Η επιθετική άμυνα χρειάζεται αποφασιστικότητα, αλλά χρειάζεται και φρένο. Η αυτοάμυνα δεν είναι εκδίκηση. Δεν είναι τιμωρία. Δεν είναι ευκαιρία να «ξεχρεώσουμε» τον φόβο, τον θυμό ή την προσβολή που νιώσαμε. Είναι νόμιμη, αναγκαία και ανάλογη προστατευτική δράση απέναντι σε άδικη και παρούσα επίθεση.
Αυτό σημαίνει κάτι πολύ πρακτικό: όταν ο επιτιθέμενος είναι πλέον ανίκανος ή απρόθυμος να συνεχίσει, όταν έχει σταματήσει να αποτελεί άμεση απειλή ή όταν τρέπεται σε φυγή, πρέπει να σταματήσουμε. Όσο δύσκολο κι αν είναι συναισθηματικά, όσο κι αν η οργή μάς πιέζει να συνεχίσουμε, όσο κι αν το εγώ μας ζητά «να του δώσουμε μάθημα», η άμυνα εκεί τελειώνει.
Από εκεί και πέρα, η συνέχιση της βίας μπορεί να μετατραπεί νομικά και ηθικά σε κάτι άλλο: υπέρβαση άμυνας, εκδίκηση, τιμωρία ή νέα επίθεση. Και τότε ο άνθρωπος που αρχικά βρισκόταν σε θέση άμυνας μπορεί να βρεθεί κατηγορούμενος ως δράστης.
Η κοινή λογική και η ορθή κρίση είναι τόσο σημαντικές όσο και η αποφασιστικότητα. Στα προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για πίεση, ζήλο, επιθετική άμυνα και αμετάκλητη απόφαση. Εδώ μπαίνει το απαραίτητο όριο: η δράση συνεχίζεται μόνο όσο υπάρχει άμεση απειλή.
Η αυτοάμυνα σταματά όταν σταματά η απειλή. Ό,τι συνεχίζεται μετά, μπορεί να πάψει να είναι άμυνα.
Για ποιον είναι αυτό το άρθρο
Αυτό το άρθρο απευθύνεται σε όσους έχουν καταλάβει τη σημασία της αποφασιστικής άμυνας, αλλά χρειάζεται να καταλάβουν εξίσου καλά τη σημασία της παύσης. Ο άνθρωπος που μαθαίνει να ενεργεί με πίεση πρέπει να μάθει και πότε να σταματά. Χωρίς αυτό το φρένο, η επιθετική άμυνα κινδυνεύει να γίνει αλόγιστη βία.
Απευθύνεται επίσης σε όσους έχουν υποστεί επίθεση και καταλαβαίνουν πόσο δύσκολο είναι, συναισθηματικά, να αφήσεις τον επιτιθέμενο να φύγει. Όταν κάποιος σε έχει φοβίσει, προσβάλει, χτυπήσει ή απειλήσει, η ανθρώπινη επιθυμία για ανταπόδοση μπορεί να είναι πολύ ισχυρή. Όμως η επιθυμία αυτή δεν είναι αυτοάμυνα.
Το άρθρο είναι χρήσιμο και για ασκούμενους Combatives που δουλεύουν πάνω στην ένταση, την πρόθεση και την επιθετική άμυνα. Η μεθοδολογία δεν διδάσκει ανεξέλεγκτη βία. Διδάσκει ελεγχόμενη προστατευτική δράση. Άρα ο ασκούμενος πρέπει να εκπαιδεύεται όχι μόνο να ενεργοποιεί ένταση, αλλά και να την απενεργοποιεί όταν η απειλή έχει παύσει.
Το άρθρο αφορά όσους θέλουν να είναι αποτελεσματικοί χωρίς να καταστρέψουν τη ζωή τους μετά το περιστατικό.
Ποια είναι η θέση αυτού του άρθρου μέσα στο combatives.gr
Αυτό το άρθρο ανήκει στην ενότητα Εκπαίδευση Αυτοάμυνας και λειτουργεί ως νομικό και ηθικό αντίβαρο στα άρθρα για την επιθετική άμυνα, την πίεση και το αμετάκλητο της απόφασης. Στο άρθρο «Άσκησε Πίεση με Ζήλο» εξηγούμε γιατί η άμυνα δεν πρέπει να μένει παθητική. Στο άρθρο «Το αμετάκλητο της απόφασης» εξηγούμε γιατί, σε άμεσο κίνδυνο, η μισή δράση μπορεί να αποτύχει. Εδώ εξηγούμε το όριο: πότε η δράση πρέπει να σταματήσει.
Η θέση του άρθρου είναι απαραίτητη για να μη διαστρεβλωθεί η μεθοδολογία Combatives. Αν κάποιος διαβάσει μόνο για πίεση, πρόθεση και επιθετικό νου, μπορεί να παρεξηγήσει το πλαίσιο. Η επιθετική άμυνα δεν είναι ανεξέλεγκτη επίθεση. Είναι προστατευτική δράση μέσα σε κατάσταση άμυνας. Όταν αυτή η κατάσταση παύσει, παύει και η νομιμοποιητική βάση της δράσης.
Το άρθρο συνδέεται επίσης με την πρακτική πραγματικότητα μετά από ένα βίαιο περιστατικό. Η επιβίωση δεν τελειώνει όταν τελειώσει η σύγκρουση. Υπάρχει και το μετά: αστυνομία, καταθέσεις, δικηγόροι, δικαστήριο, μάρτυρες, κάμερες, ιατροδικαστικά στοιχεία και ερμηνεία των πράξεων. Όποιος δεν το σκέφτεται αυτό, βλέπει μόνο τη μισή πραγματικότητα.
Μέσα στο combatives.gr, αυτό το άρθρο βάζει το απαραίτητο όριο: αποφασιστικότητα μέχρι να σταματήσει η απειλή, έλεγχος αμέσως μετά.
Τι θα μάθετε σε αυτό το άρθρο
- Γιατί η επιθετική άμυνα πρέπει να έχει σαφές σημείο παύσης.
- Γιατί η συνέχιση της βίας μετά τη διακοπή της απειλής μπορεί να θεωρηθεί εκδίκηση.
- Γιατί ο έλεγχος της οργής είναι απαραίτητος στην αυτοάμυνα.
- Τι σημαίνει πρακτικά ότι ο επιτιθέμενος είναι απρόθυμος ή ανίκανος να συνεχίσει.
- Γιατί δεν κυνηγάμε επιτιθέμενο που φεύγει.
- Γιατί το «άφησέ τον να φύγει» είναι και πρακτική και νομική συμβουλή επιβίωσης.
- Πώς συνδέονται τα άρθρα 22 και 23 του Ποινικού Κώδικα με την άμυνα.
- Γιατί η άμυνα πρέπει να είναι αναγκαία, παρούσα και ανάλογη.
- Γιατί οι «λοιπές περιστάσεις» μπορούν να επηρεάσουν σοβαρά την κρίση της υπόθεσης.
- Γιατί η χρήση αντικειμένων ή όπλων αλλάζει δραματικά το νομικό και πρακτικό ρίσκο.
- Γιατί η ορθή κρίση πρέπει να εκπαιδεύεται μαζί με την πρόθεση.
- Γιατί ο σκοπός της αυτοάμυνας δεν είναι η τιμωρία του επιτιθέμενου.
Βασικά σημεία
- Η αυτοάμυνα δεν είναι εκδίκηση.
- Η επιθετική άμυνα πρέπει να σταματά όταν σταματά η άμεση απειλή.
- Αν ο επιτιθέμενος είναι απρόθυμος ή ανίκανος να συνεχίσει, η συνέχιση της βίας μπορεί να γίνει υπέρβαση.
- Αν ο επιτιθέμενος φεύγει, δεν τον κυνηγάμε για να τον τιμωρήσουμε.
- Ο θυμός μετά την επίθεση είναι ανθρώπινος, αλλά δεν μπορεί να καθοδηγεί τη δράση.
- Η κοινή λογική και η ορθή κρίση προστατεύουν όχι μόνο τη ζωή, αλλά και την ελευθερία μας.
- Το άρθρο 22 ΠΚ ορίζει την άμυνα ως αναγκαία προσβολή απέναντι σε άδικη και παρούσα επίθεση.
- Το αναγκαίο μέτρο της άμυνας κρίνεται από την επικινδυνότητα, το είδος της απειλούμενης βλάβης, τον τρόπο, την ένταση και τις λοιπές περιστάσεις.
- Το άρθρο 23 ΠΚ αφορά την υπέρβαση της άμυνας.
- Η υπέρβαση μπορεί να οδηγήσει σε ποινικές συνέπειες.
- Η προστατευτική δράση σταματά όταν ο κίνδυνος έχει εξουδετερωθεί.
- Όποιος θέλει να «τιμωρήσει» τον επιτιθέμενο πρέπει να θυμάται ότι ο νόμος μπορεί να στραφεί εναντίον του.
Συνοπτική εκδοχή του άρθρου
Η αλόγιστη βία έχει συνέπειες. Στην αυτοάμυνα υπάρχει ένα κρίσιμο σημείο όπου η δράση πρέπει να σταματήσει. Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να χτυπάμε, να κυνηγάμε ή να τιμωρούμε κάποιον όταν η άμεση απειλή έχει παύσει. Η επιθετική άμυνα είναι νόμιμη και ηθικά δικαιολογημένη μόνο όσο είναι αναγκαία για να σταματήσει η επίθεση και να προστατευθεί ο αμυνόμενος ή άλλος άνθρωπος.
Όταν ο επιτιθέμενος είναι απρόθυμος ή ανίκανος να συνεχίσει, όταν έχει απομακρυνθεί, όταν έχει τραπεί σε φυγή ή όταν ο κίνδυνος έχει εξουδετερωθεί, πρέπει να σταματήσουμε. Αυτό μπορεί να μη «κάθεται καλά» συναισθηματικά σε κάποιον που μόλις δέχθηκε επίθεση. Ο θυμός, ο φόβος, η προσβολή και η ανάγκη ανταπόδοσης είναι πραγματικά συναισθήματα. Όμως δεν μπορούν να γίνουν οδηγός δράσης μετά τη διακοπή της απειλής.
Αν κυνηγήσουμε τον επιτιθέμενο για να τον τιμωρήσουμε, μπαίνουμε σε άλλο έδαφος. Δεν υπάρχει πλέον άμυνα, αλλά πιθανή εκδίκηση. Πρακτικά, θέτουμε και τον εαυτό μας σε μεγαλύτερο κίνδυνο. Δεν ξέρουμε αν το άτομο που φεύγει θα γυρίσει αιφνιδιασμένο και απελπισμένο με ακόμη μεγαλύτερη πρόθεση βλάβης. Δεν ξέρουμε αν έχει συνεργούς. Δεν ξέρουμε αν θα εμφανιστεί αντικείμενο ή όπλο. Και αν η κατάσταση καταλήξει σε σοβαρό τραυματισμό ή θάνατο ενώ εμείς τον κυνηγήσαμε, οι συνέπειες μπορεί να είναι δραματικές.
Ο Ποινικός Κώδικας είναι σαφής στον πυρήνα του. Το άρθρο 22 μιλά για άμυνα ως αναγκαία προσβολή του επιτιθέμενου για υπεράσπιση από άδικη και παρούσα επίθεση. Το αναγκαίο μέτρο κρίνεται από την επικινδυνότητα, το είδος της απειλούμενης βλάβης, τον τρόπο, την ένταση και τις λοιπές περιστάσεις. Το άρθρο 23 μιλά για υπέρβαση της άμυνας και τις συνέπειές της.
Άρα η αυτοάμυνα δεν είναι μόνο ζήτημα ικανότητας. Είναι ζήτημα κρίσης. Πρέπει να ξέρεις πότε να ενεργήσεις και πότε να σταματήσεις. Πρέπει να έχεις αρκετή πρόθεση για να μη παγώσεις, αλλά αρκετό έλεγχο για να μη συνεχίσεις όταν δεν πρέπει.
Η κοινή λογική στην αυτοάμυνα λέει: σταμάτα την απειλή, δημιούργησε ασφάλεια, άφησέ τον να φύγει. Μην μετατρέψεις την άμυνά σου σε υπόθεση εναντίον σου.
Εισαγωγή: Κοινή λογική και ορθή κρίση
Στα προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για επιθετική άμυνα, πίεση, πρόθεση και αμετάκλητη απόφαση. Αυτά είναι απαραίτητα όταν υπάρχει πραγματική και άμεση απειλή. Όμως η σοβαρή αυτοάμυνα δεν είναι μόνο ζήτημα ενεργοποίησης. Είναι και ζήτημα παύσης.
Ο άνθρωπος πρέπει να ξέρει πότε να δράσει. Πρέπει όμως να ξέρει και πότε να σταματήσει. Η αδυναμία να σταματήσει είναι εξίσου επικίνδυνη με την αδυναμία να δράσει. Η πρώτη μπορεί να του στοιχίσει τη ζωή. Η δεύτερη μπορεί να του στοιχίσει την ελευθερία.
Η κοινή λογική και η ορθή κρίση είναι βασικά στοιχεία της μεθοδολογίας. Χωρίς αυτά, η επιθετική άμυνα μπορεί να παρεξηγηθεί ως αλόγιστη βία. Και η αλόγιστη βία, ακόμη κι αν ξεκίνησε από δικαιολογημένο φόβο, μπορεί να έχει βαριές συνέπειες.
Η αυτοάμυνα χρειάζεται δύναμη για να αρχίσει όταν πρέπει και έλεγχο για να σταματήσει όταν πρέπει.
Η αλόγιστη βία και οι συνέπειές της
Υπάρχει ένα σημείο όπου η συνέχιση της βίας παύει να είναι άμυνα. Αυτό είναι το σημείο όπου η απειλή έχει σταματήσει ή έχει εξουδετερωθεί. Αν συνεχίσουμε από εκεί και πέρα, κινδυνεύουμε να εμφανιστούμε όχι ως αμυνόμενοι αλλά ως δράστες.
Αυτό είναι δύσκολο να το δεχθεί ένας άνθρωπος που έχει μόλις δεχθεί επίθεση. Η αδρεναλίνη είναι ψηλά. Η οργή υπάρχει. Ο φόβος μπορεί να έχει μετατραπεί σε θυμό. Η προσβολή μπορεί να ζητά ανταπόδοση. Όμως η αυτοάμυνα δεν είναι συναισθηματική εκτόνωση.
Το ότι είχαμε δίκιο στην αρχή δεν σημαίνει ότι θα έχουμε δίκιο μέχρι το τέλος, ανεξαρτήτως του τι κάνουμε. Η δικαιολογημένη προστατευτική δράση έχει όρια. Αν τα περάσουμε, το νομικό και ηθικό έδαφος αλλάζει.
Το δικαίωμα άμυνας δεν είναι λευκή επιταγή για απεριόριστη βία.
Πότε πρέπει να σταματά η επιθετική άμυνα
Η επιθετική άμυνα πρέπει να σταματά όταν ο επιτιθέμενος είναι απρόθυμος ή ανίκανος να συνεχίσει, όταν έχει απομακρυνθεί, όταν έχει χάσει τη δυνατότητα άμεσης επίθεσης ή όταν ο κίνδυνος έχει εξουδετερωθεί. Αυτή είναι η κρίσιμη στιγμή όπου πρέπει να μπει στο παιχνίδι η κοινή λογική, η ορθή κρίση και ο έλεγχος της οργής.
Πρακτικά, αν ο επιτιθέμενος σταματήσει, πέσει, απομακρυνθεί, παραδώσει την προσπάθεια ή τραπεί σε φυγή, η προστατευτική δράση πρέπει να σταματήσει. Αυτό δεν σημαίνει ότι χαλαρώνουμε αφελώς. Συνεχίζουμε να παρατηρούμε, κρατάμε απόσταση, προστατεύουμε τον χώρο μας, αναζητούμε βοήθεια και φεύγουμε αν μπορούμε. Αλλά δεν συνεχίζουμε για να τιμωρήσουμε.
Η φράση είναι απλή:
Άφησέ τον να φύγει.
Δεν είναι αδυναμία. Είναι έλεγχος. Είναι νόμος. Είναι κοινή λογική.
Η παύση της δράσης όταν παύει η απειλή είναι ένδειξη σοβαρής εκπαίδευσης, όχι δειλίας.
Όταν ο επιτιθέμενος φεύγει
Αν ο επιτιθέμενος «βάλει τις φτέρνες στους ώμους» για να σώσει το τομάρι του, πρέπει να τον αφήσουμε να φύγει. Αυτό μπορεί να ενοχλεί το εγώ μας. Μπορεί να φαίνεται άδικο. Μπορεί να υπάρχει μέσα μας η επιθυμία να τον κυνηγήσουμε και να «τελειώσουμε τη δουλειά». Αυτή η σκέψη είναι επικίνδυνη.
Τη στιγμή που κυνηγάς κάποιον που φεύγει, αλλάζει η εικόνα της υπόθεσης. Εκείνος μπορεί να μην είναι πλέον η άμεση απειλή. Εσύ μπορεί να φαίνεσαι ως αυτός που συνεχίζει. Και σε μια μεταγενέστερη κρίση, είτε από αστυνομία είτε από δικαστήριο, αυτή η διαφορά μπορεί να είναι καθοριστική.
Υπάρχει και πρακτικός λόγος. Δεν ξέρεις τι θα κάνει ένας αιφνιδιασμένος, φοβισμένος ή απελπισμένος άνθρωπος αν τον κυνηγήσεις. Μπορεί να γυρίσει με ακόμη πιο επικίνδυνη πρόθεση. Μπορεί να βγάλει αντικείμενο. Μπορεί να υπάρχουν συνεργοί. Μπορεί η κατάσταση να κλιμακωθεί σε επίπεδο που δεν υπήρχε πια ανάγκη να φτάσει.
Όταν ο κίνδυνος απομακρύνεται, μη τον κυνηγάς για να τον ξαναφέρεις μπροστά σου.
Η εκδίκηση δεν είναι αυτοάμυνα
Υπήρξαν στο παρελθόν περιστατικά όπου άνθρωποι, μετά από επίθεση, κυνήγησαν τους επιτιθέμενους και τους χτύπησαν βαριά ή προκάλεσαν ακόμη χειρότερη έκβαση. Συναισθηματικά, κάποιοι μπορεί να το βλέπουν ως «δικαιοσύνη». Νομικά και πρακτικά, όμως, είναι άλλο πράγμα.
Η εκδίκηση μπορεί να δίνει πρόσκαιρη ηθική ικανοποίηση στον άνθρωπο που κακοποιήθηκε ή φοβήθηκε. Όμως η αυτοάμυνα δεν υπάρχει για να δώσει ικανοποίηση. Υπάρχει για να προστατεύσει από άμεση απειλή. Όταν η απειλή σταματήσει, η εκδίκηση δεν καλύπτεται από την ίδια λογική.
Αν θέλεις να τιμωρήσεις τον επιτιθέμενο, υπάρχει νόμιμη διαδικασία. Καλείς βοήθεια, καταγράφεις, δίνεις κατάθεση, ζητάς ιατρική εξέταση αν χρειάζεται, ενημερώνεις τις αρχές. Δεν μετατρέπεις τον εαυτό σου σε εκτελεστή ποινής.
Η αυτοάμυνα σταματά τον κίνδυνο. Η εκδίκηση συνεχίζει τη βία.
Ο νόμος και το όριο της άμυνας
Σύμφωνα με τον Ποινικό Κώδικα, η άμυνα δεν είναι αυτό που νομίζει ο καθένας αυθόρμητα. Έχει συγκεκριμένο περιεχόμενο. Το άρθρο 22 ορίζει ότι δεν είναι άδικη η πράξη που τελείται σε περίπτωση άμυνας. Ορίζει επίσης ότι άμυνα είναι η αναγκαία προσβολή του επιτιθέμενου για να υπερασπιστεί κανείς τον εαυτό του ή άλλον από άδικη και παρούσα επίθεση.
Οι λέξεις είναι κρίσιμες: αναγκαία, άδικη, παρούσα. Δεν αρκεί να πούμε «φοβήθηκα». Δεν αρκεί να πούμε «με πρόσβαλε». Δεν αρκεί να πούμε «θα μπορούσε να γίνει κάτι». Πρέπει να υπάρχει πραγματική επίθεση, παρούσα απειλή και αναγκαιότητα της αντίδρασης.
Το ίδιο άρθρο αναφέρει ότι το αναγκαίο μέτρο της άμυνας κρίνεται από την επικινδυνότητα της επίθεσης, το είδος της βλάβης που απειλούσε, τον τρόπο και την ένταση της επίθεσης και τις λοιπές περιστάσεις. Αυτό σημαίνει ότι η κάθε περίπτωση εξετάζεται συνολικά.
Η νόμιμη άμυνα δεν κρίνεται μόνο από το ότι φοβήθηκες. Κρίνεται από το τι συνέβη, πότε συνέβη, πώς συνέβη και τι έκανες μετά.
Το αναγκαίο μέτρο της άμυνας
Το αναγκαίο μέτρο της άμυνας είναι η καρδιά του ζητήματος. Δεν μπορείς να απαντήσεις σε κάθε προσβολή ή μικρή σωματική ενόχληση με καταστροφική βία. Δεν μπορείς να στείλεις έναν άνθρωπο στο νοσοκομείο επειδή σε έβρισε ή επειδή σε χαστούκισε, όσο προσβλητικό κι αν ήταν αυτό. Η αντίδραση πρέπει να σχετίζεται με την επικινδυνότητα, την ένταση και τις περιστάσεις.
Αν η επίθεση είναι άοπλη ή ένοπλη, αν απειλεί ελαφριά βλάβη ή σοβαρό τραυματισμό, αν γίνεται με ένα πλήγμα ή πολλαπλά, αν υπάρχει διαφορά μεγέθους, αριθμού, ηλικίας, χώρου ή δυνατότητας διαφυγής, όλα αυτά μετρούν. Οι «λοιπές περιστάσεις» μπορούν να παίξουν μεγάλο ρόλο.
Αυτό σημαίνει ότι ο ασκούμενος δεν πρέπει να σκέφτεται μόνο τεχνικά. Πρέπει να σκέφτεται και κριτικά. Τι συμβαίνει; Πόσο σοβαρό είναι; Μπορώ να φύγω; Υπάρχει άμεση απειλή; Πότε σταματά;
Η σοβαρή αυτοάμυνα δεν είναι μόνο δύναμη. Είναι κρίση υπό πίεση.
Υπέρβαση της άμυνας
Το άρθρο 23 του Ποινικού Κώδικα αφορά την υπέρβαση της άμυνας. Με απλά λόγια, αν κάποιος ξεπεράσει τα όρια της άμυνας, μπορεί να τιμωρηθεί. Αν η υπέρβαση έγινε με πρόθεση, προβλέπεται ελαττωμένη ποινή. Αν έγινε από αμέλεια, εφαρμόζονται οι σχετικές διατάξεις. Υπάρχει επίσης πρόβλεψη ότι η υπέρβαση δεν καταλογίζεται αν έγινε εξαιτίας φόβου ή ταραχής που προκάλεσε η επίθεση.
Αυτό όμως δεν πρέπει να το διαβάζουμε επιπόλαια. Δεν σημαίνει ότι μπορεί ο καθένας να ισχυριστεί εύκολα «φοβήθηκα» και να τελειώσει το θέμα. Σε μια πραγματική διαδικασία, θα εξεταστούν τα δεδομένα, οι μαρτυρίες, οι τραυματισμοί, η συνέχεια των πράξεων, οι κάμερες, η συμπεριφορά μετά το περιστατικό και ό,τι άλλο υπάρχει.
Αν συνεχίσεις όταν ο άλλος δεν μπορεί ή δεν θέλει να συνεχίσει, αν τον κυνηγήσεις ενώ φεύγει, αν η δράση σου μοιάζει με τιμωρία, η θέση σου δυσκολεύει πολύ.
Η υπέρβαση της άμυνας είναι το σημείο όπου ο αμυνόμενος μπορεί να αρχίσει να μοιάζει με δράστη.
Όπλα, αντικείμενα και πρόσθετος κίνδυνος
Τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο σοβαρά όταν εμφανίζονται αντικείμενα ή όπλα. Η χρήση, κατοχή ή μεταφορά αντικειμένων που μπορούν να θεωρηθούν όπλα μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετα νομικά προβλήματα, πέρα από το ίδιο το περιστατικό της άμυνας. Εδώ ο κίνδυνος δεν είναι μόνο πρακτικός αλλά και νομικός.
Αν ο ένας βγάλει ένα αντικείμενο και ο άλλος απαντήσει με άλλο, το περιστατικό ανεβαίνει επίπεδο. Η επικινδυνότητα αυξάνεται. Η πιθανότητα σοβαρού ή μοιραίου τραυματισμού αυξάνεται. Και η νομική αξιολόγηση γίνεται πιο βαριά.
Γι’ αυτό η σοβαρή αυτοπροστασία δεν πρέπει να καλλιεργεί φαντασιώσεις οπλισμένης αναμέτρησης. Πρέπει να καλλιεργεί αποφυγή, απόσταση, διαφυγή, χρήση περιβάλλοντος, φωνή, εμπόδια, αναζήτηση βοήθειας και μόνο όταν δεν υπάρχει άλλη επιλογή αναγκαία προστατευτική δράση.
Όταν εμφανίζονται όπλα ή αντικείμενα, δεν «ανεβαίνει η μαγκιά». Ανεβαίνει ο κίνδυνος και το βάρος των συνεπειών.
Ο έλεγχος της οργής
Ο έλεγχος της οργής είναι κρίσιμος. Ο άνθρωπος που δέχθηκε επίθεση έχει κάθε λόγο να είναι θυμωμένος. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η οργή πρέπει να κυβερνά τις πράξεις του. Η οργή μετά τη διακοπή της απειλής μπορεί να μετατρέψει την αυτοάμυνα σε εκδίκηση.
Η προπόνηση πρέπει να καλλιεργεί αυτή τη μετάβαση: δράση όταν πρέπει, παύση όταν πρέπει. Δεν αρκεί να εκπαιδεύουμε τον ασκούμενο να “ανάβει”. Πρέπει να τον εκπαιδεύουμε και να «σβήνει». Αυτό είναι μέρος του διακόπτη που έχουμε αναλύσει σε προηγούμενα άρθρα.
Η οργή μπορεί να είναι καύσιμο. Δεν πρέπει να είναι οδηγός. Ο οδηγός πρέπει να είναι η κρίση.
Ο θυμός μπορεί να ξεκινήσει τη φωτιά. Η ορθή κρίση πρέπει να κρατά τον έλεγχο της φλόγας.
Η πρακτική σοφία του «άφησέ τον να φύγει»
«Άφησέ τον να φύγει» είναι μια από τις πιο πρακτικές φράσεις στην αυτοπροστασία. Δεν είναι ηρωική. Δεν χαϊδεύει το εγώ. Δεν προσφέρει κινηματογραφική ικανοποίηση. Προστατεύει όμως τον αμυνόμενο από άχρηστο κίνδυνο και από πιθανή νομική καταστροφή.
Αν ο άλλος φεύγει, η άμεση απειλή απομακρύνεται. Το να τον κυνηγήσεις σημαίνει ότι ξανανοίγεις το περιστατικό. Σημαίνει ότι μπαίνεις εσύ σε κίνηση προς αυτόν. Σημαίνει ότι δημιουργείς νέα δεδομένα. Και αυτά τα νέα δεδομένα μπορεί να ερμηνευθούν εις βάρος σου.
Η σοβαρή αυτοπροστασία δεν ενδιαφέρεται για θεατρική νίκη. Ενδιαφέρεται για επιβίωση, ασφάλεια, ελευθερία και επιστροφή στο σπίτι.
Άφησέ τον να φύγει. Κράτα τη ζωή σου, την ελευθερία σου και την καθαρότητα της θέσης σου.
Τι κάνει ο αμυνόμενος μετά την παύση της απειλής
Το ότι σταματά η προστατευτική δράση δεν σημαίνει ότι σταματά η προσοχή. Ο αμυνόμενος πρέπει να απομακρυνθεί αν μπορεί, να κρατήσει απόσταση, να ελέγξει αν υπάρχουν άλλοι κίνδυνοι, να φροντίσει τυχόν τραυματισμούς, να καλέσει βοήθεια και να ενημερώσει τις αρχές όπου χρειάζεται.
Πρέπει επίσης να προσέξει τι λέει. Μετά από ένταση, οι άνθρωποι συχνά λένε πράγματα από θυμό που μπορούν να παρεξηγηθούν. Η ψυχραιμία μετά το περιστατικό είναι μέρος της αυτοπροστασίας. Δεν χρειάζεται να κάνει δηλώσεις θριάμβου, απειλές ή σχόλια που δείχνουν εκδίκηση.
Η συμπεριφορά μετά το περιστατικό μπορεί να επηρεάσει το πώς θα αξιολογηθεί το περιστατικό. Ο άνθρωπος που λέει «αναγκάστηκα να προστατευτώ και κάλεσα βοήθεια» έχει άλλη εικόνα από τον άνθρωπο που φωνάζει «καλά του έκανα».
Η αυτοπροστασία συνεχίζεται και μετά τη σύγκρουση, με ψυχραιμία, απόσταση και σωστή διαχείριση.
Σύνοψη
Η κοινή λογική και η ορθή κρίση είναι αναπόσπαστο μέρος της αυτοάμυνας. Δεν αρκεί να ξέρεις να ενεργείς. Πρέπει να ξέρεις και πότε να σταματάς. Η επιθετική άμυνα έχει νόημα μόνο όσο υπάρχει άμεση απειλή. Όταν η απειλή έχει παύσει, η συνέχιση της βίας μπορεί να μετατραπεί σε υπέρβαση, εκδίκηση ή νέα επίθεση.
Ο νόμος δίνει πλαίσιο. Η άμυνα πρέπει να είναι αναγκαία, απέναντι σε άδικη και παρούσα επίθεση, και το μέτρο της κρίνεται από την επικινδυνότητα, τη βλάβη που απειλείται, τον τρόπο, την ένταση και τις λοιπές περιστάσεις. Η υπέρβαση της άμυνας μπορεί να έχει συνέπειες.
Άρα, ο ασκούμενος πρέπει να έχει δύο ικανότητες: να ενεργεί αποφασιστικά όταν πρέπει και να σταματά αμέσως όταν πρέπει. Η πρώτη προστατεύει τη ζωή του. Η δεύτερη προστατεύει την ελευθερία του.
Σταμάτα την απειλή. Μη κυνηγάς την εκδίκηση. Άφησέ τον να φύγει.
Συχνές ερωτήσεις
Πότε σταματά η αυτοάμυνα;
Η αυτοάμυνα σταματά όταν σταματά η άμεση απειλή. Αν ο επιτιθέμενος είναι ανίκανος ή απρόθυμος να συνεχίσει, έχει απομακρυνθεί ή φεύγει, η προστατευτική δράση πρέπει να σταματήσει.
Τι σημαίνει «άφησέ τον να φύγει»;
Σημαίνει ότι αν ο επιτιθέμενος αποχωρεί και δεν αποτελεί πλέον άμεση απειλή, δεν τον κυνηγάμε για να τον τιμωρήσουμε. Κρατάμε απόσταση, παρατηρούμε, φεύγουμε ή καλούμε βοήθεια.
Γιατί δεν πρέπει να κυνηγήσω τον επιτιθέμενο;
Επειδή μπορεί να ξανακλιμακώσεις τον κίνδυνο και να αλλάξεις νομικά την εικόνα του περιστατικού. Από αμυνόμενος μπορεί να φανείς ως αυτός που συνεχίζει την επίθεση.
Τι είναι η υπέρβαση της άμυνας;
Είναι η περίπτωση όπου κάποιος ξεπερνά τα όρια της αναγκαίας άμυνας. Σύμφωνα με το άρθρο 23 ΠΚ, η υπέρβαση μπορεί να τιμωρηθεί, ανάλογα με τις περιστάσεις.
Τι λέει το άρθρο 22 Ποινικού Κώδικα;
Ορίζει ότι δεν είναι άδικη η πράξη που τελείται σε περίπτωση άμυνας και ότι άμυνα είναι η αναγκαία προσβολή του επιτιθέμενου για υπεράσπιση από άδικη και παρούσα επίθεση.
Μπορώ να συνεχίσω αν είμαι πολύ θυμωμένος;
Ο θυμός είναι ανθρώπινος, αλλά δεν δικαιολογεί συνέχιση της βίας όταν η απειλή έχει σταματήσει. Η οργή πρέπει να ελεγχθεί.
Αν ο επιτιθέμενος με έβρισε ή με χαστούκισε, μπορώ να τον τραυματίσω σοβαρά;
Η αντίδραση πρέπει να είναι ανάλογη με την επικινδυνότητα, το είδος της απειλούμενης βλάβης και τις περιστάσεις. Η υπερβολική αντίδραση μπορεί να δημιουργήσει σοβαρό νομικό πρόβλημα.
Τι γίνεται αν φοβήθηκα πολύ;
Ο φόβος ή η ταραχή μπορεί να ληφθούν υπόψη σε ζητήματα υπέρβασης άμυνας, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι αρκεί απλώς να το ισχυριστεί κάποιος. Τα περιστατικά αξιολογούνται συνολικά.
Πρέπει να κάνω κάτι μετά το περιστατικό;
Ναι. Απομακρύνσου αν μπορείς, κράτα απόσταση, φρόντισε τραυματισμούς, κάλεσε βοήθεια ή αρχές όπου χρειάζεται και απόφυγε δηλώσεις θυμού ή εκδίκησης.
Ποιο είναι το βασικό μήνυμα του άρθρου;
Η επιθετική άμυνα πρέπει να σταματά όταν σταματά η απειλή. Η αυτοάμυνα προστατεύει. Η εκδίκηση καταστρέφει.
Σχετικά άρθρα
Υπάρχοντα άρθρα στο combatives.gr
- Άσκησε Πίεση με Ζήλο
Σχετικό με την επιθετική άμυνα και την ανάγκη αποφασιστικής προστατευτικής δράσης. - Το αμετάκλητο της απόφασης
Σχετικό με την καθαρή απόφαση υπό άμεσο κίνδυνο. - Προπόνηση με λογική
Σχετικό με την ένταση, την πρόθεση και τον έλεγχο στην προπόνηση. - Η προστασία κατά την εκπαίδευση
Σχετικό με τον έλεγχο ρίσκου και την ασφαλή καλλιέργεια έντασης. - Ο εγωισμός σκοτώνει τη μάθηση
Σχετικό με τον κίνδυνο να μετατραπεί η εκπαίδευση ή η ένταση σε εγωισμό και σαδισμό. - Προετοιμασία για πραγματική βία
Σχετικό με την ψυχοσωματική προετοιμασία για πραγματική απειλή. - Απλό, Άμεσο, Αποτελεσματικό
Σχετικό με τη λειτουργική φιλοσοφία του Combatives Group. - Η δράση θεραπεύει τον φόβο
Σχετικό με τη σχέση φόβου, δράσης και ψυχικής μετάβασης.
Σημείωση ασφαλείας
Το άρθρο έχει ενημερωτικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Δεν προτρέπει σε εκδίκηση, τιμωρία, καταδίωξη ή συνέχιση βίας μετά τη διακοπή της απειλής.
Η προστατευτική δράση πρέπει να σταματά όταν ο κίνδυνος έχει σταματήσει ή όταν ο επιτιθέμενος δεν είναι πλέον άμεση απειλή.
Νομική σημείωση
Το άρθρο δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Για συγκεκριμένες υποθέσεις, απαιτείται συμβουλή από δικηγόρο.
Η αναφορά στα άρθρα 22 και 23 του Ποινικού Κώδικα γίνεται για ενημερωτικούς σκοπούς. Η κρίση κάθε περιστατικού εξαρτάται από τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά, τις μαρτυρίες, τα στοιχεία και την αξιολόγηση των αρμόδιων αρχών.
Σημείωση κατά της φαντασίωσης
Η αυτοάμυνα δεν είναι σκηνή κινηματογράφου. Δεν τελειώνει με θεατρική τιμωρία του «κακού».
Τελειώνει όταν ο κίνδυνος σταματήσει και ο αμυνόμενος μπορεί να φύγει, να ζητήσει βοήθεια και να διατηρήσει όσο γίνεται καθαρή τη νομική και ηθική του θέση.
Σημείωση εμπειρίας
Το περιεχόμενο βασίζεται στη μεθοδολογία του Combatives Group, όπου η επιθετική άμυνα διδάσκεται μαζί με κοινή λογική, έλεγχο, αναλογικότητα και παύση δράσης.
Δεν αρκεί να ξέρεις πώς να ξεκινήσεις.
Πρέπει να ξέρεις και πότε να σταματήσεις.
Επικοινωνία
Αν θέλετε να μάθετε πώς η επιθετική άμυνα, η ορθή κρίση, η αναλογικότητα, ο έλεγχος της οργής, οι ρόλοι, οι προσομοιώσεις και τα σενάρια συνδέονται σε ένα σοβαρό και νόμιμα ασφαλές πρόγραμμα αυτοπροστασίας, η θεωρία από μόνη της δεν αρκεί.
Επικοινωνήστε με το Combatives Group για εκπαιδευτικά προγράμματα, ενημερωτικές δράσεις και καθοδήγηση γύρω από την προσωπική ασφάλεια, την αυτοπροστασία και τη ρεαλιστική αντιμετώπιση της βίας.