Η λύση για την αντιμετώπιση του bullying δεν αρχίζει όταν το παιδί έχει ήδη γίνει θύμα. Αρχίζει πολύ νωρίτερα, μέσα στο σπίτι, μέσα στην οικογένεια, μέσα στον τρόπο που το παιδί μαθαίνει να βλέπει τον εαυτό του, τους άλλους, τα όριά του και την ευθύνη του.
Η «θωράκιση» του παιδιού δεν σημαίνει να το κάνουμε επιθετικό. Δεν σημαίνει να του μάθουμε ότι κάθε πρόβλημα λύνεται με σύγκρουση. Σημαίνει να του δώσουμε αγάπη, ασφάλεια, όρια, πειθαρχία, αυτοπεποίθηση, παρατηρητικότητα, φωνή, αξιοπρέπεια και πρακτικούς τρόπους αποφυγής και αντιμετώπισης. Σημαίνει να μάθει ότι δεν είναι μόνο του, αλλά και ότι δεν είναι ανεύθυνο. Έχει δικαιώματα, αλλά έχει και υποχρεώσεις. Έχει ελευθερία, αλλά έχει και συνέπειες.
Το παιδί χρειάζεται να νιώθει ότι το αγαπούν και ότι είναι ασφαλές. Χρειάζεται ενθάρρυνση όταν κάνει κάτι σωστό και διόρθωση με αγάπη όταν κάνει κάτι λάθος. Χρειάζεται να μάθει από νωρίς πειθαρχία και ευθύνη, όχι ως φόβο, αλλά ως βάση για να σταθεί αξιοπρεπώς μέσα στην κοινωνία.
Ο έφηβος χρειάζεται κάτι διαφορετικό. Θέλει χώρο, αίσθηση ελευθερίας και λιγότερη ασφυκτική παρέμβαση. Όμως δεν θέλει εγκατάλειψη. Θέλει να ξέρει ότι ο γονιός είναι εκεί, λίγο πιο πίσω, αλλά διαθέσιμος όταν χρειαστεί. Θέλει καθοδήγηση χωρίς διαρκές κήρυγμα και προκλήσεις που θα τον αναγκάσουν να τεντωθεί, να δοκιμαστεί και να αποδείξει κυρίως στον εαυτό του ότι μπορεί.
Το bullying αντιμετωπίζεται καλύτερα όταν το παιδί έχει ήδη χτιστεί εσωτερικά πριν βρεθεί απέναντι στην πίεση.
Για ποιον είναι αυτό το άρθρο
Αυτό το άρθρο απευθύνεται σε γονείς που θέλουν να προστατεύσουν τα παιδιά τους χωρίς να τα μετατρέψουν σε φοβισμένα, υπερπροστατευμένα ή επιθετικά παιδιά. Υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο παιδί που έχει στήριξη και στο παιδί που δεν έχει μάθει να σταθεί μόνο του. Υπάρχει επίσης μεγάλη διαφορά ανάμεσα στο παιδί που έχει θάρρος και στο παιδί που έχει μάθει να επιβάλλεται άδικα στους άλλους.
Απευθύνεται επίσης σε γονείς εφήβων. Η εφηβεία είναι δύσκολη φάση, γιατί ο έφηβος θέλει ανεξαρτησία αλλά δεν είναι ακόμη ενήλικας. Θέλει να δοκιμάσει τα όριά του, να προκαλέσει την εξουσία, να φανεί ικανός και να αποκτήσει δική του ταυτότητα. Αν ο γονιός τον πνίγει, θα αντιδράσει. Αν ο γονιός εξαφανιστεί, θα νιώσει μόνος. Η σωστή απόσταση είναι λεπτή αλλά απαραίτητη.
Το άρθρο είναι χρήσιμο και για δασκάλους, προπονητές και ανθρώπους που εργάζονται με παιδιά. Το bullying δεν αντιμετωπίζεται μόνο με θεωρητικές οδηγίες. Χρειάζεται να καταλάβουμε τι χρειάζεται το παιδί σε κάθε στάδιο της ανάπτυξής του: αγάπη, όρια, έλεγχο, ενθάρρυνση, ευθύνη, αξιοπρέπεια και ασφαλή δοκιμή των δυνατοτήτων του.
Το άρθρο αφορά όσους θέλουν να χτίσουν παιδιά πιο σταθερά, όχι απλώς παιδιά πιο «σκληρά».
Ποια είναι η θέση αυτού του άρθρου μέσα στο combatives.gr
Αυτό το άρθρο ανήκει στην ενότητα Bullying και λειτουργεί ως πρακτικό άρθρο-λύση. Στα προηγούμενα άρθρα εξετάσαμε το βίωμα του παιδιού-θύματος, τη φύση και λειτουργία του bullying, τη δυναμική της ομάδας και τα συμπεράσματα για την καταπολέμηση του φαινομένου. Εδώ περνάμε σε ένα πιο πρακτικό ερώτημα: τι κάνουμε πριν το παιδί βρεθεί ανυπεράσπιστο;
Η απάντηση δεν είναι μία τεχνική, ένα μάθημα, μία ομιλία ή μία απλή συμβουλή. Είναι μια συνολική παιδαγωγική στάση. Το παιδί πρέπει να χτιστεί σταδιακά. Να μάθει να αναγνωρίζει κινδύνους, να αποφεύγει, να μιλά, να ζητά βοήθεια, να βάζει όρια και να διατηρεί την αξιοπρέπειά του. Πρέπει να μάθει επίσης να μην κακοποιεί τη δική του δύναμη όταν την αποκτήσει.
Η θέση του Combatives Group είναι ότι η πρόληψη προηγείται της καταστολής. Στα παιδιά αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό. Δεν εκπαιδεύουμε παιδιά για να γίνουν επιθετικά. Τα εκπαιδεύουμε για να γίνουν ασφαλέστερα, πιο παρατηρητικά, πιο θαρραλέα, πιο υπεύθυνα και πιο ικανά να μη μένουν παθητικά μπροστά σε πίεση.
Μέσα στο combatives.gr, αυτό το άρθρο εξηγεί ότι η παιδική αυτοπροστασία αρχίζει από χαρακτήρα, όχι από τεχνική.
Τι θα μάθετε σε αυτό το άρθρο
- Γιατί η θωράκιση του παιδιού πρέπει να ξεκινά από το σπίτι.
- Γιατί η αγάπη και η ασφάλεια είναι η πρώτη βάση αυτοπροστασίας.
- Γιατί το παιδί χρειάζεται ενθάρρυνση όταν κάνει κάτι σωστό.
- Γιατί η διόρθωση πρέπει να γίνεται με αγάπη και όχι με ταπείνωση.
- Γιατί η πειθαρχία και η ευθύνη πρέπει να διδάσκονται από νωρίς.
- Γιατί η υπερβολική προστασία κάνει το παιδί λιγότερο ικανό να σταθεί στην κοινωνία.
- Γιατί η υπερβολική ελευθερία χωρίς όρια δημιουργεί έλλειψη μέτρου.
- Γιατί το παιδί πρέπει να μάθει την αξία του δούναι και λαβείν.
- Τι αλλάζει στην εφηβεία.
- Γιατί ο έφηβος χρειάζεται χώρο αλλά και γονική στήριξη.
- Γιατί οι συνέπειες πρέπει να είναι ανάλογες της πράξης.
- Γιατί ο έφηβος χρειάζεται προκλήσεις που τον βοηθούν να «τεντωθεί» και να αποδείξει ότι μπορεί.
Βασικά σημεία
- Η αντιμετώπιση του bullying ξεκινά από το σπίτι και από μικρή ηλικία.
- Η θωράκιση του παιδιού δεν σημαίνει καλλιέργεια επιθετικότητας.
- Το παιδί χρειάζεται αγάπη, ασφάλεια, ενθάρρυνση και αληθινή θετική αλληλεπίδραση.
- Το παιδί χρειάζεται διόρθωση με αγάπη όταν κάνει λάθος.
- Η πειθαρχία και η ευθύνη πρέπει να διδάσκονται νωρίς.
- Η υπερπροστασία εμποδίζει το παιδί να διεκδικήσει τη θέση του με αξιοπρέπεια.
- Η μαχητικότητα με ηθικό μέτρο είναι χρήσιμη και εξισορροπητική.
- Η υπερβολική ελευθερία χωρίς όρια δημιουργεί απαίτηση χωρίς ευθύνη.
- Ο έφηβος χρειάζεται χώρο, αλλά όχι εγκατάλειψη.
- Ο γονιός πρέπει να συμμετέχει από απόσταση, αλλά να παραμένει διαθέσιμος.
- Τα λάθη του εφήβου χρειάζονται καθοδήγηση, όχι υπερβολική κριτική.
- Ο έφηβος χρειάζεται προκλήσεις που χτίζουν ικανότητα, αυτοπεποίθηση και υπευθυνότητα.
Συνοπτική εκδοχή του άρθρου
Η λύση για την αντιμετώπιση του bullying αρχίζει από τη θωράκιση του παιδιού. Αυτή η θωράκιση δεν ξεκινά στο σχολείο, ούτε στην προπόνηση, ούτε όταν έχει ήδη συμβεί το πρόβλημα. Ξεκινά από το σπίτι, από πολύ μικρή ηλικία, με τον τρόπο που το παιδί νιώθει ότι αγαπιέται, προστατεύεται, διορθώνεται και καθοδηγείται.
Το παιδί χρειάζεται ασφάλεια. Πρέπει να ξέρει ότι το αγαπούν, ότι έχει αξία και ότι δεν είναι μόνο του. Χρειάζεται ενθάρρυνση όταν κάνει κάτι σωστό και διόρθωση όταν κάνει κάτι λάθος. Η διόρθωση όμως πρέπει να γίνεται με αγάπη και καθαρότητα, όχι με ταπείνωση. Ένα παιδί που ταπεινώνεται δεν μαθαίνει καλύτερα. Συνήθως φοβάται, κλείνεται ή θυμώνει.
Η πειθαρχία και η ευθύνη πρέπει να μαθαίνονται νωρίς. Όχι ως σκληρή τιμωρία, αλλά ως φυσικό μέρος της ζωής. Το παιδί πρέπει να μάθει ότι οι σωστές πράξεις έχουν θετικές συνέπειες και οι λάθος πράξεις έχουν διορθωτικές συνέπειες. Πρέπει να μάθει ότι η κοινωνία δεν λειτουργεί μόνο με «θέλω» και «δικαιούμαι», αλλά και με «δίνω», «σέβομαι», «περιμένω», «συνεργάζομαι» και «αναλαμβάνω».
Η υπερπροστασία είναι πρόβλημα. Ένα παιδί που προστατεύεται από κάθε δυσκολία δεν μαθαίνει να διεκδικεί τη θέση του με αξιοπρέπεια. Δεν μαθαίνει να αντέχει μικρή απογοήτευση, να αντιμετωπίζει σύγκρουση, να βάζει όρια ή να διαχειρίζεται πίεση. Από την άλλη, η υπερβολική ελευθερία χωρίς όρια δημιουργεί παιδί που θεωρεί ότι όλα του ανήκουν και ότι όλοι του χρωστούν.
Η λύση βρίσκεται στο μέτρο. Το παιδί πρέπει να έχει αγάπη, αλλά και όρια. Ελευθερία, αλλά και ευθύνη. Προστασία, αλλά και ευκαιρίες να δοκιμαστεί. Ενθάρρυνση, αλλά όχι ψεύτικη επιβράβευση. Διόρθωση, αλλά όχι ταπείνωση.
Στην εφηβεία, η προσέγγιση αλλάζει. Ο έφηβος θέλει χώρο και αίσθηση ελευθερίας. Θέλει να δοκιμάσει τις δυνάμεις του και συχνά προκαλεί την εξουσία εκεί που νομίζει ότι τον παίρνει. Κάνει λάθη, και αυτό είναι αναμενόμενο. Ο ρόλος του γονιού δεν είναι να τον συντρίψει με κριτική, αλλά να τον βοηθήσει να σκέφτεται πριν πράξει και να καταλαβαίνει τις συνέπειες.
Ο έφηβος δεν είναι χαζός. Έχει μυαλό. Αυτό που χρειάζεται είναι κατεύθυνση, πρόκληση, εμπιστοσύνη και όρια. Θέλει να αποδείξει ότι μπορεί, έστω και αν κάνει πως δεν τον ενδιαφέρει η έγκριση των γονιών. Στην πραγματικότητα, η σταθερή και δίκαιη γονική παρουσία έχει τεράστια αξία.
Η λύση στο bullying δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά φοβισμένα ούτε παιδιά ασύδοτα. Είναι να μεγαλώσουμε παιδιά αγαπημένα, σταθερά, υπεύθυνα και ικανά να σταθούν.
Εισαγωγή: Η λύση για την αντιμετώπιση του bullying
Η λύση για την αντιμετώπιση του bullying δεν μπορεί να περιοριστεί σε μία μόνο ενέργεια. Δεν αρκεί μια σχολική ομιλία, ένα ενημερωτικό φυλλάδιο ή μια προπόνηση αυτοάμυνας. Όλα αυτά μπορούν να βοηθήσουν, αλλά δεν είναι η αρχή. Η αρχή βρίσκεται πολύ πιο νωρίς: στο σπίτι, στον τρόπο που μεγαλώνει το παιδί, στον τρόπο που μαθαίνει να βλέπει τον εαυτό του και στον τρόπο που μαθαίνει να σχετίζεται με τους άλλους.
Από προσωπική σκοπιά, θεωρώ αναγκαίο η θωράκιση του παιδιού να ξεκινά από μικρή ηλικία. Δεν πρέπει να περιμένουμε να εμφανιστεί το bullying για να αρχίσουμε να χτίζουμε αυτοπεποίθηση, όρια, παρατηρητικότητα και υπευθυνότητα. Αυτά πρέπει να μπαίνουν σταδιακά στην καθημερινή ζωή του παιδιού.
Η θωράκιση γίνεται με ενημέρωση για πιθανούς κινδύνους, αλλά και με εκμάθηση τρόπων αποφυγής και αντιμετώπισης. Όχι τρομοκρατώντας το παιδί. Όχι κάνοντάς το καχύποπτο απέναντι σε όλους. Αλλά δίνοντάς του καθαρή σκέψη, πρακτικές επιλογές και αίσθηση ότι μπορεί να ζητήσει βοήθεια.
Η καλύτερη αντιμετώπιση του bullying αρχίζει πριν χρειαστεί αντιμετώπιση. Αρχίζει με το χτίσιμο του παιδιού.
Δεν υπάρχει τέλειο εγχειρίδιο
Δεν υπάρχει το τέλειο εγχειρίδιο φροντίδας, εκπαίδευσης και κοινωνικής επιμόρφωσης παιδιών πάνω στο bullying. Αν υπήρχε, θα ήταν παγκόσμιο best seller. Κάθε παιδί είναι διαφορετικό, κάθε οικογένεια είναι διαφορετική, κάθε σχολείο έχει τη δική του κουλτούρα και κάθε περιστατικό bullying έχει διαφορετική δυναμική.
Παρόλα αυτά, η εμπειρία με παιδιά και εφήβους διδάσκει ορισμένες σταθερές αλήθειες. Τα παιδιά χρειάζονται αγάπη και ασφάλεια. Χρειάζονται όρια και πειθαρχία. Χρειάζονται ενθάρρυνση και διόρθωση. Χρειάζονται ελευθερία, αλλά όχι ασυδοσία. Χρειάζονται προκλήσεις, αλλά όχι εγκατάλειψη.
Η απουσία τέλειου εγχειριδίου δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν αρχές. Σημαίνει ότι οι αρχές πρέπει να εφαρμόζονται με κρίση, παρατήρηση και αγάπη.
Δεν υπάρχει μία συνταγή για όλα τα παιδιά. Υπάρχουν όμως βασικές ανάγκες που δεν αλλάζουν.
Το παιδί θέλει πρώτα να νιώθει αγάπη και ασφάλεια
Πάνω απ’ όλα, το παιδί θέλει να νιώθει ότι το αγαπούν και ότι είναι ασφαλές. Αν δεν έχει αυτή τη βάση, όλα τα υπόλοιπα γίνονται πιο δύσκολα. Ένα παιδί που δεν νιώθει ασφαλές μπορεί να γίνει φοβισμένο, επιθετικό, κλειστό ή υπερβολικά εξαρτημένο από την αποδοχή των άλλων.
Η αγάπη όμως δεν πρέπει να είναι πλασματική. Το παιδί αντιλαμβάνεται το ψεύτικο πολύ γρήγορα. Μπορεί να μην έχει την ενήλικη γλώσσα για να το εξηγήσει, αλλά το νιώθει. Ξέρει πότε η επιβράβευση είναι μηχανική, πότε ο γονιός δεν το ακούει πραγματικά και πότε η «θετικότητα» είναι απλώς μάσκα.
Το παιδί χρειάζεται αληθινή θετική αλληλεπίδραση. Χρειάζεται να νιώθει ότι όταν κάνει κάτι σωστό, αυτό αναγνωρίζεται. Ότι όταν κάνει κάτι λάθος, δεν απορρίπτεται ως άνθρωπος, αλλά καθοδηγείται.
Η αγάπη είναι η βάση. Χωρίς αυτήν, η πειθαρχία γίνεται φόβος και η ελευθερία γίνεται ανασφάλεια.
Ενθάρρυνση όταν κάνει σωστά, διόρθωση όταν κάνει λάθος
Το παιδί χρειάζεται ενθάρρυνση και επιβεβαίωση όταν κάνει κάτι σωστό. Όχι υπερβολική, ψεύτικη ή συνεχώς θεατρική επιβράβευση, αλλά πραγματική αναγνώριση. Πρέπει να καταλαβαίνει ότι η σωστή πράξη έχει αξία και ότι η προσπάθεια μετρά.
Χρειάζεται όμως και διόρθωση όταν κάνει κάτι λάθος. Αυτό είναι εξίσου σημαντικό. Η αγάπη χωρίς διόρθωση δεν βοηθά το παιδί να ωριμάσει. Το αφήνει να πιστεύει ότι κάθε συμπεριφορά του είναι αποδεκτή. Από την άλλη, η διόρθωση χωρίς αγάπη γίνεται ταπείνωση, φόβος ή θυμός.
Το παιδί πρέπει να μάθει ότι η λάθος πράξη διορθώνεται. Ότι δεν είναι κακό παιδί επειδή έκανε λάθος, αλλά έχει ευθύνη να μάθει από αυτό. Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη για την αυτοεκτίμηση και την υπευθυνότητα.
Το παιδί δεν χρειάζεται ούτε ψεύτικο χειροκρότημα ούτε σκληρή απόρριψη. Χρειάζεται καθαρή, δίκαιη και αγαπημένη καθοδήγηση.
Πειθαρχία και ευθύνη από νωρίς
Η πειθαρχία και η ευθύνη πρέπει να διδάσκονται από νωρίς. Όχι με αυταρχισμό, όχι με φόβο και όχι με ταπείνωση. Πειθαρχία σημαίνει ότι το παιδί μαθαίνει πως υπάρχουν όρια. Μαθαίνει ότι δεν μπορεί να έχει πάντα αυτό που θέλει, τη στιγμή που το θέλει, με τον τρόπο που το θέλει. Μαθαίνει να περιμένει, να σέβεται, να συνεργάζεται και να σκέφτεται συνέπειες.
Η ευθύνη είναι επίσης απαραίτητη. Το παιδί πρέπει να καταλάβει ότι οι πράξεις του επηρεάζουν άλλους ανθρώπους. Αν κοροϊδεύει, πληγώνει. Αν χτυπά, προκαλεί φόβο και πόνο. Αν λέει ψέματα, καταστρέφει εμπιστοσύνη. Αν βοηθά, δημιουργεί ασφάλεια. Αν σέβεται, ενισχύει την ομάδα.
Αυτά δεν μαθαίνονται με μία συζήτηση. Μαθαίνονται με επανάληψη, παράδειγμα και συνέπεια. Ο γονιός που βάζει όρια μια φορά και μετά τα ακυρώνει κάθε φορά που το παιδί πιέζει, διδάσκει στο παιδί ότι τα όρια είναι διαπραγματεύσιμα με αρκετή επιμονή.
Η πειθαρχία δεν περιορίζει το παιδί. Του δίνει εσωτερικό σκελετό.
Το επιθετικό παιδί χρειάζεται διόρθωση, όχι δαιμονοποίηση
Είναι σωστό να συμμορφώνουμε ένα παιδί που είναι έκδηλα επιθετικό και βίαιο. Ένα παιδί που χτυπά, απειλεί, εκφοβίζει ή ταπεινώνει άλλα παιδιά πρέπει να σταματήσει. Δεν μπορούμε να το δικαιολογούμε συνεχώς με φράσεις όπως «έτσι είναι ο χαρακτήρας του» ή «είναι ζωηρό». Η επιθετικότητα χωρίς όρια μπορεί να γίνει πραγματικό πρόβλημα για τους άλλους και για το ίδιο το παιδί.
Ταυτόχρονα, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι παραμένει παιδί. Δεν είναι τέρας. Είναι ένας άνθρωπος που πρέπει να βρει τον δρόμο του σε μια κοινωνία που συχνά είναι σκληρή. Μπορεί να μιμείται συμπεριφορές, να βγάζει θυμό, να ζητά προσοχή ή να μη γνωρίζει άλλο τρόπο να σταθεί μέσα στην ομάδα.
Η λύση δεν είναι να το αφήσουμε ανεξέλεγκτο, ούτε να το στιγματίσουμε για πάντα. Η λύση είναι να το οριοθετήσουμε καθαρά, να του δείξουμε συνέπειες, να του δώσουμε καλύτερους τρόπους έκφρασης και, όπου χρειάζεται, να υπάρξει ειδική υποστήριξη.
Το επιθετικό παιδί χρειάζεται όρια. Χρειάζεται όμως και δρόμο επιστροφής στη σωστή συμπεριφορά.
Μαχητικότητα με ηθικό μέτρο
Υπάρχει μια λεπτή αλλά σημαντική διάκριση. Δεν θέλουμε παιδιά φοβισμένα, παθητικά και ανίκανα να διεκδικήσουν τη θέση τους. Θέλουμε παιδιά με μαχητικότητα, αλλά με ηθικό μέτρο. Θέλουμε παιδιά που ξέρουν να λένε «όχι», να κρατούν όρια, να ζητούν βοήθεια, να στέκονται με αξιοπρέπεια και να μη γίνονται εύκολα θύματα.
Η φράση «πού και πού πρέπει να δαγκώνει» δεν πρέπει να διαβαστεί ως προτροπή σε επιθετικότητα. Πρέπει να διαβαστεί ως ανάγκη για υγιή δυναμισμό. Ένα παιδί που δεν μπορεί ποτέ να αντιδράσει, που δεν μπορεί ποτέ να αρνηθεί, που δεν μπορεί ποτέ να διεκδικήσει, είναι ευάλωτο. Ένα παιδί που αντιδρά σε όλα επιθετικά, είναι επικίνδυνο.
Το ζητούμενο είναι η ισορροπία. Να μπορεί να σταθεί χωρίς να εκφοβίζει. Να μπορεί να αμυνθεί χωρίς να κακοποιεί. Να μπορεί να πει «φτάνει» χωρίς να χάνει τον έλεγχο.
Η μαχητικότητα χωρίς ήθος γίνεται bullying. Το ήθος χωρίς μαχητικότητα γίνεται παθητικότητα. Χρειάζονται και τα δύο.
Η υπερπροστασία αποδυναμώνει
Η υπερβολική προστασία του παιδιού δεν είναι καλή. Όσο κι αν προέρχεται συχνά από αγάπη, μπορεί να αποδυναμώσει το παιδί. Αν ο γονιός λύνει κάθε δυσκολία πριν προλάβει το παιδί να τη συναντήσει, το παιδί δεν μαθαίνει να διεκδικεί τη θέση του στην κοινωνία με αξιοπρέπεια.
Το παιδί πρέπει να μάθει να αντιμετωπίζει μικρές απογοητεύσεις, μικρές συγκρούσεις, μικρές αρνήσεις και μικρές δυσκολίες. Αν προστατεύεται από τα πάντα, τότε η πρώτη πραγματική πίεση μπορεί να το αιφνιδιάσει πλήρως. Αυτό έχει άμεση σχέση με το bullying. Ένα παιδί που δεν έχει μάθει ποτέ να διαχειρίζεται δυσφορία μπορεί να παγώσει πολύ πιο εύκολα.
Η προστασία χρειάζεται, αλλά πρέπει να είναι έξυπνη. Ο γονιός δεν πρέπει να αφαιρεί κάθε πρόκληση. Πρέπει να δίνει πλαίσιο, στήριξη και εργαλεία, ώστε το παιδί να δοκιμάζει σταδιακά τις δυνάμεις του.
Η υπερπροστασία μοιάζει με αγάπη, αλλά συχνά στερεί από το παιδί τη δύναμη που θα χρειαστεί αργότερα.
Η υπερβολική ελευθερία δημιουργεί έλλειψη μέτρου
Αν η υπερπροστασία αποδυναμώνει, η υπερβολική ελευθερία χωρίς όρια δημιουργεί έλλειψη μέτρου. Όταν στο παιδί παρέχονται τα πάντα, όταν του γίνονται όλα τα χατίρια και όταν δεν συναντά ποτέ ουσιαστικές συνέπειες, μπορεί να αναπτύξει μια νοοτροπία απαίτησης. Να πιστεύει ότι όλοι του χρωστούν, ότι οι ανάγκες του προηγούνται πάντα και ότι οι άλλοι υπάρχουν για να το εξυπηρετούν.
Αυτή η νοοτροπία είναι επικίνδυνη κοινωνικά. Ένα παιδί που δεν έχει μάθει το δούναι και λαβείν δυσκολεύεται να λειτουργήσει σε ομάδα. Μπορεί να γίνει απαιτητικό, αδιάφορο για τα όρια των άλλων ή να μετατρέψει την απογοήτευσή του σε επιθετικότητα.
Η κοινωνία λειτουργεί με ανταλλαγή, συνεργασία και αμοιβαιότητα. Το παιδί πρέπει να το μάθει αυτό από νωρίς. Δεν μπορεί μόνο να παίρνει. Πρέπει να μάθει και να δίνει, να περιμένει, να σέβεται και να αναλαμβάνει.
Η ελευθερία χωρίς όρια δεν χτίζει δυνατό παιδί. Χτίζει παιδί που δυσκολεύεται να ζήσει με άλλους.
Ο έφηβος θέλει χώρο
Ο έφηβος βρίσκεται σε άλλη φάση. Θέλει χώρο και αίσθηση ελευθερίας. Θέλει να νιώθει ότι δεν είναι πια μικρό παιδί. Θέλει να δοκιμάζει τη γνώμη του, τη δύναμή του, την ανεξαρτησία του και πολλές φορές την αντοχή των ενηλίκων γύρω του.
Αυτή η ανάγκη είναι φυσιολογική. Αν ο γονιός συνεχίσει να τον αντιμετωπίζει σαν μικρό παιδί, θα υπάρξει σύγκρουση. Ο έφηβος χρειάζεται σταδιακά περισσότερο χώρο για να σκεφτεί, να επιλέξει, να κάνει λάθη και να μάθει από αυτά.
Όμως χώρος δεν σημαίνει εγκατάλειψη. Ο έφηβος μπορεί να κάνει ότι δεν θέλει την παρουσία του γονιού, αλλά συχνά θέλει να ξέρει ότι υπάρχει. Θέλει να νιώθει ότι έχει «πλάτες» αν χρειαστεί. Ότι μπορεί να απομακρυνθεί λίγο χωρίς να χαθεί πλήρως η στήριξη.
Ο έφηβος χρειάζεται απόσταση. Αλλά η απόσταση δεν πρέπει να γίνει απουσία.
Συμμετοχή του γονέα από απόσταση
Η σωστή συμμετοχή του γονέα στην εφηβεία είναι δύσκολη. Δεν πρέπει να είναι ασφυκτική, αλλά δεν πρέπει να είναι και αδιάφορη. Ο γονιός πρέπει να μάθει να βρίσκεται αρκετά κοντά ώστε να αντιλαμβάνεται, αλλά αρκετά μακριά ώστε να επιτρέπει στον έφηβο να αναπνέει.
Αυτό σημαίνει λιγότερο κήρυγμα και περισσότερη διαθεσιμότητα. Σημαίνει λιγότερη ανάγκη να ελέγχει τα πάντα και περισσότερη ικανότητα να κάνει σωστές ερωτήσεις. Σημαίνει ότι δεν χρειάζεται να κερδίζει κάθε λεκτική μάχη, αλλά πρέπει να κρατά σταθερές τις βασικές αξίες.
Ο έφηβος εκτιμά την έγκριση του γονιού ακόμη κι αν κάνει πως δεν τον ενδιαφέρει. Μπορεί να μη το δείχνει. Μπορεί να ειρωνεύεται. Μπορεί να αντιδρά. Όμως η σταθερή, δίκαιη και διαθέσιμη παρουσία του γονιού εξακολουθεί να μετρά.
Στην εφηβεία, ο γονιός δεν πρέπει να εξαφανιστεί. Πρέπει να αλλάξει τρόπο παρουσίας.
Ο έφηβος δοκιμάζει δυνάμεις και εξουσία
Η εφηβεία είναι φάση δοκιμής. Ο έφηβος δοκιμάζει τις δυνάμεις του, προκαλεί την εξουσία και ψάχνει πού τον παίρνει να το κάνει. Αυτό δεν είναι πάντα κακή πρόθεση. Είναι μέρος της διαδικασίας αυτονόμησης. Θέλει να δει ποιος είναι, τι μπορεί, πόσο τον παίρνει και πού σταματούν τα όρια.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν δεν υπάρχουν όρια ή όταν τα όρια είναι τόσο άκαμπτα που ο έφηβος δεν έχει χώρο να ωριμάσει. Η σωστή προσέγγιση απαιτεί σταθερότητα και ευελιξία. Κάποια πράγματα δεν διαπραγματεύονται: σεβασμός, ασφάλεια, αξιοπρέπεια, ευθύνη. Άλλα πράγματα μπορούν να δοκιμαστούν.
Ο γονιός πρέπει να ξέρει πότε να σταθεί ακίνητος και πότε να δώσει χώρο. Αυτό δεν είναι εύκολο, αλλά είναι απαραίτητο.
Ο έφηβος θα δοκιμάσει τα όρια. Γι’ αυτό πρέπει να υπάρχουν όρια που αντέχουν χωρίς να συνθλίβουν.
Τα λάθη του εφήβου και η υπερβολική κριτική
Ο έφηβος κάνει λάθη. Πολλά. Αυτό είναι μέρος της ηλικίας. Το ζητούμενο δεν είναι να μη κάνει ποτέ λάθη, αλλά να μάθει να σκέφτεται πριν πράξει και να αντιλαμβάνεται τις συνέπειες των επιλογών του.
Η υπερβολική κριτική δεν βοηθά πάντα. Αν κάθε λάθος γίνεται διάλεξη, επίθεση ή απόδειξη ότι «δεν σκέφτεσαι ποτέ», ο έφηβος σταματά να ακούει. Κλείνεται, αντιδρά ή κρύβει τα επόμενα λάθη του. Η κριτική πρέπει να είναι καθαρή, ανάλογη και χρήσιμη.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε και τα δικά μας. Οι ενήλικες συχνά μιλούν στους εφήβους σαν να μην υπήρξαν ποτέ απερίσκεπτοι. Αυτό δεν σημαίνει ότι δικαιολογούμε τα πάντα. Σημαίνει ότι διορθώνουμε με μνήμη, όχι με υποκρισία.
Ο έφηβος δεν χρειάζεται διαρκή καταδίκη. Χρειάζεται να μάθει να σκέφτεται καλύτερα την επόμενη φορά.
Συνέπειες ανάλογες της πράξης
Ο έφηβος πρέπει να καθοδηγηθεί ώστε να αναρωτιέται ποιες μπορεί να είναι οι συνέπειες των απερίσκεπτων πράξεών του. Αυτό είναι βασικό. Δεν αρκεί να του λέμε «μην το κάνεις». Πρέπει να μάθει να σκέφτεται: τι μπορεί να συμβεί αν το κάνω; Ποιον επηρεάζω; Τι μπορεί να χάσω; Ποια ευθύνη έχω;
Οι συνέπειες πρέπει να είναι ανάλογες της πράξης. Αν είναι υπερβολικές, ο έφηβος νιώθει αδικία και αντιδρά. Αν είναι ανύπαρκτες, μαθαίνει ότι μπορεί να κάνει ό,τι θέλει χωρίς κόστος. Το μέτρο είναι απαραίτητο.
Σε πολλές παραδόσεις, η ηλικία γύρω στα 12 χρόνια θεωρείται σημείο μετάβασης σε μεγαλύτερη ευθύνη. Αυτό δεν σημαίνει ότι το παιδί γίνεται ξαφνικά ενήλικας. Σημαίνει όμως ότι πρέπει σταδιακά να καταλάβει πως η συμπεριφορά του έχει βάρος.
Η ευθύνη δεν εμφανίζεται ξαφνικά στα 18. Χτίζεται σταδιακά πολύ νωρίτερα.
Ο έφηβος δεν είναι χαζός
Ο έφηβος δεν είναι ούτε χαζός ούτε βλάκας. Έχει μυαλό. Απλώς χρειάζεται κατεύθυνση. Χρειάζεται προκλήσεις που θα τον αναγκάσουν να «τεντωθεί», να δοκιμαστεί και να αποδείξει ότι μπορεί. Μερικές φορές θέλει να το αποδείξει στους άλλους. Πιο συχνά, θέλει να το αποδείξει στον εαυτό του.
Αυτό έχει μεγάλη σημασία για την πρόληψη του bullying. Ένας έφηβος που έχει εσωτερική αίσθηση ικανότητας, που έχει δοκιμαστεί με υγιή τρόπο, που έχει μάθει να σηκώνεται μετά από λάθη και που έχει νιώσει ότι μπορεί να τα καταφέρει, είναι λιγότερο εύκολο να καταρρεύσει μπροστά στην πίεση της ομάδας.
Η έγκριση του γονιού εξακολουθεί να έχει αξία, ακόμη κι αν ο έφηβος κάνει πως δεν ενδιαφέρεται. Η διαφορά είναι ότι πλέον η έγκριση πρέπει να δίνεται με σεβασμό προς την αυξανόμενη αυτονομία του.
Ο έφηβος δεν χρειάζεται να τον τραβάμε συνέχεια από το χέρι. Χρειάζεται να του δείχνουμε κατεύθυνση και να τον αφήνουμε να περπατήσει.
Σύνοψη
Η λύση για την αντιμετώπιση του bullying αρχίζει με τη θωράκιση του παιδιού. Αυτή η θωράκιση δεν είναι μόνο τεχνική, ούτε μόνο σωματική. Είναι συναισθηματική, ηθική, κοινωνική και πρακτική. Το παιδί χρειάζεται αγάπη, ασφάλεια, ενθάρρυνση, διόρθωση, πειθαρχία, ευθύνη και υγιή μαχητικότητα.
Η υπερπροστασία το αποδυναμώνει. Η υπερβολική ελευθερία το απορρυθμίζει. Η αγάπη χωρίς όρια το μπερδεύει. Τα όρια χωρίς αγάπη το σκληραίνουν ή το φοβίζουν. Το ζητούμενο είναι η ισορροπία.
Ο έφηβος χρειάζεται χώρο, αλλά όχι απουσία. Χρειάζεται προκλήσεις, αλλά όχι συντριβή. Χρειάζεται συνέπειες, αλλά όχι υπερβολική κριτική. Χρειάζεται να νιώσει ότι μπορεί, ότι αξίζει και ότι έχει πίσω του ανθρώπους που τον αγαπούν αρκετά ώστε να τον στηρίξουν και να τον διορθώσουν.
Το παιδί που έχει αγάπη, όρια, ευθύνη και φωνή δεν γίνεται εύκολα θύμα. Και αν πιεστεί, έχει πολύ περισσότερες πιθανότητες να ζητήσει βοήθεια και να σταθεί.
Συχνές ερωτήσεις
Πότε πρέπει να ξεκινά η θωράκιση του παιδιού απέναντι στο bullying;
Από πολύ μικρή ηλικία. Δεν περιμένουμε να εμφανιστεί bullying για να χτίσουμε αυτοπεποίθηση, όρια, ευθύνη και παρατηρητικότητα.
Τι σημαίνει «θωράκιση» του παιδιού;
Σημαίνει αγάπη, ασφάλεια, ενημέρωση, πειθαρχία, ευθύνη, αυτοπεποίθηση, τρόπους αποφυγής, αναζήτηση βοήθειας και πρακτική αυτοπροστασία κατάλληλη για την ηλικία.
Η θωράκιση κάνει το παιδί επιθετικό;
Όχι, αν γίνει σωστά. Σκοπός δεν είναι να γίνει το παιδί επιθετικό, αλλά να γίνει πιο σταθερό, πιο παρατηρητικό, πιο υπεύθυνο και πιο ικανό να βάζει όρια.
Γιατί η υπερπροστασία είναι πρόβλημα;
Επειδή το παιδί δεν μαθαίνει να αντιμετωπίζει δυσκολίες, να διεκδικεί τη θέση του ή να διαχειρίζεται πίεση. Έτσι μπορεί να γίνει πιο ευάλωτο.
Γιατί η υπερβολική ελευθερία είναι πρόβλημα;
Επειδή χωρίς όρια το παιδί μπορεί να αναπτύξει νοοτροπία απαίτησης, έλλειψη μέτρου και δυσκολία σεβασμού προς τους άλλους.
Πώς πρέπει να διορθώνεται ένα παιδί;
Με αγάπη, σαφήνεια και συνέπεια. Η διόρθωση πρέπει να αφορά την πράξη, όχι να ταπεινώνει το παιδί ως άνθρωπο.
Τι χρειάζεται ο έφηβος από τον γονιό;
Χώρο, αίσθηση ελευθερίας, αλλά και σταθερή παρουσία. Ο γονιός πρέπει να είναι κοντά χωρίς να πνίγει.
Γιατί ο έφηβος κάνει τόσα λάθη;
Επειδή δοκιμάζει δυνάμεις, όρια, ταυτότητα και ανεξαρτησία. Τα λάθη χρειάζονται καθοδήγηση και ανάλογες συνέπειες, όχι υπερβολική κριτική.
Πώς συνδέεται αυτό με το bullying;
Ένα παιδί ή ένας έφηβος με αγάπη, όρια, αυτοπεποίθηση και στήριξη είναι λιγότερο εύκολο να στοχοποιηθεί και πιο πιθανό να ζητήσει βοήθεια όταν πιεστεί.
Ποιο είναι το βασικό μήνυμα του άρθρου;
Η λύση για το bullying αρχίζει από το σπίτι: αγάπη, ασφάλεια, πειθαρχία, ευθύνη, όρια, υγιής μαχητικότητα και σωστή καθοδήγηση.
Σχετικά άρθρα
Υπάρχοντα άρθρα στο combatives.gr
Δεν προσθέτω εδώ συγκεκριμένους υπάρχοντες συνδέσμους για το bullying, επειδή οι ακριβείς δημοσιευμένες διευθύνσεις αυτής της ενότητας πρέπει να επιβεβαιωθούν πριν μπουν ως clickable URLs.
Για δημοσίευση στο WordPress, καλό είναι να προστεθούν επιβεβαιωμένοι σύνδεσμοι προς άρθρα όπως:
- Bullying, το ανάθεμα
- Η φύση και η λειτουργία του bullying
- Συμπεράσματα για την καταπολέμηση του bullying
- Τι είναι το bullying και τι δεν είναι
- Γιατί τα παιδιά δεν μιλούν όταν δέχονται bullying
- Σημάδια ότι ένα παιδί μπορεί να δέχεται bullying
- Πώς μιλάμε σε παιδί που δέχεται bullying
- Αυτοπροστασία παιδιών χωρίς επιθετικότητα
Σημείωση ασφαλείας
Το άρθρο έχει ενημερωτικό και παιδαγωγικό χαρακτήρα. Δεν προτρέπει τα παιδιά να λύνουν περιστατικά bullying μόνα τους ή μέσω σωματικής σύγκρουσης.
Η πρώτη γραμμή αντιμετώπισης πρέπει να είναι η πρόληψη, η επικοινωνία με ασφαλείς ενήλικες, η ενημέρωση του σχολείου, η στήριξη του παιδιού και η κατάλληλη παιδαγωγική παρέμβαση.
Νομική σημείωση
Το άρθρο δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Σε σοβαρά ή επαναλαμβανόμενα περιστατικά ενδοσχολικής βίας, απειλών, εκβιασμού, διαδικτυακού εκφοβισμού ή σωματικής επίθεσης, οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί πρέπει να απευθύνονται στις αρμόδιες σχολικές, ψυχολογικές ή νομικές αρχές.
Η προστασία του παιδιού προηγείται της αποσιώπησης του προβλήματος.
Σημείωση κατά της ενοχοποίησης του παιδιού
Η θωράκιση του παιδιού δεν σημαίνει ότι αν δεχθεί bullying φταίει επειδή δεν ήταν αρκετά δυνατό.
Η ευθύνη της κακοποιητικής συμπεριφοράς ανήκει στον θύτη, στη δυναμική που τον ενισχύει και στους ενήλικες που πρέπει να παρέμβουν. Η θωράκιση βοηθά το παιδί να έχει περισσότερες επιλογές, όχι να κουβαλά την ευθύνη του προβλήματος.
Σημείωση εμπειρίας
Το περιεχόμενο βασίζεται στη φιλοσοφία του Combatives Group, όπου η αυτοπροστασία παιδιών αντιμετωπίζεται ως πολυεπίπεδη παιδαγωγική διαδικασία. Η έμφαση βρίσκεται στην πρόληψη, στην παρατήρηση, στα όρια, στη φωνή, στην ευθύνη, στην αυτοπεποίθηση και στη σωστή καθοδήγηση από γονείς και δασκάλους.
Το παιδί δεν χρειάζεται μόνο τεχνικές.
Χρειάζεται χαρακτήρα, στήριξη και σωστή κατεύθυνση.
Επικοινωνία
Αν θέλετε να μάθετε πώς η πρόληψη bullying, η θωράκιση του παιδιού, η αυτοπροστασία, η παρατηρητικότητα, η φωνή, τα όρια, η πειθαρχία και η παιδαγωγική ενδυνάμωση μπορούν να συνδεθούν σε ένα πρακτικό πρόγραμμα, η θεωρία από μόνη της δεν αρκεί.
Επικοινωνήστε με το Combatives Group για εκπαιδευτικά προγράμματα, ενημερωτικές δράσεις και καθοδήγηση γύρω από την ασφάλεια παιδιών, την αυτοπροστασία και την πρόληψη της ενδοσχολικής βίας.
