεσματικός.
Φυγή
Η φυγή δεν είναι απαραίτητα δειλία.
Μπορεί να είναι η καλύτερη επιλογή αυτοπροστασίας.
Ο εκπαιδευμένος άνθρωπος που υποχωρεί δεν το κάνει πανικόβλητα. Προσπαθεί να το κάνει μεθοδικά. Κρατά επίγνωση του χώρου. Προστατεύει την πλάτη του. Κοιτάζει έξοδο. Δεν γυρίζει τυφλά την πλάτη του σε κάποιον που είναι ακόμη απειλή.
Η φυγή μπορεί να είναι τακτική υποχώρηση.
Ο ανεκπαίδευτος άνθρωπος, αντίθετα, μπορεί να μην έχει καμία επίγνωση του περιβάλλοντος. Μπορεί να αιφνιδιαστεί επειδή ήταν απορροφημένος στο κινητό, με ακουστικά, με κουκούλα, χωρίς επαφή με τον χώρο.
Όταν τότε τρομάξει, η φυγή μπορεί να γίνει πανικός.
Και ο πανικός δεν είναι πάντα ασφαλής.
Μπορεί να τρέξει προς λάθος κατεύθυνση.
Μπορεί να πέσει.
Μπορεί να απομονωθεί.
Μπορεί να μπει σε χειρότερο σημείο.
Γι’ αυτό η φυγή πρέπει να συνδυάζεται με επίγνωση.
Πάγωμα
Το πάγωμα είναι ίσως η πιο επικίνδυνη αντίδραση όταν μετατρέπεται σε παράλυση.
Ο εκπαιδευμένος άνθρωπος μπορεί επίσης να έχει μια στιγμή παγώματος. Όμως, ιδανικά, αυτή η στιγμή δεν είναι τελική. Είναι μεταβατική.
Μια σύντομη παύση αναγνώρισης.
Μια στιγμή επιλογής.
Μια στιγμή όπου το μυαλό περνά στο επόμενο πρωτόκολλο.
Μάχη.
Φυγή.
Αποκλιμάκωση.
Τακτική υποχώρηση.
Αντίθετα, ο ανεκπαίδευτος άνθρωπος μπορεί να παγώσει επειδή η απειλή τον ξεπερνά ψυχικά. Μπορεί να μπει σε άρνηση. Να μην πιστεύει ότι αυτό συμβαίνει πραγματικά. Να νιώθει ότι η σκηνή είναι σουρεαλιστική. Να καθυστερεί τόσο πολύ ώστε να χάσει την ευκαιρία αντίδρασης.
Το πάγωμα μπορεί να φέρει υποτακτική συμπεριφορά.
Μπορεί να φέρει ενδοτικότητα.
Μπορεί να φέρει παράλυση.
Μπορεί να αφήσει τον άνθρωπο εκτεθειμένο σε βία που θα μπορούσε ίσως να είχε αποφύγει ή διακόψει.
Εδώ βρίσκεται ένας από τους βασικούς λόγους ύπαρξης της ρεαλιστικής εκπαίδευσης.
Όχι για να γίνει ο άνθρωπος άφοβος.
Αλλά για να μη μείνει παγωμένος.
Υποταγή
Η υποταγή είναι πολύ συνηθισμένη αντίδραση σε ανθρώπους και ζώα.
Στους ανθρώπους μπορεί να εμφανιστεί με:
- απολογητικό τόνο φωνής,
- κατέβασμα κεφαλιού,
- έκθεση παλαμών,
- υποχωρητική στάση,
- ανάγκη να κατευνάσουν τον επιτιθέμενο.
Σε ορισμένες κοινωνικές ή χαμηλής έντασης καταστάσεις, η υποτακτική συμπεριφορά μπορεί να μειώσει την ένταση. Δεν πρέπει να την απορρίπτουμε αυτόματα ως άχρηστη.
Όμως σε πραγματική εγκληματική βία δεν υπάρχει εγγύηση ότι η υποταγή θα προστατεύσει τον άνθρωπο.
Ένας βίαιος ή εγκληματικός άνθρωπος μπορεί να εκμεταλλευτεί την υποταγή.
Μπορεί να συνεχίσει.
Μπορεί να κλιμακώσει.
Μπορεί να μαχαιρώσει, να χτυπήσει ή να βλάψει ακόμη και άνθρωπο που δεν αντιστέκεται.
Γι’ αυτό δεν δίνουμε απόλυτες απαντήσεις.
Δεν λέμε ότι η υποταγή είναι πάντα λάθος.
Δεν λέμε ότι η αντίσταση είναι πάντα σωστή.
Λέμε ότι κάθε περίπτωση απαιτεί εκτίμηση, επίγνωση, συνείδηση, ικανότητα και προσωπική απόφαση.
Η αυτοπροστασία δεν είναι σύνθημα. Είναι κρίση.
Το κρίσιμο σημείο: Εκπαίδευση και απευαισθητοποίηση
Ο ανεκπαίδευτος άνθρωπος βρίσκεται συχνά αντιμέτωπος με κάτι που δεν έχει ξαναζήσει.
Δεν έχει εκτεθεί ελεγχόμενα στη βία.
Δεν έχει βιώσει φωνές, πίεση, προσβολές, απειλητική κίνηση, εγγύτητα, επαφή, σπρώξιμο, φόβο και αδρεναλίνη μέσα σε ασφαλές εκπαιδευτικό πλαίσιο.
Άρα, όταν το βιώσει πραγματικά, μπορεί να παγώσει.
Ο εκπαιδευμένος άνθρωπος δεν είναι υπεράνθρωπος.
Απλώς έχει μεγαλύτερη πιθανότητα να αναγνωρίσει την κατάσταση και να περάσει γρηγορότερα σε λειτουργική αντίδραση.
Η τακτική, ελεγχόμενη έκθεση σε ρεαλιστικά σενάρια βοηθά στην απευαισθητοποίηση.
Όχι πλήρως.
Όχι μαγικά.
Αλλά αρκετά ώστε το σώμα και το μυαλό να μην αντιμετωπίσουν τη βία σαν εντελώς άγνωστο φαινόμενο.
Αυτό είναι τεράστια διαφορά.
Συμπέρασμα
Υπάρχει σαφής διάκριση ανάμεσα στην πραγματική βία και στο ποζάρισμα.
Υπάρχει επίσης σαφής διάκριση ανάμεσα στο πάγωμα ως παράλυση και στο πάγωμα ως σύντομη μεταβατική φάση.
Είτε μας αρέσει είτε όχι, το ποζάρισμα, η φυγή, το πάγωμα, η μάχη και η υποταγή είναι μέρος του ανθρώπινου ενστίκτου και των ακούσιων αντιδράσεων στον κίνδυνο.
Κανένας αυτοαποκαλούμενος «μάστερ» δεν μπορεί σοβαρά να υποσχεθεί ότι θα εξαφανίσει αυτές τις αντιδράσεις.
Ο ανεκπαίδευτος άνθρωπος μπορεί να μείνει στην αντίδραση που του επιβάλλει το σοκ.
Ο εκπαιδευμένος άνθρωπος έχει μεγαλύτερη πιθανότητα να χρησιμοποιήσει την αντίδραση ως γέφυρα προς πράξη.
Για τον ανεκπαίδευτο, το πάγωμα μπορεί να είναι τέλος.
Για τον εκπαιδευμένο, πρέπει να γίνει μετάβαση.
Αυτός είναι ένας από τους βασικούς στόχους της εκπαίδευσης Combatives:
Να αντικαταστήσει την παράλυση με αναγνώριση.
Την άρνηση με επίγνωση.
Τη σύγχυση με πρωτόκολλο.
Και το πάγωμα με λειτουργική αντίδραση.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι η αντίδραση μάχης ή φυγής;
Η αντίδραση μάχης ή φυγής είναι η φυσική προετοιμασία του σώματος είτε να αντιμετωπίσει μια απειλή είτε να απομακρυνθεί από αυτή. Συνδέεται με αυτόματες σωματικές αλλαγές όπως αύξηση έντασης, καρδιακού ρυθμού, αναπνοής και κινητοποίησης μεγάλων μυϊκών ομάδων.
Είναι το πάγωμα ένδειξη δειλίας;
Όχι απαραίτητα. Το πάγωμα μπορεί να είναι φυσική αντίδραση σε ξαφνική, έντονη ή ακατανόητη απειλή. Το πρόβλημα δεν είναι ότι εμφανίζεται. Το πρόβλημα είναι αν γίνεται παρατεταμένη παράλυση και δεν μετατρέπεται σε δράση.
Μπορεί η εκπαίδευση να σταματήσει τον φόβο;
Η εκπαίδευση δεν εξαφανίζει πλήρως τον φόβο. Μπορεί όμως να βοηθήσει τον άνθρωπο να λειτουργήσει καλύτερα παρά τον φόβο, να αναγνωρίσει νωρίτερα την απειλή και να περάσει σε κατάλληλη αντίδραση.
Γιατί υποβαθμίζονται οι περίπλοκες τεχνικές υπό στρες;
Υπό έντονο στρες επηρεάζονται η όραση, η σκέψη, η επιλογή απόκρισης και οι λεπτές κινητικές δεξιότητες. Γι’ αυτό οι περίπλοκες τεχνικές που λειτουργούν σε ήρεμη προπόνηση μπορεί να αποτύχουν σε πραγματική απειλή.
Γιατί το Combatives επιμένει σε απλές δεξιότητες;
Επειδή οι απλές, άμεσες και καλά επαναλαμβανόμενες δεξιότητες έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να λειτουργήσουν υπό φόβο, αδρεναλίνη και πίεση. Η πολυπλοκότητα αυξάνει την πιθανότητα καθυστέρησης και λάθους.
Τι είναι το ποζάρισμα πριν από τη βία;
Το ποζάρισμα είναι η προσπάθεια εκφοβισμού ή αποτροπής μέσω φωνής, στάσης σώματος, απειλών ή επίδειξης δύναμης. Μπορεί να σταματήσει μια σύγκρουση, αλλά μπορεί και να την κλιμακώσει αν εμπλακεί εγωισμός.
Είναι η φυγή πάντα δειλία;
Όχι. Η φυγή ή η τακτική υποχώρηση μπορεί να είναι η πιο έξυπνη επιλογή αυτοπροστασίας. Το ζητούμενο είναι να γίνει με επίγνωση, όχι με πανικό.
Είναι η υποταγή κακή επιλογή;
Όχι πάντα. Σε κάποιες καταστάσεις μπορεί να μειώσει την ένταση. Όμως σε πραγματική εγκληματική βία δεν εγγυάται ασφάλεια. Η απόφαση εξαρτάται από την περίσταση, την απειλή, τον χώρο και τις δυνατότητες του ανθρώπου.
Πώς αυξάνεται ο διαθέσιμος χρόνος αντίδρασης;
Με επίγνωση περιβάλλοντος, ανάγνωση απειλητικών κινήσεων, έλεγχο απόστασης, αποφυγή αιφνιδιασμού και εκπαίδευση σε ρεαλιστικά σενάρια. Όσο νωρίτερα εντοπίζεται η απειλή, τόσο περισσότερες επιλογές υπάρχουν.
Ποιος είναι ο στόχος της εκπαίδευσης Combatives σε σχέση με το πάγωμα;
Ο στόχος είναι το πάγωμα να μη γίνει παράλυση. Μέσω ελεγχόμενης έκθεσης, πρωτοκόλλων και πρακτικής, ο ασκούμενος μαθαίνει να μετατρέπει το σοκ σε αναγνώριση και την αναγνώριση σε κατάλληλη δράση.
Σχετικά άρθρα
Υπάρχοντα άρθρα στο combatives.gr
- Πανικός – Φυγή – Μάχη ή Πάγωμα
Το αρχικό άρθρο στο οποίο βασίζεται η παρούσα αναδόμηση και ανάλυση των φυσιολογικών αντιδράσεων σε κίνδυνο. - Αναστολές, Αμφιβολίες, Ανασφάλειες – Οι Κατάρες
Σχετικό με το πάγωμα, την άρνηση, την παράλυση και την υποτακτική συμπεριφορά μπροστά στη βία. - Φόβος για τον φόβο; Ή εστιάζουμε στον ΚΙΝΔΥΝΟ και όχι στον φόβο;
Σχετικό με την κατανόηση του φόβου, τη διαχείρισή του και τη μετατόπιση της προσοχής από το συναίσθημα στον πραγματικό κίνδυνο. - Δυναμική Παρουσία γίνεται με επιθετικότητα στο νου αν τυχόν χρειαστεί
Σχετικό με τη δυναμική παρουσία, την ετοιμότητα και τη νοοτροπία που μπορεί να επηρεάσει την προ-σύγκρουση. - Η Δυναμική Παρουσία και η Εκφώνηση τραβάει την προσοχή
Σχετικό με τη φωνή, την παρουσία, την εκφώνηση και τον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος μπορεί να επηρεάσει την κατάσταση πριν γίνει σωματική. - Τα μυστικά της άσκησης βίας σε επικίνδυνες διαπροσωπικές συγκρούσεις
Σχετικό με την ανάγκη απλών, άμεσων και αποτελεσματικών δεξιοτήτων όταν ο άνθρωπος βρίσκεται υπό έντονη ψυχοσωματική πίεση. - Μη φοβάσαι! Eγώ έχω τη λύση!
Σχετικό με τον φόβο, την εκπαίδευση και την ανάγκη πρακτικής λύσης αντί για θεωρητικές υποσχέσεις.
Σημείωση ασφαλείας
Το άρθρο έχει εκπαιδευτικό χαρακτήρα και δεν αποτελεί ιατρική, ψυχολογική ή νομική συμβουλή. Οι αντιδράσεις φόβου, πανικού, παγώματος, φυγής, μάχης ή υποταγής μπορεί να διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο και από περίσταση σε περίσταση.
Η πρακτική εκπαίδευση σε θέματα αυτοπροστασίας και αυτοάμυνας πρέπει να γίνεται μόνο υπό την επίβλεψη έμπειρων εκπαιδευτών, με κατάλληλα όρια ασφαλείας, ελεγχόμενη ένταση και πλήρη επίγνωση των σωματικών, ψυχολογικών και νομικών συνεπειών.
Σε πραγματική απειλή, η πρώτη επιλογή πρέπει πάντα να είναι η αποφυγή, η αποκλιμάκωση και η απόδραση, όπου αυτό είναι δυνατόν.
Σημείωση εμπειρίας
Το περιεχόμενο βασίζεται στη μεθοδολογία και την πρακτική εμπειρία του Combatives Group στην εκπαίδευση προσωπικής ασφάλειας, αυτοπροστασίας και ρεαλιστικής αυτοάμυνας.
Η προσέγγιση δίνει έμφαση στην κατανόηση των φυσικών αντιδράσεων στον κίνδυνο, στην απευαισθητοποίηση μέσω ελεγχόμενης έκθεσης, στην αύξηση του διαθέσιμου χρόνου αντίδρασης, στη χρήση απλών δεξιοτήτων υπό πίεση και στη μετατροπή του παγώματος σε λειτουργική δράση.
Επικοινωνία
Αν θέλετε να καταλάβετε στην πράξη πώς ο φόβος, η αδρεναλίνη, το πάγωμα και η πίεση επηρεάζουν την αυτοάμυνα, η θεωρία δεν αρκεί.
Η ουσιαστική κατανόηση έρχεται μέσα από καθοδηγούμενη εκπαίδευση, πρακτική εφαρμογή, προσομοιώσεις, σενάρια και σταδιακή εξοικείωση με πραγματικές συνθήκες απειλής.
Επικοινωνήστε με το Combatives Group για να ενημερωθείτε για μαθήματα, σεμινάρια και εκπαιδευτικά προγράμματα προσωπικής ασφάλειας, αυτοπροστασίας και ρεαλιστικής αυτοάμυνας.