Οι βιασμοί στην Ελλάδα είναι μια σκληρή πραγματικότητα που δεν αποτυπώνεται πλήρως στα επίσημα στοιχεία. Τα καταγεγραμμένα περιστατικά είναι μόνο ένα μέρος του προβλήματος, επειδή πολλά θύματα δεν καταγγέλλουν. Δεν καταγγέλλουν από φόβο, ντροπή, ενοχή, αμφιβολία, κοινωνική πίεση, έλλειψη εμπιστοσύνης στο σύστημα ή επειδή φοβούνται ότι θα αναγκαστούν να ξαναζήσουν το τραύμα μέσα από ερωτήσεις, σχόλια και αμφισβήτηση.
Αυτό πρέπει να ειπωθεί καθαρά:
Η ευθύνη για τον βιασμό ανήκει πάντα στον δράστη. Ποτέ στο θύμα.
Καμία επιλογή ρούχων, καμία έξοδος, καμία γνωριμία, καμία κοινωνική περίσταση, καμία προηγούμενη σχέση και καμία αμηχανία δεν δίνουν σε κανέναν δικαίωμα να ασκήσει σεξουαλική βία. Το θύμα δεν «προκάλεσε» τον βιασμό του. Ο δράστης επέλεξε να παραβιάσει την ελευθερία, το σώμα, την αξιοπρέπεια και τη βούληση ενός άλλου ανθρώπου.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρέπει να μείνουμε παθητικοί απέναντι στο πρόβλημα. Η ενημέρωση, η αυτοπροστασία, η αναγνώριση κινδύνου, τα όρια, η λεκτική επιβολή, η αποφυγή απομόνωσης, το σχέδιο δράσης, η γνώση των φάσεων της απειλής και η ρεαλιστική εκπαίδευση μπορούν να βοηθήσουν. Όχι επειδή το θύμα «φταίει» αν δεν τα έκανε, αλλά επειδή κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα να έχει περισσότερα εργαλεία για να προστατεύσει τον εαυτό του.
Στο Combatives Group, η θέση είναι σαφής: η σεξουαλική βία δεν αντιμετωπίζεται μόνο με φυσική αυτοάμυνα. Η φυσική αυτοάμυνα είναι το τελευταίο στάδιο, όταν όλα τα προηγούμενα έχουν αποτύχει και υπάρχει άμεση απειλή. Πριν από αυτό υπάρχουν πολύ σημαντικότερα στάδια: πρόληψη, αυτοπροστασία, παρατήρηση, όρια, αποφυγή, απόδραση, αναζήτηση βοήθειας και μετά-συμπλοκή.
Το μεγαλύτερο μέρος της ασφάλειας δεν βρίσκεται στη σύγκρουση. Βρίσκεται πριν από τη σύγκρουση.
Γι’ αυτό η εκπαίδευση για τη σεξουαλική βία δεν πρέπει να είναι τρομολαγνεία. Δεν πρέπει να είναι ενοχοποίηση. Δεν πρέπει να είναι φαντασίωση ότι μια τεχνική λύνει τα πάντα. Πρέπει να είναι σοβαρή, ρεαλιστική, νόμιμη και ανθρώπινη.
Η σιωπή δεν προστατεύει κανέναν.
Η ενημέρωση προστατεύει.
Η αυτοπροστασία προστατεύει.
Η υποστήριξη προστατεύει.
Η έγκαιρη αναγνώριση κινδύνου προστατεύει.
Η κοινωνική αλλαγή προστατεύει.
Και όταν όλα αποτύχουν, η ρεαλιστική αυτοάμυνα μπορεί να δώσει στον άνθρωπο μια επιπλέον πιθανότητα να σωθεί.
Για ποιον είναι αυτό το άρθρο
Αυτό το άρθρο απευθύνεται σε γυναίκες, γονείς, νέους ανθρώπους, εκπαιδευτές, επαγγελματίες ασφαλείας, ανθρώπους που εργάζονται με θύματα βίας και πολίτες που θέλουν να καταλάβουν την πραγματικότητα των βιασμών στην Ελλάδα χωρίς ωραιοποίηση και χωρίς πανικό.
Απευθύνεται σε γυναίκες που μπορεί να αισθάνονται φόβο, αποστροφή, αμηχανία ή άρνηση απέναντι στην ιδέα της αυτοπροστασίας. Αυτές οι αντιδράσεις είναι ανθρώπινες. Πολλοί άνθρωποι αποφεύγουν να σκεφτούν το ενδεχόμενο σεξουαλικής βίας, γιατί η σκέψη και μόνο είναι δυσάρεστη. Όμως η άρνηση δεν μειώνει τον κίνδυνο. Η γνώση, αντίθετα, μπορεί να δώσει περισσότερη ελευθερία.
Απευθύνεται επίσης σε γονείς που θέλουν να μιλήσουν στα παιδιά τους για ασφάλεια, όρια, παρέες, εξόδους, σχέσεις και κινδύνους χωρίς να τα τρομοκρατήσουν και χωρίς να τους φορτώσουν ενοχή. Τα παιδιά και οι νέοι άνθρωποι πρέπει να μάθουν ότι έχουν δικαίωμα στο «όχι», δικαίωμα στην απομάκρυνση, δικαίωμα να ζητήσουν βοήθεια και δικαίωμα να μιλήσουν όταν κάτι συμβεί.
Απευθύνεται τέλος σε εκπαιδευτές αυτοάμυνας. Όποιος διδάσκει αυτοάμυνα σε γυναίκες, οφείλει να προσέχει πάρα πολύ τη γλώσσα του. Δεν διδάσκουμε με ντροπή. Δεν διδάσκουμε με ενοχή. Δεν διδάσκουμε με μισογυνικά στερεότυπα. Δεν λέμε «μην κάνεις αυτό αλλιώς φταις». Λέμε: «αυτά είναι εργαλεία που μπορεί να σε βοηθήσουν να δεις νωρίτερα, να φύγεις νωρίτερα, να βάλεις όριο νωρίτερα και, αν χρειαστεί, να δράσεις αποφασιστικά για να σωθείς».
Η αυτοπροστασία είναι δικαίωμα.
Όχι κατηγορία εναντίον του θύματος.
Ποια είναι η θέση αυτού του άρθρου μέσα στο combatives.gr
Αυτό το άρθρο είναι άρθρο-πυλώνας για τη θεματική Βιασμός, Σεξουαλική Βία, Αυτοπροστασία Γυναικών και Ρεαλιστική Εκπαίδευση Αυτοπροστασίας.
Ο ρόλος του είναι να παρουσιάσει το ευρύτερο πλαίσιο: στατιστικά, υποκαταγγελία, σιωπή, ψυχολογικές συνέπειες, φόβο καταγγελίας, κοινωνική δυσπιστία, αυτοενοχοποίηση και την ανάγκη για σχέδιο δράσης. Δεν είναι άρθρο τεχνικών. Δεν είναι άρθρο που εξηγεί πώς να χτυπήσει κάποιος. Δεν είναι άρθρο που υπόσχεται ότι μια γυναίκα μπορεί να αποφύγει κάθε κίνδυνο αν εκπαιδευτεί.
Ο ρόλος του είναι να πει την αλήθεια:
Το πρόβλημα υπάρχει, είναι σοβαρό, συχνά δεν καταγγέλλεται και η κοινωνία δεν πρέπει να το σπρώχνει στη σιωπή.
Μέσα στο cluster του combatives.gr, αυτό το άρθρο πρέπει να λειτουργεί ως γενική εισαγωγή. Άλλα άρθρα μπορούν να αναλάβουν πιο ειδικούς ρόλους: μύθοι για τον βιασμό, τύποι δραστών, ασφάλεια στο σπίτι, ασφάλεια στον δρόμο, ασφάλεια σε ραντεβού, τι κάνουμε μετά από σεξουαλική επίθεση, ψυχολογικές συνέπειες, αυτοπροστασία για φοιτήτριες, και ρεαλιστική εκπαίδευση χωρίς ενοχοποίηση.
Το κεντρικό ερώτημα του άρθρου είναι:
Αν γνωρίζουμε ότι οι βιασμοί υποκαταγγέλλονται, ότι τα θύματα συχνά σιωπούν και ότι η σεξουαλική βία έχει βαριές συνέπειες, γιατί δεν εκπαιδεύουμε σοβαρά τους ανθρώπους στην ασφάλεια, την αυτοπροστασία και το σχέδιο δράσης;
Τι θα μάθετε σε αυτό το άρθρο
- Γιατί οι βιασμοί στην Ελλάδα δεν αποτυπώνονται πλήρως στα επίσημα στοιχεία.
- Γιατί η υποκαταγγελία είναι κεντρικό πρόβλημα στη σεξουαλική βία.
- Γιατί πολλά θύματα δεν εμπιστεύονται το σύστημα.
- Γιατί η αυτοενοχοποίηση του θύματος οδηγεί συχνά στη σιωπή.
- Γιατί ερωτήσεις τύπου «μήπως τον προκάλεσες;» είναι καταστροφικές.
- Γιατί η ευθύνη ανήκει πάντα στον δράστη.
- Γιατί η αυτοπροστασία δεν πρέπει ποτέ να παρουσιάζεται ως ενοχή του θύματος.
- Γιατί οι γυναίκες συχνά αντιμετωπίζουν την αυτοάμυνα με αναστολές, αμφιβολίες ή άρνηση.
- Γιατί ο φόβος μπορεί να μειωθεί μόνο με ασφαλή, σταδιακή και θετική δοκιμή.
- Γιατί η εκπαίδευση πρέπει να περιλαμβάνει πρόληψη, προ-συμπλοκή, συμπλοκή και μετά-συμπλοκή.
- Γιατί οι πολεμικές τέχνες ασχολούνται συχνά υπερβολικά με τη φάση της σύγκρουσης.
- Γιατί η αυτοπροστασία είναι πιο σημαντική από τη φυσική αυτοάμυνα.
- Γιατί κάθε άνθρωπος χρειάζεται σχέδιο δράσης.
- Γιατί η εκπαίδευση πρέπει να γίνεται με ακεραιότητα, αλήθεια και ασφάλεια.
- Γιατί η σιωπή γύρω από τον βιασμό προστατεύει περισσότερο τους δράστες παρά τα θύματα.
Βασικά σημεία
- Οι βιασμοί στην Ελλάδα αποτελούν σοβαρή και συχνά υποκαταγγελλόμενη πραγματικότητα.
- Τα επίσημα στατιστικά δείχνουν μόνο τα περιστατικά που έφτασαν στις αρχές.
- Πολλά θύματα δεν καταγγέλλουν λόγω φόβου, ντροπής, ενοχής, τραύματος ή έλλειψης εμπιστοσύνης στο σύστημα.
- Η ερώτηση «μήπως τον προκάλεσες;» λειτουργεί τραυματικά και αποτρεπτικά για την καταγγελία.
- Η αυτοενοχοποίηση του θύματος μπορεί να οδηγήσει σε σιωπή και ατιμωρησία.
- Η ευθύνη για τον βιασμό είναι πάντα του δράστη.
- Η αυτοπροστασία δεν μεταφέρει ευθύνη στο θύμα.
- Η αυτοπροστασία δίνει εργαλεία πρόληψης, αναγνώρισης, ορίων, αποφυγής και διαφυγής.
- Η φυσική αυτοάμυνα είναι έσχατο στάδιο.
- Η εκπαίδευση πρέπει να καλύπτει όλη την αλυσίδα: πρόληψη, προ-συμπλοκή, συμπλοκή και μετά-συμπλοκή.
- Η μεγαλύτερη αξία βρίσκεται πριν από τη σύγκρουση.
- Οι γυναίκες που φοβούνται, αμφιβάλλουν ή αρνούνται την ιδέα της αυτοάμυνας χρειάζονται ασφαλές, υποστηρικτικό και ρεαλιστικό περιβάλλον.
- Κάθε άνθρωπος, ακόμη και αν δεν θέλει να μάθει φυσική αυτοάμυνα, χρειάζεται σχέδιο δράσης.
Συνοπτική εκδοχή του άρθρου
Οι βιασμοί στην Ελλάδα είναι μια πραγματικότητα που δεν φαίνεται ολόκληρη μέσα από τα επίσημα στοιχεία. Τα καταγεγραμμένα περιστατικά αφορούν μόνο όσα φτάνουν στην αστυνομία. Πολλά περιστατικά σεξουαλικής βίας δεν καταγγέλλονται ποτέ. Αυτό σημαίνει ότι η πραγματική εικόνα είναι πιθανότατα πολύ μεγαλύτερη από την εικόνα των αριθμών.
Ο λόγος της υποκαταγγελίας δεν είναι απλός. Τα θύματα μπορεί να φοβούνται τον δράστη, την οικογένεια, την κοινωνική αντίδραση, το δικαστικό σύστημα, την αστυνομική διαδικασία, την αμφισβήτηση, την έκθεση ή την επανάληψη του τραύματος. Μπορεί επίσης να αισθάνονται ντροπή ή ενοχή, αν και δεν έχουν καμία ευθύνη για αυτό που υπέστησαν.
Η αυτοενοχοποίηση του θύματος είναι από τα πιο καταστροφικά φαινόμενα. Όταν ένα θύμα αρχίζει να σκέφτεται «μήπως έφταιξα;», ο δράστης αποενοχοποιείται έμμεσα. Όταν η κοινωνία ρωτά «μήπως τον προκάλεσες;», δεν βοηθά την αλήθεια. Βοηθά τη σιωπή.
Πρέπει να το πούμε χωρίς καμία ασάφεια: ο βιασμός είναι ευθύνη του δράστη. Κανένα θύμα δεν φταίει επειδή δεν κατάλαβε νωρίτερα, επειδή πάγωσε, επειδή φοβήθηκε, επειδή γνώριζε τον δράστη, επειδή είχε πιει, επειδή βγήκε, επειδή ήταν μόνο του ή επειδή δεν αντιστάθηκε όπως φαντάζονται οι άλλοι.
Αυτό όμως δεν αναιρεί την αξία της αυτοπροστασίας. Η αυτοπροστασία δεν λέει στο θύμα «αν δεν τα έκανες αυτά, φταις». Λέει στον άνθρωπο: «έχεις δικαίωμα να μάθεις περισσότερα εργαλεία για την ασφάλειά σου». Αυτά τα εργαλεία μπορεί να είναι παρατήρηση, αποφυγή, όρια, καθαρή άρνηση, διαφυγή, σχέδιο επικοινωνίας, ασφαλής μετακίνηση, αξιολόγηση προσώπων και καταστάσεων, και σε έσχατη ανάγκη φυσική αυτοάμυνα.
Το Combatives Group δίνει έμφαση σε όλη την αλυσίδα της βίαιης απειλής: πρόληψη, προ-συμπλοκή, συμπλοκή και μετά-συμπλοκή. Πολλές σχολές και αθλητικοί σύλλογοι αυτοάμυνας εστιάζουν σχεδόν αποκλειστικά στη συμπλοκή, δηλαδή στη φυσική σύγκρουση. Όμως εκεί βρίσκεται μόνο ένα μικρό μέρος της πραγματικής ασφάλειας. Το μεγαλύτερο μέρος βρίσκεται πριν: στο να αναγνωρίσεις, να φύγεις, να αποφύγεις απομόνωση, να ζητήσεις βοήθεια, να θέσεις όρια, να μη μπεις στο σενάριο του δράστη.
Πολλές γυναίκες αντιμετωπίζουν την αυτοάμυνα με αναστολές, αμφιβολίες ή άρνηση. Φοβούνται ότι θα πονέσουν, ότι θα τραυματιστούν, ότι δεν θα τα καταφέρουν ή ότι δεν θέλουν καν να σκέφτονται τέτοια πράγματα. Αυτές οι αντιδράσεις είναι φυσιολογικές. Η λύση δεν είναι πίεση, ντροπή ή τρομοκρατία. Η λύση είναι ασφαλές περιβάλλον, θετική πρώτη εμπειρία, προοδευτική εκπαίδευση και ρεαλιστική ενδυνάμωση.
Δεν έχουν όλοι απόλυτη ανάγκη να μάθουν πλήρες σύστημα φυσικής αυτοάμυνας. Όλοι όμως έχουν ανάγκη να έχουν σχέδιο δράσης. Να ξέρουν τι θα κάνουν αν κάτι δεν πάει καλά. Ποιον θα καλέσουν. Πού θα πάνε. Πώς θα φύγουν. Πώς θα πουν όχι. Πώς θα ζητήσουν βοήθεια. Πώς θα αναγνωρίσουν την κλιμάκωση. Πώς θα αντιδράσουν μετά.
Η αυτοπροστασία δεν είναι πανάκεια. Δεν μπορεί να εξαφανίσει το έγκλημα. Δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι δεν θα συμβεί κάτι. Μπορεί όμως να μειώσει τον κίνδυνο, να αυξήσει την ετοιμότητα και να δώσει στον άνθρωπο περισσότερες επιλογές.
Και σε ένα τόσο σοβαρό θέμα, περισσότερες επιλογές σημαίνουν περισσότερη δύναμη.
Εισαγωγή: Μια κρυφή αλλά άσχημη πραγματικότητα
Οι βιασμοί στην Ελλάδα αποτελούν μια κρυφή αλλά άσχημη πραγματικότητα. Δεν είναι θέμα που μπορεί να αντιμετωπιστεί με αδιαφορία, ντροπή ή ευχολόγια. Είναι βία. Είναι παραβίαση. Είναι έγκλημα. Και για πολλά θύματα, είναι ένα τραύμα που δεν τελειώνει τη στιγμή που τελειώνει η επίθεση.
Το πιο δύσκολο μέρος της συζήτησης είναι ότι δεν γνωρίζουμε ποτέ ολόκληρη την εικόνα. Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν μόνο τα περιστατικά που καταγγέλλονται. Δεν δείχνουν όσα μένουν μέσα σε σπίτια, σχέσεις, οικογένειες, παρέες, χώρους εργασίας, φοιτητικές κοινότητες ή καταστάσεις όπου το θύμα φοβάται να μιλήσει.
Αυτό σημαίνει ότι όταν μιλάμε για βιασμούς, δεν μιλάμε μόνο για αριθμούς. Μιλάμε και για σιωπή.
Μια σιωπή που μπορεί να προέρχεται από φόβο.
Από ντροπή.
Από τραύμα.
Από κοινωνική πίεση.
Από έλλειψη εμπιστοσύνης.
Από αυτοενοχοποίηση.
Από την αίσθηση ότι κανείς δεν θα πιστέψει το θύμα.
Και αυτή η σιωπή είναι μέρος του προβλήματος.
Τα επίσημα στοιχεία είναι μόνο η μικρή εικόνα
Τα παλαιότερα στοιχεία που χρησιμοποιήθηκαν σε άλλο άρθρο έδειχναν ότι το 2014 και το 2015 καταγράφηκαν στην Ελλάδα συγκεκριμένοι αριθμοί βιασμών και αποπειρών. Το 2014 αναφέρονταν 134 βιασμοί και 64 απόπειρες, ενώ το 2015 αναφέρονταν 122 βιασμοί και 56 απόπειρες. Τα στοιχεία αυτά είχαν χρησιμοποιηθεί για να δείξουν ότι οι επίσημες καταγγελίες αντιστοιχούν πιθανότατα σε πολύ μικρότερο μέρος της πραγματικότητας.
Το σημαντικό εδώ δεν είναι να παγιδευτούμε σε παλιούς αριθμούς. Οι αριθμοί πρέπει πάντα να επικαιροποιούνται από επίσημες πηγές πριν από κάθε νέα δημοσίευση. Το σημαντικό είναι το βασικό συμπέρασμα: τα καταγεγραμμένα περιστατικά δεν είναι απαραίτητα η πραγματική έκταση του φαινομένου.
Στη σεξουαλική βία, η υποκαταγγελία είναι σοβαρό και γνωστό πρόβλημα. Πολλά θύματα δεν φτάνουν ποτέ στην αστυνομία. Πολλά δεν φτάνουν ποτέ στον γιατρό. Πολλά δεν φτάνουν ποτέ ούτε σε κοντινό άνθρωπο.
Άρα, όταν βλέπουμε επίσημα στατιστικά, πρέπει να θυμόμαστε:
δείχνουν την καταγγελλόμενη πραγματικότητα, όχι απαραίτητα την πλήρη πραγματικότητα.
Γιατί δεν μιλάει κανείς;
Το ερώτημα είναι σκληρό:
Γιατί δεν μιλάει κανείς;
Η απάντηση δεν είναι μία. Κάποιοι δεν μιλούν επειδή φοβούνται τον δράστη. Κάποιοι επειδή φοβούνται ότι δεν θα τους πιστέψουν. Κάποιοι επειδή ο δράστης είναι γνωστός, συγγενής, σύντροφος, φίλος, εργοδότης, συμφοιτητής ή άνθρωπος του περιβάλλοντος. Κάποιοι επειδή φοβούνται την οικογένεια. Κάποιοι επειδή αισθάνονται ντροπή. Κάποιοι επειδή έχουν παγώσει ψυχολογικά και δεν μπορούν ακόμη να ονομάσουν αυτό που συνέβη.
Υπάρχει και κάτι ακόμη: το θύμα συχνά φοβάται ότι θα δικαστεί κοινωνικά πριν δικαστεί ο δράστης.
Τι φορούσες;
Γιατί πήγες εκεί;
Γιατί ήσουν μόνη;
Γιατί δεν έφυγες;
Γιατί δεν φώναξες;
Γιατί δεν αντιστάθηκες;
Γιατί το κατήγγειλες αργά;
Μήπως τον προκάλεσες;
Αυτές οι ερωτήσεις δεν είναι ουδέτερες. Μπορούν να γίνουν δεύτερη κακοποίηση. Μπορούν να οδηγήσουν το θύμα στη σιωπή. Μπορούν να ενισχύσουν την αυτοενοχοποίηση.
Και όταν το θύμα σωπαίνει, ο δράστης προστατεύεται.
Η αυτοενοχοποίηση του θύματος
Η αυτοενοχοποίηση είναι από τα πιο επικίνδυνα ψυχολογικά αποτελέσματα της σεξουαλικής βίας. Το θύμα αρχίζει να αναρωτιέται αν έκανε κάτι λάθος. Αν έπρεπε να είχε καταλάβει. Αν έπρεπε να είχε φύγει. Αν έπρεπε να είχε φωνάξει. Αν έπρεπε να είχε αντισταθεί πιο έντονα. Αν «έδωσε λάθος μήνυμα».
Αυτό το «εσωτερικό δικαστήριο» μπορεί να είναι καταστροφικό.
Η πραγματικότητα είναι ότι οι άνθρωποι σε ακραίο φόβο δεν αντιδρούν όπως φαντάζονται οι τρίτοι. Κάποιοι παγώνουν. Κάποιοι συμμορφώνονται για να επιβιώσουν. Κάποιοι προσπαθούν να ηρεμήσουν τον δράστη. Κάποιοι αποσυνδέονται ψυχολογικά από αυτό που συμβαίνει. Κάποιοι δεν μπορούν να κινηθούν, να μιλήσουν ή να αντιδράσουν.
Αυτές οι αντιδράσεις δεν είναι συναίνεση.
Είναι αντιδράσεις επιβίωσης.
Η αυτοενοχοποίηση του θύματος οδηγεί στην αποενοχοποίηση του δράστη. Και αυτό είναι κοινωνικά, ηθικά και εκπαιδευτικά απαράδεκτο.
Η ευθύνη ανήκει στον δράστη
Πρέπει να υπάρχει μία γραμμή που δεν θολώνει ποτέ:
Ο βιασμός είναι ευθύνη του δράστη.
Δεν φταίει το θύμα. Δεν φταίει επειδή βγήκε. Δεν φταίει επειδή ήπιε. Δεν φταίει επειδή γνώριζε τον δράστη. Δεν φταίει επειδή είχε προηγούμενη σχέση μαζί του. Δεν φταίει επειδή δεν αντέδρασε με τον τρόπο που φαντάζονται οι άλλοι. Δεν φταίει επειδή άργησε να μιλήσει. Δεν φταίει επειδή φοβήθηκε.
Αυτό πρέπει να το λέει κάθε σοβαρή εκπαίδευση αυτοπροστασίας. Αν δεν το λέει, κινδυνεύει να γίνει μέρος του προβλήματος.
Η αυτοπροστασία δεν υπάρχει για να πει στο θύμα «έπρεπε να είχες κάνει περισσότερα». Υπάρχει για να δώσει στους ανθρώπους εργαλεία πριν υπάρξει επίθεση, κατά τη διάρκεια μιας απειλητικής εξέλιξης και μετά από ένα περιστατικό.
Η ευθύνη παραμένει στον δράστη.
Η δύναμη όμως μπορεί να επιστρέψει στο άτομο μέσα από γνώση, σχέδιο, όρια και υποστήριξη.
Το προφίλ του δράστη δεν είναι πάντα αυτό που φανταζόμαστε
Πολλοί φαντάζονται τον βιαστή ως άγνωστο τέρας που πετάγεται μέσα από ένα σκοτεινό στενό. Μερικές φορές μπορεί να υπάρχει τέτοια επίθεση. Όμως η πραγματικότητα της σεξουαλικής βίας είναι πολύ πιο σύνθετη.
Ο δράστης μπορεί να είναι άγνωστος, αλλά μπορεί και να είναι γνωστός. Μπορεί να είναι μορφωμένος. Μπορεί να είναι κοινωνικά λειτουργικός. Μπορεί να ανήκει σε οποιαδήποτε κοινωνικοοικονομική τάξη. Μπορεί να δρα μόνος ή σπανιότερα με άλλους. Μπορεί να εμφανίζεται φιλικός, γοητευτικός ή φυσιολογικός πριν παραβιάσει όρια.
Αυτό έχει τεράστια σημασία για την αυτοπροστασία. Αν ψάχνουμε μόνο για τον «φανερό κακό», μπορεί να μη δούμε τον άνθρωπο που κλιμακώνει σταδιακά. Εκείνον που πιέζει. Εκείνον που δεν δέχεται όχι. Εκείνον που δοκιμάζει όρια. Εκείνον που απομονώνει. Εκείνον που εκμεταλλεύεται αμηχανία, φόβο ή κοινωνική ευγένεια.
Η αυτοπροστασία πρέπει να διδάσκει παρατήρηση συμπεριφοράς, όχι στερεότυπα εμφάνισης.
Οι ψυχοσωματικές συνέπειες
Ο βιασμός δεν είναι μόνο σωματική παραβίαση. Είναι ψυχολογική, συναισθηματική και υπαρξιακή επίθεση. Μπορεί να αφήσει ταπείνωση, οργή, αηδία, φόβο, κατάθλιψη, ενοχή, ντροπή, αποσύνδεση, δυσπιστία, δυσκολία στις σχέσεις, φόβο χώρων, κρίσεις πανικού, δυσκολία ύπνου και τραυματικές αναμνήσεις.
Κάθε θύμα αντιδρά διαφορετικά. Δεν υπάρχει ένας «σωστός» τρόπος αντίδρασης. Κάποιοι μιλούν αμέσως. Κάποιοι σιωπούν για χρόνια. Κάποιοι θυμώνουν. Κάποιοι παγώνουν. Κάποιοι λειτουργούν εξωτερικά σαν να μην συνέβη τίποτα, ενώ μέσα τους διαλύονται.
Γι’ αυτό χρειάζεται υποστήριξη. Οικογενειακή, κοινωνική, ιατρική, ψυχολογική και νομική. Το θύμα χρειάζεται να ακουστεί, να πιστευτεί, να προστατευτεί και να καθοδηγηθεί με σεβασμό.
Δεν χρειάζεται καχυποψία.
Χρειάζεται φροντίδα.
Η μετά-συμπλοκή είναι μέρος της αυτοπροστασίας
Στο Combatives Group μιλάμε συχνά για φάσεις:
Πρόληψη → Προ–Συμπλοκή → Συμπλοκή → Μετά–Συμπλοκή
Πολλοί αθλητικοί σύλλογοι πολεμικών τεχνών ασχολούνται μόνο με τη φάση της συμπλοκής. Δηλαδή με το τι γίνεται όταν η βία έχει ήδη αρχίσει. Όμως στη σεξουαλική βία, η πρόληψη, η προ-συμπλοκή και η μετά-συμπλοκή είναι εξίσου κρίσιμες, ίσως και πιο κρίσιμες.
Η πρόληψη αφορά επιλογές, περιβάλλον, παρέες, επικοινωνία, μετακίνηση, επίγνωση και αποφυγή επικίνδυνων μοτίβων.
Η προ-συμπλοκή αφορά τα σημάδια κλιμάκωσης: πίεση, απομόνωση, παραβίαση ορίων, αγνόηση του «όχι», χειριστική συμπεριφορά, απόσπαση προσοχής, κλείσιμο απόστασης, δημιουργία εξάρτησης ή φόβου.
Η συμπλοκή αφορά την άμεση προστασία όταν υπάρχει απειλή και δεν υπάρχουν άλλες επιλογές.
Η μετά-συμπλοκή αφορά την ασφάλεια μετά, την ιατρική φροντίδα, την υποστήριξη, την καταγγελία, την προστασία στοιχείων, την ψυχολογική βοήθεια και την αποφυγή απομόνωσης.
Αν δεν διδάσκουμε τη μετά-συμπλοκή, αφήνουμε τον άνθρωπο μόνο όταν πιθανώς χρειάζεται περισσότερο βοήθεια.
Γιατί η αυτοπροστασία έχει μεγαλύτερη σημασία από τη φυσική αυτοάμυνα
Η φυσική αυτοάμυνα είναι σημαντική, αλλά είναι το προ-τελευταίο στάδιο. Αν φτάσουμε εκεί, σημαίνει ότι πολλά προηγούμενα επίπεδα έχουν αποτύχει ή δεν ήταν διαθέσιμα.
Η αυτοπροστασία έχει μεγαλύτερη σημασία επειδή μπορεί να δράσει νωρίτερα. Μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο να μη βρεθεί απομονωμένος. Να δει ότι κάποιος τον πιέζει. Να καταλάβει ότι η ευγένεια χρησιμοποιείται εναντίον του. Να βάλει όριο. Να φύγει. Να καλέσει φίλο. Να αλλάξει διαδρομή. Να ζητήσει βοήθεια. Να μη μπει σε αυτοκίνητο. Να μη μείνει μόνος με άνθρωπο που αγνοεί τα όριά του.
Αυτά δεν είναι μικρά πράγματα. Είναι η ουσία της πρακτικής ασφάλειας.
Η αυτοπροστασία δεν εγγυάται τίποτα. Αλλά αυξάνει τις επιλογές.
Και όταν μιλάμε για σεξουαλική βία, οι επιλογές έχουν τεράστια αξία.
Αναστολές, αμφιβολίες και άρνηση
Συχνά οι γυναίκες αντιμετωπίζουν την ιδέα της αυτοάμυνας με αναστολές, αμφιβολίες ή άρνηση. Αυτό δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται περιφρονητικά. Είναι απολύτως ανθρώπινο.
Οι αναστολές μπορεί να έχουν σχέση με τον φόβο του πόνου, του τραυματισμού, της επαφής ή της έκθεσης. Οι αμφιβολίες μπορεί να έχουν σχέση με τη σκέψη «δεν θα τα καταφέρω», «είμαι μικρόσωμη», «δεν είμαι δυνατή», «δεν είμαι αθλητική». Η άρνηση μπορεί να σχετίζεται με την ανάγκη να μη σκεφτεί κανείς ότι κάτι τέτοιο μπορεί να συμβεί στον ίδιο.
Ο εκπαιδευτής που καταπιέζει, γελοιοποιεί ή τρομοκρατεί έναν άνθρωπο σε αυτή τη θέση δεν βοηθά. Ο σωστός δρόμος είναι ασφαλής, σταδιακός και ενθαρρυντικός. Ο φόβος δεν ξεπερνιέται με φωνές. Ξεπερνιέται με θετική εμπειρία, μικρή δοκιμή, επιτυχία, κατανόηση και υποστήριξη.
Όπως το κρύο νερό της θάλασσας φαίνεται λιγότερο τρομακτικό όταν συνδέεται με παιχνίδι, ασφάλεια και ευχάριστη εμπειρία, έτσι και η εκπαίδευση αυτοπροστασίας μπορεί να γίνει λιγότερο τρομακτική όταν γίνεται σωστά.
Γιατί κάθε άνθρωπος χρειάζεται σχέδιο δράσης
Δεν έχουν όλοι την ίδια ανάγκη ή επιθυμία να μάθουν φυσική αυτοάμυνα. Αυτό είναι σεβαστό. Όμως κάθε άνθρωπος χρειάζεται Σχέδιο Δράσης.
Σχέδιο δράσης σημαίνει ότι δεν περιμένω να σκεφτώ πρώτη φορά μέσα στον πανικό. Έχω ήδη απαντήσει σε μερικές βασικές ερωτήσεις:
Ποιον καλώ αν νιώσω κίνδυνο;
Πώς φεύγω από έναν χώρο;
Πώς λέω όχι χωρίς να διαπραγματεύομαι ατελείωτα;
Πώς αντιδρώ όταν κάποιος αγνοεί τα όριά μου;
Πώς αποφεύγω απομόνωση;
Πώς ενημερώνω φίλο ή συγγενή για το πού είμαι;
Πού ζητώ βοήθεια μετά από περιστατικό;
Τι κάνω αν έχω υποστεί σεξουαλική βία;
Αυτά είναι πρακτικά ερωτήματα. Δεν είναι φοβική σκέψη. Είναι οργάνωση. Όπως φοράμε ζώνη στο αυτοκίνητο χωρίς να πιστεύουμε ότι θα τρακάρουμε, έτσι μπορούμε να έχουμε σχέδιο αυτοπροστασίας χωρίς να ζούμε με πανικό.
Η ασφάλεια δεν είναι παράνοια.
Είναι προετοιμασία.
Η πρόταση του Combatives Group
Η πρόταση του Combatives Group είναι εκπαίδευση σε ασφάλεια, αυτοπροστασία και, όπου χρειάζεται, αυτοάμυνα. Όχι μόνο φυσική σύγκρουση. Όχι μόνο τεχνικές. Όχι μόνο «χτύπα και φύγε». Αλλά πλήρης προσέγγιση: θεωρία, τακτικές, ρόλοι, προσομοιώσεις, σενάρια, λεκτική επιβολή, όρια, επίγνωση, σχέδιο δράσης, φυσικές δεξιότητες και μετά-συμπλοκή.
Η εκπαίδευση πρέπει να γίνεται σε χώρους που χαρακτηρίζονται από ακεραιότητα, αλήθεια και ασφάλεια. Ο άνθρωπος που έρχεται να μάθει δεν πρέπει να νιώθει ότι θα ταπεινωθεί, θα τραυματιστεί ή θα κατηγορηθεί. Πρέπει να νιώθει ότι θα εκπαιδευτεί με σοβαρότητα και σεβασμό.
Ο στόχος δεν είναι να δημιουργήσουμε ανθρώπους που φοβούνται παντού.
Ο στόχος είναι να δημιουργήσουμε ανθρώπους που βλέπουν καθαρότερα, σκέφτονται νωρίτερα, φεύγουν γρηγορότερα, θέτουν όρια καλύτερα και, αν όλα αποτύχουν, έχουν μια πραγματική πιθανότητα να προστατευτούν.
Δεν λύνουμε το πρόβλημα μόνοι μας, αλλά δεν μένουμε αδρανείς
Καμία σοβαρή σχολή αυτοπροστασίας και αυτοάμυνας δεν μπορεί να λύσει μόνη της το κοινωνικό πρόβλημα της σεξουαλικής βίας. Χρειάζονται καλύτεροι θεσμοί, καλύτερη εκπαίδευση, σοβαρότερη αστυνομική και δικαστική αντιμετώπιση, κοινωνική αλλαγή, υποστήριξη θυμάτων, σωστή σεξουαλική αγωγή, αλλαγή στάσεων και καθαρή απόρριψη της κουλτούρας ενοχοποίησης του θύματος.
Όμως το ότι δεν μπορούμε να λύσουμε τα πάντα δεν σημαίνει ότι πρέπει να μείνουμε αδρανείς.
Η αυτοπροστασία και αυτοάμυνα δεν είναι η μόνη απάντηση. Είναι μία απάντηση. Ένα κομμάτι της συνολικής λύσης. Δεν αντικαθιστά την κοινωνική αλλαγή. Δεν αντικαθιστά τη δικαιοσύνη. Δεν αντικαθιστά την υποστήριξη θυμάτων. Αλλά μπορεί να δώσει στον άνθρωπο περισσότερα εργαλεία.
Και για πολλούς ανθρώπους, αυτό μπορεί να είναι κρίσιμο.
Σύνοψη
Οι βιασμοί στην Ελλάδα δεν είναι θέμα που πρέπει να μένει στη σιωπή. Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν μόνο ένα μέρος της εικόνας. Η υποκαταγγελία, η ντροπή, ο φόβος, η αυτοενοχοποίηση και η έλλειψη εμπιστοσύνης στο σύστημα κάνουν το πρόβλημα πιο αόρατο απ’ όσο είναι.
Η ευθύνη ανήκει πάντα στον δράστη. Αυτό δεν αλλάζει. Η αυτοπροστασία δεν υπάρχει για να φορτώσει ενοχή στο θύμα. Υπάρχει για να προσφέρει γνώση, επιλογές, όρια, πρόληψη, σχέδιο δράσης και, σε έσχατη ανάγκη, δυνατότητα φυσικής προστασίας.
Η σεξουαλική βία δεν αντιμετωπίζεται μόνο με τεχνικές. Αντιμετωπίζεται με ενημέρωση, κοινωνική ευθύνη, υποστήριξη, πρόληψη, αυτοπροστασία, λεκτικές δεξιότητες, σχέδιο δράσης, σοβαρή εκπαίδευση και καθαρή απόρριψη της ενοχοποίησης των θυμάτων.
Το μεγαλύτερο μέρος της ασφάλειας βρίσκεται πριν από τη βία.
Αν φτάσουμε στη φυσική αυτοάμυνα, η αυτοπροστασία έχει ήδη αποτύχει ή δεν ήταν διαθέσιμη. Γι’ αυτό πρέπει να δώσουμε μεγαλύτερη έμφαση στην πρόληψη, στην προ-συμπλοκή και στη μετά-συμπλοκή.
Η σιωπή δεν προστατεύει.
Η γνώση προστατεύει.
Η υποστήριξη προστατεύει.
Η αυτοπροστασία προστατεύει.
Το σχέδιο δράσης προστατεύει.
Η κοινωνική αλλαγή προστατεύει.
Και κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα να μάθει πώς να προστατεύει τον εαυτό του χωρίς να ντρέπεται, χωρίς να φοβάται και χωρίς να του λέει κανείς ότι φταίει.
Συχνές ερωτήσεις
Οι επίσημοι αριθμοί δείχνουν την πραγματική έκταση των βιασμών στην Ελλάδα;
Όχι απαραίτητα. Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν κυρίως τα περιστατικά που καταγγέλθηκαν στις αρχές. Στη σεξουαλική βία υπάρχει σοβαρό πρόβλημα υποκαταγγελίας, άρα η πραγματική έκταση μπορεί να είναι μεγαλύτερη.
Γιατί πολλά θύματα δεν καταγγέλλουν;
Επειδή μπορεί να φοβούνται τον δράστη, την κοινωνική έκθεση, την αμφισβήτηση, τη διαδικασία, την οικογένεια, τη δουλειά, τη δικαιοσύνη ή την επανάληψη του τραύματος. Μπορεί επίσης να αισθάνονται ντροπή ή ενοχή, παρότι δεν έχουν καμία ευθύνη.
Τι σημαίνει αυτοενοχοποίηση του θύματος;
Σημαίνει ότι το θύμα αρχίζει να πιστεύει ή να αναρωτιέται μήπως έφταιξε για αυτό που υπέστη. Αυτή η σκέψη είναι βαθιά τραυματική και άδικη. Η ευθύνη ανήκει στον δράστη.
Είναι σωστή η ερώτηση «μήπως τον προκάλεσες;»
Όχι. Είναι ερώτηση που συχνά μεταφέρει ευθύνη στο θύμα και αποθαρρύνει την καταγγελία. Κανένα θύμα δεν «προκαλεί» τον βιασμό του.
Η αυτοπροστασία σημαίνει ότι το θύμα φταίει αν δεν προστατεύτηκε;
Όχι. Η αυτοπροστασία δεν μεταφέρει ευθύνη στο θύμα. Είναι εργαλείο ενδυνάμωσης και μείωσης κινδύνου, όχι κατηγορία.
Γιατί δίνεται έμφαση στην πρόληψη και στην προ-συμπλοκή;
Επειδή πολλές απειλές μπορούν να αναγνωριστούν ή να αποφευχθούν πριν γίνουν σωματικές. Η παρατήρηση, τα όρια, η αποφυγή απομόνωσης και η απομάκρυνση είναι βασικά εργαλεία αυτοπροστασίας.
Τι είναι η μετά-συμπλοκή;
Είναι ό,τι συμβαίνει μετά από ένα περιστατικό: ασφάλεια, ιατρική φροντίδα, ψυχολογική υποστήριξη, καταγγελία, προστασία στοιχείων, επικοινωνία με ανθρώπους εμπιστοσύνης και νομική καθοδήγηση.
Γιατί πολλές γυναίκες διστάζουν να μάθουν αυτοάμυνα;
Μπορεί να φοβούνται τον πόνο, τον τραυματισμό, την έκθεση, την αποτυχία ή απλώς να μη θέλουν να σκέφτονται ότι κάτι κακό μπορεί να συμβεί. Αυτές οι αντιδράσεις είναι ανθρώπινες και πρέπει να αντιμετωπίζονται με σεβασμό.
Χρειάζεται κάθε γυναίκα να μάθει φυσική αυτοάμυνα;
Δεν θέλουν όλοι ή όλες το ίδιο επίπεδο φυσικής εκπαίδευσης. Όμως κάθε άνθρωπος ωφελείται από σχέδιο δράσης, επίγνωση, όρια, αποφυγή, απόδραση και γνώση του τι πρέπει να κάνει πριν και μετά από ένα περιστατικό.
Ποιο είναι το βασικό μήνυμα του άρθρου;
Η σεξουαλική βία δεν πρέπει να μένει στη σιωπή. Η ευθύνη ανήκει στον δράστη, αλλά η γνώση, η αυτοπροστασία, η υποστήριξη και το σχέδιο δράσης μπορούν να δώσουν στους ανθρώπους περισσότερη δύναμη και περισσότερες επιλογές.
Σχετικά άρθρα
Υπάρχοντα άρθρα στο combatives.gr
- Βιασμοί στην Ελλάδα, τα πραγματικά στατιστικά στοιχεία
Το υπάρχον άρθρο στο οποίο βασίζεται η παρούσα αναδιαμόρφωση. - Πώς διαφέρει η εγκληματική βία;
Σχετικό με τη διαφορά ανάμεσα στη συνηθισμένη διαπροσωπική βία και στη βία που χρησιμοποιείται ως μέσο ελέγχου. - Η εγκληματική βία δεν είναι καυγάς
Σχετικό με τη διαφορά ανάμεσα στον καυγά και στην εγκληματική πρόθεση ελέγχου. - Αυτοάμυνα ή Αυτοπροστασία και ποια είναι η διαφορά;
Σχετικό με τη διάκριση ανάμεσα στην πρόληψη πριν από την επίθεση και στη φυσική αντίδραση όταν η επίθεση έχει ήδη συμβεί. - Βασικές δεξιότητες αυτοάμυνας για πολίτες
Σχετικό με τις βασικές δεξιότητες που χρειάζεται ένας πολίτης για πρακτική αυτοπροστασία. - Ρόλοι, Προσομοιώσεις και Σενάρια είναι σημαντικά στην Αυτοάμυνα
Σχετικό με τη σημασία της εξάσκησης σε συνθήκες πίεσης και ρεαλιστικής λήψης αποφάσεων. - Οι φυσικοψυχολογικές επιδράσεις του κινδύνου
Σχετικό με το πώς ο φόβος, το σοκ και το στρες επηρεάζουν σώμα και νου. - Ποιοι είναι οι στόχοι ενός εγκληματία όταν επιτίθεται;
Σχετικό με την ανάγκη ελέγχου που συχνά χαρακτηρίζει τη βίαιη εγκληματική συμπεριφορά. - Αποτελεσματική αυτοάμυνα
Σχετικό με το τι σημαίνει νόμιμη, ρεαλιστική και εφαρμόσιμη αυτοάμυνα. - Ρεαλιστική εκπαίδευση αυτοάμυνας
Σχετικό με την εκπαίδευση μέσα από ρόλους, προσομοιώσεις και σενάρια.
Σημείωση ασφαλείας
Το άρθρο έχει ενημερωτικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Δεν αποτελεί νομική, ψυχολογική ή ιατρική συμβουλή. Αν κάποιος έχει υποστεί σεξουαλική βία ή βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο, πρέπει να αναζητήσει άμεσα ασφαλές περιβάλλον, ανθρώπους εμπιστοσύνης, ιατρική φροντίδα, ψυχολογική υποστήριξη και αρμόδια βοήθεια.
Η αυτοπροστασία δεν μεταφέρει ευθύνη στο θύμα. Η ευθύνη ανήκει πάντα στον δράστη. Η εκπαίδευση υπάρχει για να προσφέρει περισσότερες επιλογές, όχι για να δημιουργήσει ενοχή σε όσους δεν μπόρεσαν να αντιδράσουν.
Νομική σημείωση
Το άρθρο δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Θέματα βιασμού, σεξουαλικής βίας, καταγγελίας, αποδεικτικών στοιχείων, ιατροδικαστικής εξέτασης και ποινικής διαδικασίας πρέπει να αντιμετωπίζονται με τη βοήθεια δικηγόρου, αρμόδιων αρχών και εξειδικευμένων φορέων υποστήριξης.
Τα στατιστικά στοιχεία πρέπει να επικαιροποιούνται από επίσημες πηγές πριν από τελική δημοσίευση, επειδή τα παλαιότερα στοιχεία του αρχικού άρθρου αφορούν συγκεκριμένα έτη και δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως σημερινά δεδομένα.
Σημείωση εμπειρίας
Το περιεχόμενο βασίζεται στη μεθοδολογία του Combatives Group, όπου η αυτοπροστασία δεν αντιμετωπίζεται ως απλή φυσική σύγκρουση, αλλά ως ολοκληρωμένη διαδικασία ασφάλειας.
Η προσέγγιση δίνει έμφαση στην πρόληψη, στην προ-συμπλοκή, στην αναγνώριση κινδύνου, στα όρια, στη λεκτική επιβολή, στη διαφυγή, στη ρεαλιστική εκπαίδευση, στη μετά-συμπλοκή και στη δυνατότητα του ανθρώπου να έχει σχέδιο δράσης πριν βρεθεί σε κατάσταση ακραίας πίεσης.
Επικοινωνία
Αν θέλετε να μάθετε πώς η ασφάλεια, η αυτοπροστασία και η ρεαλιστική αυτοάμυνα μπορούν να γίνουν πρακτικό σχέδιο δράσης χωρίς φόβο, ντροπή ή ενοχή, η θεωρία από μόνη της δεν αρκεί.
Η ουσιαστική εκπαίδευση χρειάζεται ενημέρωση, ρόλους, προσομοιώσεις, σενάρια, όρια, φωνητική επιβολή, διαχείριση φόβου, αποφυγή, απόδραση και ασφαλή καθοδήγηση.
Επικοινωνήστε με το Combatives Group για μαθήματα, σεμινάρια και προγράμματα προσωπικής ασφάλειας, αυτοπροστασίας και ρεαλιστικής αυτοάμυνας.