Για το bullying δεν φταίει συνήθως ένας μόνο άνθρωπος ή ένας μόνο παράγοντας. Το πρόβλημα συχνά ξεκινά από το σπίτι, εκδηλώνεται στο σχολείο και συνεχίζεται όταν οι ενήλικες δεν βλέπουν, δεν αναγνωρίζουν ή δεν παρεμβαίνουν εγκαίρως. Ένα παιδί που βλέπει βία στο σπίτι μπορεί να τη θεωρήσει φυσιολογική. Ένα παιδί που δέχεται βία μπορεί να γίνει είτε θύμα είτε θύτης. Ένας δάσκαλος που δεν έχει εκπαιδευτεί να αναγνωρίζει τα σημάδια μπορεί να χάσει την αρχή του προβλήματος. Ένα σχολείο που το θεωρεί “παιδική υπόθεση” αφήνει την κατάσταση να ωριμάσει.
Η ευθύνη, λοιπόν, είναι πολυεπίπεδη. Οι γονείς έχουν ευθύνη για το παράδειγμα, τα όρια, τη συμπεριφορά μέσα στο σπίτι και τον τρόπο που μαθαίνει το παιδί να σχετίζεται με δύναμη, θυμό και σεβασμό. Οι δάσκαλοι έχουν ευθύνη παρατήρησης, παιδαγωγικής παρέμβασης και έγκαιρης αναγνώρισης. Το σχολείο έχει ευθύνη να μη βαφτίζει την επαναλαμβανόμενη κακοποίηση «πείραγμα» ή «παιδική διαφωνία».
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε γονιός παιδιού-θύτη είναι κακός γονιός ή ότι κάθε δάσκαλος που δεν είδε κάτι είναι αδιάφορος. Σημαίνει όμως ότι το bullying δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αν όλοι μεταφέρουν την ευθύνη αλλού. Ο γονιός λέει «είναι θέμα σχολείου». Το σχολείο λέει «είναι θέμα οικογένειας». Το παιδί σωπαίνει. Και ο θύτης συνεχίζει.
Το bullying μεγαλώνει εκεί όπου οι μεγάλοι δεν αναλαμβάνουν εγκαίρως το μερίδιο ευθύνης τους.
Για ποιον είναι αυτό το άρθρο
Αυτό το άρθρο απευθύνεται σε γονείς που θέλουν να καταλάβουν τον ρόλο του σπιτιού στο bullying. Το παιδί δεν γεννιέται γνωρίζοντας πώς να χειρίζεται θυμό, εξουσία, φόβο, απογοήτευση ή διαφωνία. Τα μαθαίνει. Τα βλέπει. Τα βιώνει. Αν στο σπίτι η ένταση λύνεται με φωνές, υποτίμηση, απειλές ή σωματική βία, το παιδί μπορεί να μάθει ότι αυτός είναι αποδεκτός τρόπος επιβολής.
Απευθύνεται επίσης σε εκπαιδευτικούς. Οι δάσκαλοι βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, γιατί βλέπουν τα παιδιά μέσα στο κοινωνικό τους περιβάλλον. Εκεί φαίνεται ποιος απομονώνεται, ποιος φοβάται, ποιος κυριαρχεί, ποιος ακολουθεί, ποιος γελά και ποιος σιωπά. Αν ο εκπαιδευτικός δεν ξέρει τι να παρατηρήσει, πολλά σημάδια θα περάσουν απαρατήρητα.
Το άρθρο απευθύνεται και σε όσους θέλουν εύκολες απαντήσεις. Δεν υπάρχουν εύκολες απαντήσεις. Δεν φταίνε πάντα μόνο οι γονείς. Δεν φταίνε πάντα μόνο οι δάσκαλοι. Δεν φταίει πάντα μόνο «το κακό παιδί». Όμως όλοι οι ενήλικες που βρίσκονται γύρω από το παιδί έχουν ευθύνη να βλέπουν, να ακούν και να παρεμβαίνουν.
Το άρθρο δεν ψάχνει αποδιοπομπαίους τράγους. Ψάχνει σημεία ευθύνης για να υπάρξει πραγματική παρέμβαση.
Ποια είναι η θέση αυτού του άρθρου μέσα στο combatives.gr
Αυτό το άρθρο ανήκει στην ενότητα Bullying και συμπληρώνει τα άρθρα για τα αίτια, τα σημάδια, τη λειτουργία και τη λύση του bullying. Στο άρθρο «Λόγοι και αιτίες του bullying» εξετάζουμε γιατί ένα παιδί μπορεί να γίνει θύτης ή στόχος. Στο άρθρο «Δείγματα ότι το παιδί είναι θύμα bullying» εξετάζουμε τι πρέπει να παρατηρούν οι γονείς. Εδώ εστιάζουμε στο ερώτημα της ευθύνης: ποιοι παράγοντες επιτρέπουν στο bullying να γεννηθεί και να συνεχιστεί;
Η θέση του άρθρου είναι πρακτική και παιδαγωγική. Το bullying δεν αντιμετωπίζεται αν το δούμε μόνο ως ατομικό πρόβλημα ενός παιδιού. Χρειάζεται να δούμε το σπίτι, το σχολείο, την ομάδα, την επίβλεψη, την πειθαρχία, την εκπαίδευση των δασκάλων και την αντίδραση των γονιών.
Η φιλοσοφία του Combatives Group δίνει προτεραιότητα στην πρόληψη. Για να προλάβεις όμως κάτι, πρέπει πρώτα να δεις από πού τροφοδοτείται. Αν το σπίτι διδάσκει βία και το σχολείο δεν την αναγνωρίζει, το παιδί μαθαίνει ότι η επιβολή λειτουργεί.
Μέσα στο combatives.gr, αυτό το άρθρο δείχνει ότι η ευθύνη για το bullying δεν είναι θεωρητική. Είναι καθημερινή και πρακτική.
Τι θα μάθετε σε αυτό το άρθρο
- Γιατί το bullying συχνά ξεκινά από πρότυπα που το παιδί βλέπει στο σπίτι.
- Πώς η λεκτική ή σωματική βία μεταξύ γονέων μπορεί να επηρεάσει το παιδί.
- Γιατί ένα παιδί που δέχεται βία στο σπίτι μπορεί να γίνει είτε θύμα είτε θύτης.
- Πώς παιδιά με παρόμοια βιώματα μπορεί να σχηματίσουν κλίκες στο σχολείο.
- Γιατί οι δάσκαλοι βρίσκονται στην πρώτη γραμμή αναγνώρισης του προβλήματος.
- Γιατί η έλλειψη παρατηρητικότητας μπορεί να επιτρέψει στο bullying να συνεχιστεί.
- Γιατί η αδιαφορία ή η αντίληψη «ας τα λύσουν τα παιδιά μόνα τους» είναι επικίνδυνη.
- Γιατί οι εκπαιδευτικοί χρειάζονται επιμόρφωση για αναγνώριση και χειρισμό του bullying.
- Γιατί το bullying δεν είναι μόνο ευθύνη του θύτη.
- Γιατί η ευθύνη πρέπει να μοιραστεί χωρίς να διαλυθεί.
- Πώς το σπίτι και το σχολείο μπορούν να γίνουν μέρος της λύσης.
- Γιατί η έγκαιρη παρέμβαση είναι κρίσιμη.
Βασικά σημεία
- Το bullying συχνά ξεκινά από πρότυπα συμπεριφοράς που το παιδί βλέπει ή βιώνει στο σπίτι.
- Αν οι γονείς βιαιοπραγούν λεκτικά ή σωματικά, το παιδί μπορεί να θεωρήσει τη βία αποδεκτή μορφή επικοινωνίας.
- Η βία στο σπίτι μπορεί να δημιουργήσει και θύματα και θύτες.
- Ένα παιδί που δέχεται βία μπορεί να τη μεταφέρει στο σχολείο ως φόβο, παθητικότητα ή επιθετικότητα.
- Παιδιά με παρόμοια βιώματα μπορεί να βρεθούν μεταξύ τους και να σχηματίσουν κλίκες.
- Οι δάσκαλοι βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, επειδή βλέπουν το παιδί μέσα στο σχολικό περιβάλλον.
- Η έλλειψη παρατηρητικότητας μπορεί να επιτρέψει την κλιμάκωση.
- Η αδιαφορία ή η φράση «ας τα λύσουν μόνα τους» μπορεί να αφήσει το θύμα απροστάτευτο.
- Οι εκπαιδευτικοί χρειάζονται επιμόρφωση για να αναγνωρίζουν νωρίς το bullying.
- Το σχολείο πρέπει να ξέρει πώς να χειρίζεται το πρόβλημα, όχι μόνο να το διαπιστώνει.
- Η ευθύνη δεν είναι μόνο ατομική· είναι οικογενειακή, σχολική και κοινωνική.
- Όταν όλοι αποφεύγουν την ευθύνη, το παιδί μένει μόνο.
Συνοπτική εκδοχή του άρθρου
Το ερώτημα «ποιοι φταίνε για το bullying;» δεν έχει μία απλή απάντηση. Σε πολλές περιπτώσεις, το πρόβλημα ξεκινά από το σπίτι. Αν το παιδί βλέπει τους γονείς να μιλούν με βία, να υποτιμούν, να απειλούν, να φωνάζουν ή να χτυπούν, μπορεί να εκλάβει αυτή τη συμπεριφορά ως φυσιολογική. Μαθαίνει ότι ο δυνατός επιβάλλεται, ότι ο θυμός εκφράζεται με απειλή και ότι η σχέση λύνεται με φόβο.
Ένα τέτοιο περιβάλλον μπορεί να δημιουργήσει και θύτη και θύμα. Ένα παιδί μπορεί να αντιγράψει τη βία και να τη μεταφέρει στο σχολείο. Άλλο παιδί μπορεί να μάθει να φοβάται, να υποχωρεί και να γίνεται εύκολος στόχος. Και τα δύο παιδιά χρειάζονται βοήθεια, αλλά η βοήθεια πρέπει να ξεκινήσει με ειλικρινή αναγνώριση του προβλήματος.
Αν το παιδί δέχεται το ίδιο βιαιοπραγία στο σπίτι, μπορεί να κουβαλήσει αυτή την εμπειρία στο σχολείο. Μερικές φορές γίνεται επιθετικό. Μερικές φορές γίνεται παθητικό. Μερικές φορές βρίσκει άλλα παιδιά με παρόμοια βιώματα και σχηματίζει κλίκα, όπου η κοινή ένταση μετατρέπεται σε κοινή επιβολή πάνω σε πιο αδύναμους.
Οι δάσκαλοι βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, γιατί έχουν άμεση επαφή με το παιδί στο σχολικό περιβάλλον. Μπορούν να δουν αλλαγές, απομόνωση, φόβο, κλίκες, επιβολή και επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές. Όμως για να το κάνουν, πρέπει να είναι παρατηρητικοί και εκπαιδευμένοι. Αν πιστεύουν ότι «τα παιδιά πρέπει να τα λύσουν μόνα τους», ειδικά στις μεγαλύτερες τάξεις, μπορεί να αφήσουν ένα σοβαρό πρόβλημα να μεγαλώσει.
Η έλλειψη επιμόρφωσης είναι επίσης κρίσιμη. Ένας δάσκαλος μπορεί να θέλει να βοηθήσει αλλά να μη γνωρίζει πώς να αναγνωρίσει νωρίς το bullying ή πώς να το χειριστεί. Γι’ αυτό η ευθύνη δεν είναι μόνο προσωπική. Είναι και θεσμική. Το σχολείο πρέπει να δίνει στους εκπαιδευτικούς εργαλεία, διαδικασίες και στήριξη.
Το bullying δεν ανήκει μόνο στα παιδιά. Ανήκει και στους ενήλικες που διαμορφώνουν, επιβλέπουν ή αγνοούν το περιβάλλον όπου συμβαίνει.
Εισαγωγή: Ποιοι φταίνε για το πρόβλημα του bullying;
Το ερώτημα «ποιοι φταίνε για το bullying;» είναι δύσκολο, γιατί εύκολα οδηγεί σε αλληλοκατηγορίες. Οι γονείς κατηγορούν το σχολείο. Το σχολείο κατηγορεί την οικογένεια. Οι γονείς του θύτη αρνούνται. Οι γονείς του θύματος θυμώνουν. Οι δάσκαλοι νιώθουν ότι δεν έχουν αρκετή στήριξη. Και μέσα σε όλα αυτά, το παιδί που υποφέρει μπορεί να συνεχίζει να υποφέρει.
Η αλήθεια είναι ότι το bullying δεν έχει πάντα μία μόνο πηγή. Μπορεί να γεννηθεί στο σπίτι, να δυναμώσει στην ομάδα, να περάσει απαρατήρητο στο σχολείο και να συνεχιστεί επειδή κανείς δεν παρενέβη έγκαιρα. Η ευθύνη λοιπόν πρέπει να εξετάζεται σε επίπεδα.
Το ζητούμενο δεν είναι να βρούμε κάποιον για να φορτώσουμε όλο το βάρος. Το ζητούμενο είναι να δούμε πού χάθηκε η πρόληψη, πού χάθηκε η παρατήρηση και πού χάθηκε η παρέμβαση.
Το bullying δεν σταματά όταν όλοι δείχνουν κάποιον άλλον. Σταματά όταν ο καθένας αναλαμβάνει το μέρος που του αναλογεί.
Το σπίτι ως πρώτη πηγή προτύπων
Το παιδί μαθαίνει πρώτα από το σπίτι. Πριν μάθει κοινωνικούς κανόνες στο σχολείο, βλέπει πώς μιλούν οι γονείς, πώς διαφωνούν, πώς θυμώνουν, πώς ζητούν συγγνώμη, πώς επιβάλλονται, πώς σέβονται ή δεν σέβονται ο ένας τον άλλον.
Αν οι γονείς βιαιοπραγούν λεκτικά ή σωματικά, το παιδί μπορεί να εκλάβει αυτή τη συμπεριφορά ως αποδεκτή. Δεν χρειάζεται απαραίτητα να του πει κάποιος «έτσι λύνονται τα προβλήματα». Το βλέπει. Και τα παιδιά μαθαίνουν πολύ περισσότερο από αυτό που βλέπουν παρά από αυτό που τους λέμε.
Αν στο σπίτι ο πιο δυνατός φωνάζει, απειλεί, μειώνει ή χτυπά, το παιδί μπορεί να μάθει δύο πράγματα. Είτε ότι η βία είναι τρόπος επιβολής, είτε ότι απέναντι στη βία πρέπει να υποχωρεί και να σωπαίνει. Έτσι το ίδιο περιβάλλον μπορεί να δημιουργήσει και θύτη και θύμα.
Το σπίτι διδάσκει συμπεριφορά πριν διδάξει λόγια. Και το παιδί ακούει κυρίως αυτό που ζει.
Όταν το παιδί βλέπει βία μεταξύ των γονέων
Η βία μεταξύ γονέων, είτε λεκτική είτε σωματική, δεν μένει μόνο ανάμεσα στους ενήλικες. Το παιδί την απορροφά. Μπορεί να μη μιλά, μπορεί να φαίνεται ότι δεν καταλαβαίνει, αλλά καταγράφει. Βλέπει ποιος φοβάται, ποιος κυριαρχεί, ποιος υποχωρεί, ποιος φωνάζει, ποιος σιωπά.
Αυτές οι εικόνες δημιουργούν πρότυπα σχέσης. Ένα παιδί μπορεί να πιστέψει ότι η φωνή, η απειλή και η επιβολή είναι φυσιολογικά μέσα σε μια σχέση. Άλλο παιδί μπορεί να μάθει ότι η ασφάλεια έρχεται μόνο με υποχώρηση. Και τα δύο μοτίβα μπορούν να επηρεάσουν τη συμπεριφορά του στο σχολείο.
Δεν πρέπει να το λέμε αυτό για να κατηγορήσουμε αόριστα τους γονείς. Πρέπει να το λέμε για να καταλάβουμε ότι η οικογενειακή συμπεριφορά έχει συνέπειες. Αν θέλουμε παιδιά που σέβονται, πρέπει να τους δείχνουμε σεβασμό στην πράξη.
Όταν η βία γίνεται καθημερινή εικόνα στο σπίτι, το παιδί μπορεί να τη μεταφέρει ή να την υποστεί ως φυσιολογική.
Το παιδί που δέχεται βία στο σπίτι
Αν το ίδιο το παιδί δέχεται βιαιοπραγία στο σπίτι, η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σοβαρή. Το παιδί μπορεί να μεταφέρει αυτή την εμπειρία στο σχολείο με διαφορετικούς τρόπους. Μπορεί να γίνει επιθετικό, επειδή έχει μάθει ότι ο δυνατός επιβάλλεται. Μπορεί να γίνει παθητικό, επειδή έχει μάθει ότι η αντίσταση είναι επικίνδυνη. Μπορεί να γίνει θυμωμένο, αποσυρμένο, δύσπιστο ή απρόβλεπτο.
Μερικές φορές παιδιά που έχουν βιώσει παρόμοια δυσκολία αναγνωρίζονται μεταξύ τους και σχηματίζουν κλίκες. Η κοινή ένταση μπορεί να τους δώσει αίσθηση δύναμης. Αν δεν υπάρχει σωστή καθοδήγηση, αυτή η δύναμη μπορεί να στραφεί προς πιο αδύναμα παιδιά.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί που βιώνει δυσκολίες στο σπίτι θα γίνει θύτης. Πολλά παιδιά γίνονται ευαίσθητα, συμπονετικά και προστατευτικά. Όμως η πιθανότητα μεταφοράς της βίας υπάρχει και πρέπει να τη βλέπουμε.
Το παιδί που πονά μπορεί να γίνει παιδί που φοβάται ή παιδί που πληγώνει. Και στις δύο περιπτώσεις χρειάζεται παρέμβαση.
Από το σπίτι στην κλίκα
Όταν ένα παιδί κουβαλά θυμό, φόβο ή ανάγκη επιβολής, μπορεί να αναζητήσει ομάδα. Η ομάδα του δίνει αίσθηση δύναμης. Αν βρει άλλα παιδιά με παρόμοια ένταση, μπορεί να δημιουργηθεί κλίκα. Η κλίκα λειτουργεί σαν πολλαπλασιαστής. Αυτό που ένα παιδί μόνο του ίσως δεν θα έκανε, το κάνει μέσα στην ομάδα.
Εκεί αρχίζει η ομαδική δυναμική του bullying. Κάποιος προτείνει, άλλος ακολουθεί, άλλος γελά, άλλος δοκιμάζει, άλλος κρατά τσίλιες, άλλος απλώς σιωπά. Το παιδί-στόχος δεν αντιμετωπίζει μόνο έναν άνθρωπο. Αντιμετωπίζει μια μικρή κοινωνική μηχανή.
Γι’ αυτό το σχολείο πρέπει να προσέχει τις κλίκες. Όχι κάθε παρέα είναι πρόβλημα. Αλλά όταν μια παρέα έχει σταθερή συμπεριφορά αποκλεισμού, ειρωνείας, απειλής ή επιβολής, πρέπει να παρακολουθείται.
Η κλίκα μπορεί να μετατρέψει την ατομική επιθετικότητα σε ομαδική πίεση.
Οι δάσκαλοι βρίσκονται στην πρώτη γραμμή
Οι δάσκαλοι και οι καθηγητές βρίσκονται στην πρώτη γραμμή, γιατί έχουν άμεση επαφή με το παιδί στο σχολικό περιβάλλον. Βλέπουν πράγματα που ο γονιός δεν βλέπει: ποιος κάθεται μόνος, ποιος αποφεύγει το διάλειμμα, ποιος γελά εις βάρος ποιου, ποιος κυριαρχεί στην παρέα, ποιος αλλάζει διαδρομή για να αποφύγει κάποιον.
Αυτός ο ρόλος είναι πολύ σημαντικός. Ο εκπαιδευτικός μπορεί να πιάσει το πρόβλημα στην αρχή του. Μπορεί να δει τη μικρή αλλαγή πριν γίνει μεγάλη. Μπορεί να σταματήσει την πρώτη δοκιμή πριν γίνει συστηματική στοχοποίηση.
Όμως για να γίνει αυτό, πρέπει να υπάρχει παρατηρητικότητα και εκπαίδευση. Δεν αρκεί η καλή πρόθεση. Το bullying συχνά κρύβεται σε λεπτομέρειες.
Ο δάσκαλος μπορεί να δει αυτό που ο γονιός μαθαίνει πολύ αργότερα. Γι’ αυτό ο ρόλος του είναι κρίσιμος.
Όταν ο δάσκαλος δεν είναι αρκετά παρατηρητικός
Ένα από τα προβλήματα είναι ότι ο δάσκαλος μπορεί να μην είναι αρκετά παρατηρητικός. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι αδιάφορος. Μπορεί να έχει μεγάλη τάξη, πίεση χρόνου, πολλά καθήκοντα ή να μην έχει εκπαιδευτεί στο τι πρέπει να προσέχει.
Όμως το αποτέλεσμα για το παιδί είναι το ίδιο: το πρόβλημα περνά απαρατήρητο. Η αλλαγή συμπεριφοράς δεν καταγράφεται. Η κλίκα δεν αναγνωρίζεται. Το παιδί που απομονώνεται θεωρείται απλώς ήσυχο. Το παιδί που ξεσπά θεωρείται προβληματικό, χωρίς να εξεταστεί τι προηγήθηκε.
Η παρατηρητικότητα είναι δεξιότητα. Δεν είναι απλώς χαρακτηριστικό προσωπικότητας. Μπορεί και πρέπει να καλλιεργηθεί μέσα από επιμόρφωση, εμπειρία και σχολική κουλτούρα.
Στο bullying, το να μη βλέπεις συχνά σημαίνει ότι το παιδί μένει χωρίς μάρτυρα.
Όταν υπάρχει αδιαφορία
Πιο σοβαρό είναι όταν υπάρχει αδιαφορία. Όταν ο εκπαιδευτικός ή το σχολείο θεωρεί ότι «αυτά συμβαίνουν», «τα παιδιά θα τα βρουν», «ειδικά οι μεγάλοι πρέπει να λύσουν μόνοι τους τα προβλήματά τους», τότε το bullying βρίσκει χώρο να μεγαλώσει.
Αυτή η στάση είναι επικίνδυνη. Τα παιδιά δεν είναι ενήλικες. Ακόμη και οι έφηβοι, όσο κι αν θέλουν να φαίνονται ανεξάρτητοι, χρειάζονται πλαίσιο. Αν μια ομάδα πιέζει συστηματικά ένα παιδί, δεν μιλάμε για απλή διαφωνία. Μιλάμε για επαναλαμβανόμενη κακοποιητική δυναμική.
Το «ας τα λύσουν μόνα τους» μπορεί να είναι σωστό για μικρές, ισότιμες συγκρούσεις. Δεν είναι σωστό όταν υπάρχει φόβος, ανισορροπία δύναμης, στοχοποίηση ή σωματική και ψυχολογική βία.
Η αδιαφορία των ενηλίκων γίνεται σιωπηρή άδεια στον θύτη.
Όταν οι εκπαιδευτικοί δεν έχουν εκπαιδευτεί
Πολλοί εκπαιδευτικοί δεν έχουν λάβει επαρκή εκπαίδευση για την αναγνώριση και τον χειρισμό του bullying. Αυτό είναι σοβαρό πρόβλημα. Δεν μπορούμε να απαιτούμε από τον δάσκαλο να αντιμετωπίσει μια σύνθετη κοινωνική και ψυχολογική δυναμική χωρίς εργαλεία.
Χρειάζεται επιμόρφωση. Πώς αναγνωρίζεται το bullying; Πώς ξεχωρίζει από μια απλή σύγκρουση; Πώς μιλάμε στο παιδί-θύμα; Πώς μιλάμε στο παιδί-θύτη; Πώς ενημερώνουμε τους γονείς; Πώς προστατεύουμε το παιδί χωρίς να το εκθέσουμε περισσότερο; Πώς παρακολουθούμε την εξέλιξη μετά την πρώτη παρέμβαση;
Αν αυτά δεν είναι ξεκάθαρα, ο εκπαιδευτικός μπορεί να καθυστερήσει, να υποβαθμίσει ή να χειριστεί λάθος το περιστατικό, όχι από κακία, αλλά από έλλειψη κατάρτισης.
Η καλή πρόθεση δεν αρκεί όταν δεν υπάρχει γνώση χειρισμού.
Η ευθύνη του σχολείου ως συστήματος
Δεν πρέπει να φορτώνουμε όλη την ευθύνη στον μεμονωμένο δάσκαλο. Το σχολείο ως σύστημα πρέπει να έχει διαδικασίες, κουλτούρα και σαφή κατεύθυνση. Ποιος ενημερώνεται; Ποιος καταγράφει; Ποιος μιλά με το παιδί; Ποιος μιλά με τους γονείς; Πώς παρακολουθείται η κατάσταση; Τι γίνεται αν συνεχιστεί;
Αν δεν υπάρχει σχολική πολιτική με πρακτικό περιεχόμενο, κάθε δάσκαλος αυτοσχεδιάζει. Άλλος θα παρέμβει σωστά, άλλος θα αργήσει, άλλος θα φοβηθεί τις αντιδράσεις των γονιών, άλλος θα το μειώσει. Το παιδί όμως χρειάζεται σταθερότητα, όχι τύχη.
Το σχολείο πρέπει να δημιουργήσει περιβάλλον όπου το bullying δεν αποσιωπάται. Όχι με συνθήματα μόνο, αλλά με πράξη.
Το σχολείο δεν πρέπει να ελπίζει ότι κάθε δάσκαλος θα αυτοσχεδιάσει σωστά. Πρέπει να έχει πλαίσιο.
Η ευθύνη των γονιών του θύτη
Οι γονείς του παιδιού που ασκεί bullying έχουν δύσκολο αλλά απαραίτητο ρόλο. Πρέπει πρώτα να δεχθούν ότι το παιδί τους μπορεί να κάνει κάτι σοβαρό. Η άρνηση είναι συχνή: «το παιδί μου δεν κάνει τέτοια», «το προκάλεσαν», «είναι απλώς ζωηρό», «τα παιδιά υπερβάλλουν». Αυτές οι φράσεις μπορεί να προστατεύουν προσωρινά τον γονιό από την ντροπή, αλλά δεν βοηθούν το παιδί.
Αν ένα παιδί εκφοβίζει, χρειάζεται όρια. Χρειάζεται να μάθει ότι η δύναμη δεν χρησιμοποιείται για εξευτελισμό. Χρειάζεται συνέπειες, αλλά και βοήθεια να βρει άλλο τρόπο να σταθεί. Αν η συμπεριφορά συνδέεται με ένταση στο σπίτι, αυτό πρέπει να αντιμετωπιστεί ειλικρινά.
Ο γονιός που αρνείται την ευθύνη δεν προστατεύει το παιδί του. Το αφήνει να γίνει χειρότερο.
Ο γονιός του θύτη βοηθά το παιδί του μόνο όταν σταματήσει να δικαιολογεί την κακοποιητική συμπεριφορά.
Η ευθύνη των γονιών του θύματος
Οι γονείς του παιδιού-θύματος έχουν επίσης κρίσιμο ρόλο. Πρέπει να παρατηρούν, να ακούν και να παίρνουν στα σοβαρά τα σημάδια. Δεν πρέπει να λένε απλώς «αγνόησέ τους», «μην είσαι ευαίσθητος» ή «πρέπει να μάθεις να τα βγάζεις πέρα μόνος σου». Αυτές οι φράσεις μπορεί να αφήσουν το παιδί πιο μόνο.
Ο γονιός πρέπει να στηρίξει το παιδί χωρίς πανικό και χωρίς να το εκθέσει. Πρέπει να συνεργαστεί με το σχολείο, να ζητήσει συγκεκριμένες ενέργειες και να παρακολουθήσει αν το πρόβλημα σταματά. Πρέπει επίσης να ενισχύσει το παιδί εσωτερικά: φωνή, όρια, αυτοπεποίθηση, κοινωνική στήριξη και αίσθηση ότι δεν φταίει.
Το παιδί που δέχεται bullying χρειάζεται να νιώσει ότι έχει πλάτη. Όχι ότι οι γονείς του θα κάνουν ανεξέλεγκτο πόλεμο, αλλά ότι θα σταθούν σταθερά δίπλα του.
Το παιδί-θύμα δεν χρειάζεται μόνο συμβουλές. Χρειάζεται προστασία και σταθερή παρουσία.
Σύνοψη
Για το bullying δεν φταίει συνήθως ένας μόνο παράγοντας. Το σπίτι μπορεί να διδάξει βία ή παθητικότητα. Το παιδί μπορεί να μεταφέρει στο σχολείο όσα βλέπει ή βιώνει. Η ομάδα μπορεί να μετατρέψει την επιθετικότητα σε κλίκα. Οι δάσκαλοι μπορεί να μη δουν, να μη γνωρίζουν ή να μη παρέμβουν. Το σχολείο μπορεί να μην έχει πλαίσιο. Οι γονείς μπορεί να αρνηθούν το πρόβλημα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι φταίνε το ίδιο. Σημαίνει ότι όλοι έχουν ευθύνη ανάλογα με τον ρόλο τους. Ο γονιός πρέπει να κοιτάξει το σπίτι του. Ο δάσκαλος πρέπει να κοιτάξει την τάξη και την αυλή. Το σχολείο πρέπει να κοιτάξει τη λειτουργία του. Οι γονείς του θύτη πρέπει να δουν τη συμπεριφορά του παιδιού τους. Οι γονείς του θύματος πρέπει να δουν τον φόβο του παιδιού τους.
Το bullying σταματά όταν οι ενήλικες σταματούν να το μεταφέρουν ο ένας στον άλλον ως ευθύνη.
Το παιδί δεν χρειάζεται ενήλικες που μαλώνουν για το ποιος φταίει. Χρειάζεται ενήλικες που αναλαμβάνουν δράση.
Συχνές ερωτήσεις
Φταίνε πάντα οι γονείς για το bullying;
Όχι πάντα και όχι όλοι με τον ίδιο τρόπο. Όμως το σπίτι παίζει μεγάλο ρόλο, γιατί εκεί το παιδί μαθαίνει πρώτα συμπεριφορά, όρια, σεβασμό και τρόπους διαχείρισης θυμού.
Μπορεί η βία μεταξύ γονιών να επηρεάσει το παιδί;
Ναι. Το παιδί μπορεί να θεωρήσει τη λεκτική ή σωματική βία φυσιολογικό τρόπο επιβολής ή να μάθει να υποχωρεί παθητικά μπροστά στη βία.
Μπορεί ένα παιδί που δέχεται βία στο σπίτι να γίνει θύτης;
Ναι, σε ορισμένες περιπτώσεις. Μπορεί να μεταφέρει τη βία στο σχολείο, να γίνει επιθετικό ή να προσπαθήσει να πάρει έλεγχο πάνω σε πιο αδύναμα παιδιά.
Μπορεί το ίδιο περιβάλλον να δημιουργήσει και θύτη και θύμα;
Ναι. Ένα παιδί μπορεί να αντιγράψει τη βία και να γίνει θύτης. Άλλο μπορεί να μάθει να φοβάται και να γίνει πιο ευάλωτο σε θυματοποίηση.
Ποια είναι η ευθύνη των δασκάλων;
Να παρατηρούν, να αναγνωρίζουν σημάδια, να μη μειώνουν το πρόβλημα και να παρεμβαίνουν ή να ενημερώνουν σύμφωνα με το πλαίσιο του σχολείου.
Είναι σωστό να λέμε «ας τα λύσουν μόνα τους»;
Μόνο σε μικρές, ισότιμες παιδικές διαφωνίες. Όταν υπάρχει φόβος, στοχοποίηση, ανισορροπία δύναμης ή επανάληψη, αυτή η στάση είναι επικίνδυνη.
Χρειάζονται εκπαίδευση οι δάσκαλοι για το bullying;
Ναι. Χρειάζονται εργαλεία για αναγνώριση, διάκριση από απλές συγκρούσεις, χειρισμό περιστατικών, επικοινωνία με γονείς και προστασία του παιδιού.
Τι πρέπει να κάνουν οι γονείς του θύτη;
Να μη αρνηθούν το πρόβλημα, να βάλουν όρια, να συνεργαστούν με το σχολείο και, αν η συμπεριφορά συνεχίζεται, να ζητήσουν βοήθεια από ειδικό.
Τι πρέπει να κάνουν οι γονείς του θύματος;
Να ακούσουν, να στηρίξουν, να μην κατηγορήσουν το παιδί, να ενημερώσουν το σχολείο και να παρακολουθήσουν αν λαμβάνονται πραγματικά μέτρα.
Ποιο είναι το βασικό μήνυμα του άρθρου;
Το bullying έχει πολλαπλές ευθύνες. Το σπίτι, το σχολείο, οι γονείς, οι δάσκαλοι και η ομάδα των παιδιών παίζουν ρόλο. Η λύση αρχίζει όταν οι ενήλικες αναλαμβάνουν δράση αντί να μεταφέρουν την ευθύνη.
Σχετικά άρθρα
Υπάρχοντα άρθρα στο combatives.gr
Δεν προσθέτω εδώ συγκεκριμένους υπάρχοντες συνδέσμους για το bullying, επειδή οι ακριβείς δημοσιευμένες διευθύνσεις αυτής της ενότητας πρέπει να επιβεβαιωθούν πριν μπουν ως clickable URLs.
Για δημοσίευση στο WordPress, καλό είναι να προστεθούν επιβεβαιωμένοι σύνδεσμοι προς άρθρα όπως:
- Bullying, το ανάθεμα
- Λόγοι και αιτίες του bullying
- Η φύση και η λειτουργία του bullying
- Δείγματα ότι το παιδί είναι θύμα bullying
- Η λύση για την αντιμετώπιση του bullying
- Συμπεράσματα για την καταπολέμηση του bullying
- Ο ρόλος των γονιών όταν το παιδί είναι θύτης
- Ο ρόλος των γονιών όταν το παιδί είναι θύμα
Σημείωση ασφαλείας
Το άρθρο έχει ενημερωτικό και παιδαγωγικό χαρακτήρα. Δεν στοχοποιεί συλλογικά γονείς ή εκπαιδευτικούς. Σκοπός είναι να αναδειχθούν οι παράγοντες ευθύνης και τα σημεία όπου μπορεί να υπάρξει έγκαιρη παρέμβαση.
Σε κάθε περιστατικό bullying, προτεραιότητα είναι η προστασία του παιδιού, η διακοπή της κακοποιητικής συμπεριφοράς και η συνεργασία οικογένειας, σχολείου και ειδικών όπου χρειάζεται.
Νομική σημείωση
Το άρθρο δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Σε σοβαρά ή επαναλαμβανόμενα περιστατικά σωματικής βίας, απειλών, εκβιασμού, διαδικτυακού εκφοβισμού, ρατσιστικής συμπεριφοράς ή σεξουαλικής παρενόχλησης, οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί πρέπει να απευθύνονται στις αρμόδιες σχολικές, ψυχολογικές ή νομικές αρχές.
Η προστασία του παιδιού προηγείται της αποσιώπησης του προβλήματος.
Σημείωση κατά της απλής ενοχοποίησης
Δεν φταίει πάντα ένας μόνο άνθρωπος για το bullying. Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Μπορεί να υπάρχουν οικογενειακά πρότυπα, έλλειψη ορίων, σχολική αδράνεια, ομαδική πίεση και απουσία έγκαιρης παρέμβασης.
Η αναγνώριση ευθύνης δεν γίνεται για να τιμωρηθούν τυφλά οι ενήλικες. Γίνεται για να σταματήσει η κακοποίηση του παιδιού.
Σημείωση εμπειρίας
Το περιεχόμενο βασίζεται στη φιλοσοφία του Combatives Group, όπου η πρόληψη της βίας αρχίζει από την παρατήρηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς, την κατανόηση του περιβάλλοντος και την έγκαιρη παρέμβαση.
Στο bullying, το παιδί δεν υπάρχει μόνο του.
Υπάρχει μέσα σε σπίτι, σχολείο, ομάδα και κουλτούρα.
Επικοινωνία
Αν θέλετε να μάθετε πώς η πρόληψη bullying, η αναγνώριση ευθυνών, η αυτοπροστασία παιδιών, η παρατηρητικότητα, η φωνή, τα όρια και η συνεργασία γονιών-σχολείου μπορούν να συνδεθούν σε ένα πρακτικό πρόγραμμα, η θεωρία από μόνη της δεν αρκεί.
Επικοινωνήστε με το Combatives Group για εκπαιδευτικά προγράμματα, ενημερωτικές δράσεις και καθοδήγηση γύρω από την ασφάλεια παιδιών, την αυτοπροστασία και την πρόληψη της ενδοσχολικής βίας.
