Μια τεχνική μπορεί να δείχνει εντυπωσιακή και ταυτόχρονα να είναι σχεδόν άχρηστη για πραγματική αυτοάμυνα. Μπορεί να φαίνεται όμορφη σε σεμινάριο, να εντυπωσιάζει σε επίδειξη, να έχει λεπτή μηχανική και να συνοδεύεται από μεγάλους τίτλους, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα λειτουργήσει όταν υπάρχει φόβος, πίεση, αντίσταση, αιφνιδιασμός και άμεσος κίνδυνος.
Η αυτοάμυνα δεν κρίνεται από την αισθητική της τεχνικής. Κρίνεται από τη λειτουργικότητά της. Κρίνεται από το αν μπορεί να εφαρμοστεί από έναν πραγματικό άνθρωπο, με καθημερινά ρούχα, σε ακατάστατο περιβάλλον, απέναντι σε μη συνεργάσιμο δράστη, με περιορισμένο χρόνο και με την ανάγκη να διαφύγει.
Το πρόβλημα πολλών χώρων δεν είναι ότι διδάσκουν τέχνη ή άθλημα. Η τέχνη έχει αξία ως τέχνη. Το άθλημα έχει αξία ως άθλημα. Το πρόβλημα αρχίζει όταν τεχνικές επίδειξης, εμπορικά σεμινάρια, γρήγοροι βαθμοί και θεαματικές κινήσεις πωλούνται ως αυτοάμυνα απέναντι σε πραγματική βία.
Η πραγματική αυτοπροστασία χρειάζεται απλότητα, πίεση, αντίσταση, επανάληψη, νόμιμο πλαίσιο, διαχείριση φόβου, προ-σύγκρουση, αποφυγή, απόσταση, έξοδο και δυνατότητα προστατευτικής δράσης μόνο όταν δεν υπάρχει ασφαλέστερη επιλογή. Δεν χρειάζεται ατελείωτες μικροδιορθώσεις σε τεχνικές που δεν έχουν δοκιμαστεί ποτέ σε πραγματικό πλαίσιο.
Ό,τι εντυπωσιάζει δεν λειτουργεί απαραίτητα. Και ό,τι λειτουργεί στην αυτοάμυνα συχνά δεν είναι καθόλου εντυπωσιακό.
Το πρόβλημα της μικροδιόρθωσης χωρίς λειτουργικότητα
Σε τι εκπαιδεύεται τελικά ένας ασκούμενος τόσα χρόνια; Στο να αλλάζει τη συστροφή της γροθιάς του κατά μία μοίρα; Στο να μετακινεί το πόδι ελάχιστα για να ταιριάζει σε μια ιδανική μορφή; Στο να διορθώνει λεπτομέρειες που δεν έχουν δοκιμαστεί ποτέ σε πραγματική αντίσταση;
Αν μιλάμε για τέχνη, αυτό μπορεί να έχει θέση. Αν μιλάμε για αυτοάμυνα, πρέπει να είμαστε πολύ πιο αυστηροί. Η μικροδιόρθωση πρέπει να συνδέεται με αποτέλεσμα. Αυξάνει τη δύναμη; Αυξάνει την ασφάλεια; Αυξάνει την πιθανότητα διαφυγής; Μειώνει τον κίνδυνο τραυματισμού; Λειτουργεί όταν ο άλλος δεν συνεργάζεται; Μπορεί να εμφανιστεί υπό φόβο;
Αν η απάντηση είναι όχι, τότε δεν μιλάμε για ουσιαστική αυτοπροστασία. Μιλάμε για τεχνική λατρεία.
Σε υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης, ο ασκούμενος που ενδιαφέρεται για αυτοάμυνα δεν πρέπει να ζει μέσα σε ατελείωτες μικροδιορθώσεις χωρίς εφαρμογή. Πρέπει να δοκιμάζει αρχές, τακτικές και τεχνικές σε όσο γίνεται πιο ρεαλιστικές συνθήκες, με πίεση, αντίσταση, κόπωση και απρόβλεπτο.
Αν μια λεπτομέρεια δεν επιβιώνει στην πίεση, δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως θεμέλιο αυτοάμυνας.
Η τρέλα των McDojo
Από τη δεκαετία του ’70 και μετά, η κουλτούρα των λεγόμενων McDojo εξαπλώθηκε σε πολλά μέρη του κόσμου. Με τον όρο αυτό δεν εννοούμε κάθε σχολή πολεμικών τεχνών. Εννοούμε τη σχολή που λειτουργεί κυρίως ως εμπορική μηχανή παραγωγής βαθμών, τίτλων, σεμιναρίων, πιστοποιήσεων και ψεύτικης αυτοπεποίθησης, χωρίς αντίστοιχη πρακτική αξία.
Το μοντέλο είναι απλό. Πολλοί μαθητές, πολλές υποσχέσεις, γρήγορη πρόοδος, εντυπωσιακές τεχνικές, πολλοί βαθμοί, νέες σχολές, νέοι εκπαιδευτές, νέοι μαθητές. Η αλυσίδα συνεχίζεται. Όσο περισσότεροι πιστεύουν στο προϊόν, τόσο περισσότερο μεγαλώνει.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι ο κόσμος θέλει να μάθει. Αυτό είναι θετικό. Το πρόβλημα είναι ότι ο ανυποψίαστος μαθητής δεν έχει πάντα τα εργαλεία να καταλάβει αν αυτό που του πουλούν είναι πραγματική αυτοπροστασία ή απλώς ωραία συσκευασία.
Το McDojo δεν πουλά πάντα ψέμα επειδή δεν έχει τεχνικές. Πουλά ψέμα όταν παρουσιάζει τις τεχνικές του ως κάτι που δεν είναι.
Η αυθεντία ως προϊόν
Οι «αυθεντίες» υπάρχουν σε κάθε χώρο. Κάποιοι έχουν πραγματική γνώση και εμπειρία. Άλλοι έχουν τίτλους, στολές, φωτογραφίες, ιστορίες, βαθμούς και ωραία ορολογία. Για τον αρχάριο, η διαφορά δεν είναι πάντα εμφανής.
Αυτό είναι επικίνδυνο. Ο άνθρωπος που δεν γνωρίζει τείνει να εμπιστεύεται αυτόν που φαίνεται ότι γνωρίζει. Αν ο δάσκαλος μιλά με βεβαιότητα, αν έχει υψηλό βαθμό, αν τον αποκαλούν «μάστερ», αν οι μαθητές τον θαυμάζουν, τότε ο αρχάριος δυσκολεύεται να αμφισβητήσει.
Έτσι διαιωνίζονται τεχνικές που μπορεί να είναι πολύπλοκες, αδύναμες, αναξιόπιστες ή άσχετες με την πραγματική βία. Όχι επειδή κανείς δεν μπορεί να τις αμφισβητήσει, αλλά επειδή το σύστημα κοινωνικής αυθεντίας γύρω τους τις προστατεύει.
Στην αυτοάμυνα, ο τίτλος δεν αρκεί. Η μέθοδος πρέπει να αντέχει στη δοκιμή.
Γιατί ο κόσμος ακολουθεί;
Το πιο εντυπωσιακό δεν είναι ότι υπάρχουν δάσκαλοι που πουλούν φαντασία. Το πιο εντυπωσιακό είναι ότι ο κόσμος συχνά ακολουθεί χωρίς σοβαρή αμφισβήτηση.
Γιατί συμβαίνει αυτό;
Επειδή ο άνθρωπος θέλει ασφάλεια. Θέλει να πιστέψει ότι υπάρχει μέθοδος που θα τον προστατεύσει. Θέλει να εμπιστευτεί κάποιον. Θέλει να νιώσει πρόοδο. Θέλει να ανήκει σε ομάδα. Θέλει να παίρνει επιβεβαίωση. Θέλει να βλέπει ότι ανεβαίνει επίπεδο.
Όλα αυτά είναι ανθρώπινα. Όμως μπορούν να γίνουν παγίδα όταν η ανάγκη για ασφάλεια μετατρέπεται σε αποδοχή οποιουδήποτε προϊόντος υπόσχεται ασφάλεια.
Ο μαθητής δεν είναι ανόητος επειδή εμπιστεύεται. Αλλά ο εκπαιδευτής έχει ευθύνη να μη μετατρέπει αυτή την εμπιστοσύνη σε εμπόρευμα φαντασίας.
Πότε μια τεχνική αυτοάμυνας είναι επικίνδυνη;
Μια τεχνική μπορεί να είναι επικίνδυνη όχι επειδή τραυματίζει τον άλλον, αλλά επειδή δίνει ψεύτικη βεβαιότητα στον ασκούμενο. Αν ο μαθητής πιστεύει ότι μπορεί να αντιμετωπίσει πραγματική απειλή με κάτι που δεν έχει δοκιμαστεί σε πίεση, η τεχνική γίνεται παγίδα.
Μια τεχνική είναι προβληματική όταν:
δεν έχει δοκιμαστεί απέναντι σε μη συνεργάσιμο άνθρωπο,
χρειάζεται ιδανική απόσταση,
χρειάζεται τέλειο συγχρονισμό που δεν έχει δουλευτεί υπό φόβο,
χρειάζεται λεπτή κινητικότητα που χάνεται υπό στρες,
υποθέτει ότι ο δράστης θα σταματήσει μετά την πρώτη κίνηση,
αγνοεί δεύτερο δράστη,
αγνοεί όπλο,
αγνοεί πτώση,
αγνοεί νομικές συνέπειες,
αγνοεί διαφυγή.
Αν όλα αυτά λείπουν, δεν μιλάμε για σοβαρή αυτοπροστασία. Μιλάμε για χορογραφία κινδύνου.
Η επικίνδυνη τεχνική δεν είναι πάντα αυτή που φαίνεται σκληρή. Είναι συχνά αυτή που φαίνεται εύκολη.
Ευνούχιση ή εξέλιξη;
Το αρχικό ερώτημα είναι σκληρό: γιατί κατέληξε να ευνουχίζεται μια πρακτική που κάποτε είχε αμιγώς επιθετικό και λειτουργικό χαρακτήρα; Η απάντηση χρειάζεται προσοχή.
Οι τέχνες αλλάζουν. Αυτό είναι φυσιολογικό. Κάθε πρακτική που περνά από γενιά σε γενιά προσαρμόζεται. Κάποιες μορφές γίνονται αθλητικές. Άλλες γίνονται πολιτισμικές. Άλλες γίνονται παιδαγωγικές. Άλλες γίνονται μέσο φυσικής κατάστασης ή προσωπικής ανάπτυξης. Δεν υπάρχει τίποτα λάθος σε αυτό, εφόσον το λέμε καθαρά.
Το πρόβλημα δεν είναι η αλλαγή. Το πρόβλημα είναι η παραπλάνηση. Όταν κάτι έχει μετατραπεί σε άθλημα, τέχνη, θέαμα ή εμπορικό προϊόν, αλλά εξακολουθεί να παρουσιάζεται ως αυθεντική αυτοάμυνα για πραγματική βία, τότε υπάρχει ασυνέπεια.
Η εξέλιξη είναι τίμια όταν δηλώνει τι έγινε. Η παραπλάνηση αρχίζει όταν πουλάμε το νέο προϊόν ως κάτι που δεν είναι πια.
Μάχη σώμα με σώμα και σύγχρονη αυτοάμυνα πολιτών
Η μάχη σώμα με σώμα, όπως αναπτύχθηκε ιστορικά σε πολεμικά περιβάλλοντα, δεν δημιουργήθηκε ως άθλημα ούτε ως θέαμα. Δημιουργήθηκε για σκληρές ανάγκες, σε σκληρά πλαίσια, όπου το ζητούμενο ήταν η άμεση αχρήστευση του εχθρού.
Αυτό πρέπει να αναφέρεται με σοβαρότητα, όχι με ρομαντισμό. Ο πολίτης σήμερα δεν βρίσκεται σε πεδίο μάχης. Δεν έχει αποστολή να ακρωτηριάσει ή να σκοτώσει. Δεν έχει δικαίωμα να συμπεριφέρεται ως στρατιώτης σε πόλεμο. Το νομικό πλαίσιο του πολίτη είναι διαφορετικό.
Όμως η ιστορική αλήθεια μάς διδάσκει κάτι: οι μέθοδοι που αναπτύχθηκαν για πραγματική βία είχαν προτεραιότητα στην απλότητα, στην αμεσότητα και στη λειτουργικότητα. Δεν είχαν σκοπό να δείχνουν όμορφες. Είχαν σκοπό να σταματούν απειλές γρήγορα.
Για την πολιτική αυτοάμυνα, κρατάμε αυτή τη λειτουργική αρχή και την εντάσσουμε σε νόμιμο, αναγκαίο και ανάλογο πλαίσιο.
Δεν μεταφέρουμε τη βαρβαρότητα του πολέμου στην κοινωνία. Μεταφέρουμε το μάθημα της λειτουργικότητας μέσα στα όρια του νόμου.
Αυτοάμυνα και αθλητισμός
Η αυτοάμυνα και ο αθλητισμός δεν είναι το ίδιο πράγμα. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο αθλητισμός δεν έχει αξία. Τα μαχητικά αθλήματα μπορούν να δώσουν αντοχή, δύναμη, σκληρή επαφή, ψυχραιμία, εμπειρία σε αντίσταση και πραγματική πίεση. Αυτά είναι πολύτιμα.
Όμως ο αθλητισμός λειτουργεί μέσα σε κανόνες. Έχει διαιτητή, χρόνο, χώρο, κατηγορίες, συμφωνημένους τρόπους επίθεσης και όρια. Η αυτοάμυνα πολιτών δεν έχει τέτοιο πλαίσιο. Μπορεί να υπάρχει αιφνιδιασμός, όπλο, δεύτερος δράστης, ανώμαλο έδαφος, στενός χώρος, καθημερινά ρούχα, νομική κρίση και ανάγκη άμεσης διαφυγής.
Όταν κάποιος καταλαβαίνει αυτή τη διαφορά, μπορεί να πάρει πολλά χρήσιμα στοιχεία από τον αθλητισμό. Όταν δεν την καταλαβαίνει, μπορεί να κάνει επικίνδυνες υποθέσεις.
Το άθλημα μπορεί να σε κάνει ικανότερο. Δεν πρέπει όμως να σε κάνει να ξεχνάς ότι ο δρόμος δεν είναι αγώνας.
Η βιομηχανία του «και αυτό και εκείνο»
Η σύγχρονη βιομηχανία πολεμικών τεχνών συχνά πουλά ένα πακέτο που είναι λίγο από όλα: άθλημα, αυτοάμυνα, πνευματική ανάπτυξη, στρατιωτικό ύφος, παιδική πειθαρχία, θεατρική επίδειξη, κοινωνική ομάδα, βαθμοί, πιστοποιήσεις και εμπορικό προϊόν.
Από επιχειρηματική άποψη, αυτό δουλεύει. Όσο περισσότερα υπόσχεται ένα σύστημα, τόσο μεγαλύτερο κοινό πιάνει. Ο γονιός βλέπει πειθαρχία. Ο νέος βλέπει μάχη. Ο ενήλικας βλέπει αυτοάμυνα. Ο αθλητής βλέπει πρόκληση. Ο ανασφαλής άνθρωπος βλέπει δύναμη. Ο επιχειρηματίας βλέπει αγορά.
Το πρόβλημα είναι όταν όλα αυτά συγχέονται. Όταν ένα προϊόν προσπαθεί να είναι τα πάντα για όλους, υπάρχει κίνδυνος να μην είναι αρκετά τίμιο σε τίποτα. Ειδικά όταν υπόσχεται αυτοάμυνα, η ευθύνη είναι μεγάλη.
Η αυτοάμυνα δεν πρέπει να είναι απλώς μία ετικέτα πάνω σε εμπορικό πακέτο. Πρέπει να είναι συγκεκριμένη, δοκιμασμένη και ειλικρινής ύλη.
Γρήγοροι βαθμοί, γρήγοροι εκπαιδευτές, γρήγορη αναπαραγωγή
Ένα από τα προβλήματα της εμπορικής κουλτούρας είναι η γρήγορη αναπαραγωγή «εκπαιδευτών». Δίνουμε γρήγορα βαθμούς. Μετά δίνουμε γρήγορα άδεια διδασκαλίας. Μετά οι νέοι εκπαιδευτές ανοίγουν νέους χώρους. Μετά παράγουν κι αυτοί νέους βαθμούς και νέους εκπαιδευτές.
Έτσι πολλαπλασιάζεται το σύστημα. Όχι απαραίτητα η γνώση. Το προϊόν αναπαράγεται, αλλά η επαφή με την πραγματική βία μπορεί να παραμένει ελάχιστη. Η ιεραρχία μεγαλώνει, αλλά η λειτουργικότητα δεν ακολουθεί πάντα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πιστοποίηση είναι άχρηστη. Ούτε ότι κάθε οργανωμένο σύστημα είναι απάτη. Σημαίνει όμως ότι οι βαθμοί από μόνοι τους δεν αποδεικνύουν τίποτα για την αυτοπροστασία.
Το ερώτημα δεν είναι πόσο ψηλά βρίσκεται κάποιος στην ιεραρχία. Είναι αν αυτό που διδάσκει λειτουργεί όταν η ιεραρχία δεν έχει καμία σημασία.
Γιατί δεν λέγονται αυτές οι αλήθειες πιο συχνά;
Γιατί να μη λέγονται πιο συχνά αυτές οι απλές αλήθειες; Η απάντηση είναι άβολη. Σε πολλές περιπτώσεις, επειδή η αλήθεια δεν πουλάει τόσο εύκολα όσο η φαντασίωση.
Η φαντασίωση λέει: «Έλα, πλήρωσε, μάθε, ανέβα επίπεδο, πάρε ζώνη, νιώσε ασφαλής.»
Η αλήθεια λέει: «Η πραγματική βία είναι άσχημη, δύσκολη, απρόβλεπτη και δεν υπάρχουν εγγυήσεις.»
Η φαντασίωση κρατά περισσότερους ανθρώπους άνετους. Η αλήθεια κρατά λιγότερους, αλλά πιο σοβαρούς. Γι’ αυτό πολλές φορές η αγορά προτιμά τη φαντασίωση. Όχι επειδή δεν ξέρει καλύτερα, αλλά επειδή η φαντασίωση πληρώνεται ευκολότερα.
Όταν η αλήθεια μειώνει τους αριθμούς αλλά αυξάνει την ποιότητα, η εμπορική αγορά συχνά διαλέγει τους αριθμούς.
Η αλήθεια αραιώνει το πλήθος
Μια πραγματική «τέχνη του πολέμου», αν διδασκόταν με ωμή ειλικρίνεια, δεν θα είχε απαραίτητα τεράστια μαζική απήχηση. Πολλοί άνθρωποι δεν θέλουν να ακούσουν πόσο δύσκολη είναι η πραγματική βία. Δεν θέλουν να ιδρώσουν, να πιεστούν, να φοβηθούν, να αποτύχουν, να δουν την τεχνική τους να καταρρέει και να ξαναχτίσουν από την αρχή.
Θέλουν ασφάλεια χωρίς δυσκολία. Θέλουν αποτέλεσμα χωρίς αμφισβήτηση. Θέλουν ταυτότητα χωρίς δοκιμή. Αυτό είναι ανθρώπινο, αλλά δεν είναι σοβαρή αυτοπροστασία.
Η αλήθεια αραιώνει τους αριθμούς. Αλλά όσοι μένουν έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να καταλάβουν τι πραγματικά εκπαιδεύονται να κάνουν.
Η σοβαρή αυτοάμυνα δεν είναι για όλους ως προϊόν. Είναι όμως αναγκαία για όποιον θέλει την αλήθεια περισσότερο από την άνεση.
Τι πρέπει να ζητάμε από μια τεχνική αυτοάμυνας;
Μια τεχνική αυτοάμυνας πρέπει να απαντά σε απλές ερωτήσεις.
Μπορεί να εφαρμοστεί υπό φόβο;
Μπορεί να εφαρμοστεί με μειωμένη λεπτή κινητικότητα;
Μπορεί να εφαρμοστεί όταν ο άλλος αντιστέκεται;
Μπορεί να εφαρμοστεί όταν δεν έχουμε ιδανική απόσταση;
Μπορεί να εφαρμοστεί με καθημερινά ρούχα;
Μπορεί να συνδεθεί με διαφυγή;
Μπορεί να σταματήσει όταν σταματήσει η απειλή;
Μπορεί να δικαιολογηθεί νομικά ως αναγκαία και ανάλογη προστατευτική δράση;
Αν μια τεχνική δεν απαντά σε αυτά, μπορεί να έχει αξία αλλού. Μπορεί να είναι άσκηση, τέχνη, παράδοση, συντονισμός ή θέαμα. Αλλά δεν πρέπει να πωλείται ως πλήρης αυτοάμυνα.
Η τεχνική αυτοάμυνας πρέπει να υπηρετεί την έξοδο από τον κίνδυνο, όχι την εικόνα του εκπαιδευτή.
Το Combatives κριτήριο: απλό, άμεσο, αποτελεσματικό
Στο Combatives Group, το κριτήριο παραμένει απλό: Απλό, Άμεσο, Αποτελεσματικό. Αυτό δεν σημαίνει πρόχειρο. Δεν σημαίνει χαμηλού επιπέδου. Δεν σημαίνει χωρίς βάθος. Σημαίνει ότι κάτω από πίεση, μόνο ό,τι είναι αρκετά απλό έχει πιθανότητα να εμφανιστεί.
Η τεχνική πρέπει να έχει σκοπό. Να συνδέεται με προστασία. Να λειτουργεί με πίεση. Να μπορεί να διδαχθεί χωρίς να χρειάζεται δεκαετίες για βασική χρησιμότητα. Να συνδέεται με νόμο, απόσταση, διαφυγή και παύση της δράσης όταν η άμεση απειλή σταματήσει.
Αυτό δεν είναι εντυπωσιακό για θεατή. Είναι χρήσιμο για άνθρωπο που κινδυνεύει.
Η αυτοάμυνα δεν χρειάζεται να φαίνεται όμορφη. Χρειάζεται να λειτουργήσει αρκετά ώστε να φύγεις.
Συμπέρασμα
Οι τεχνικές εντυπωσιασμού χωρίς λειτουργικότητα είναι μεγάλο πρόβλημα στον χώρο της αυτοάμυνας. Όχι επειδή η τεχνική λεπτομέρεια είναι κακή από μόνη της. Όχι επειδή η τέχνη ή το άθλημα δεν έχουν αξία. Αλλά επειδή πολλά πράγματα που ανήκουν στην τέχνη, στο άθλημα, στην επίδειξη ή στο εμπόριο πωλούνται ως αυτοπροστασία απέναντι σε πραγματική βία.
Η αυτοάμυνα πολιτών πρέπει να κρίνεται διαφορετικά. Πρέπει να κρίνεται από το αν λειτουργεί υπό φόβο, πίεση, αντίσταση, αιφνιδιασμό και πραγματικό κίνδυνο. Πρέπει να συνδέεται με νόμιμη, αναγκαία και ανάλογη προστατευτική δράση. Πρέπει να οδηγεί στη διακοπή της άμεσης απειλής και στη διαφυγή, όχι στην παράταση της σύγκρουσης.
Η κουλτούρα των McDojo, οι γρήγοροι βαθμοί, οι θεατρικές τεχνικές και η εμπορική φαντασίωση μπορεί να δημιουργούν εντυπωσιακή εικόνα. Δεν δημιουργούν απαραίτητα λειτουργική αυτοπροστασία.
Στην πραγματική αυτοάμυνα, το ερώτημα δεν είναι «φαίνεται ωραίο;». Το ερώτημα είναι «θα λειτουργήσει όταν όλα πάνε στραβά;».