Έλεγξε τον φόβο σου πριν αρχίσει να ελέγχει την πραγματικότητά σου
Δεν μπορεί να γίνει σωστή διαχείριση κινδύνου όταν ο φόβος έχει φτάσει στα όρια της παράνοιας.
Όχι επειδή ο φόβος είναι λάθος. Ο φόβος είναι φυσικός μηχανισμός επιβίωσης. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η φαντασία διογκώνει τον κίνδυνο τόσο πολύ, ώστε ο άνθρωπος δεν βλέπει πια την πραγματική κατάσταση μπροστά του. Βλέπει σενάρια. Βλέπει εξαιρέσεις. Βλέπει το χειρότερο πιθανό ενδεχόμενο σαν να είναι το πιο πιθανό. Και τότε, αντί να διαχειριστεί τον κίνδυνο, αρχίζει να διαχειρίζεται τα τέρατα που έχει δημιουργήσει το ίδιο του το μυαλό.
Με άλλα λόγια, ο φόβος και η παράνοια διογκώνουν παράλογα το πρόβλημα. Μια κατάσταση που θα μπορούσε να είναι απλή, διαχειρίσιμη ή αποφεύξιμη, μετατρέπεται εσωτερικά σε καταστροφή. Ο άνθρωπος δεν σκέφτεται πλέον με βάση τι πραγματικά συμβαίνει, αλλά με βάση τι θα μπορούσε να συμβεί αν όλα πάνε στραβά. Και επειδή η φαντασία δεν έχει όρια, κάθε πρωτόκολλο, κάθε κανόνας, κάθε πρακτική λύση φαίνεται ξαφνικά ανεπαρκής.
Αυτό δεν είναι διαχείριση κινδύνου. Είναι υποταγή στον φόβο.
Στο πλαίσιο της αυτοπροστασίας, αυτό είναι επικίνδυνο. Αν δεν ελέγξουμε τον φόβο, θα πέσουμε είτε σε αδράνεια είτε σε λάθος δράση. Μπορεί να παγώσουμε εκεί που χρειάζεται να φύγουμε. Μπορεί να υπεραντιδράσουμε εκεί που χρειάζεται αποκλιμάκωση. Μπορεί να δούμε απειλή εκεί που υπάρχει απλώς ενόχληση. Μπορεί να αγνοήσουμε πραγματικό κίνδυνο επειδή είμαστε απασχολημένοι με φανταστικό. Έτσι, ο φόβος δεν μας προστατεύει πλέον. Μας αποπροσανατολίζει.
Η σύντομη απάντηση
Ο φόβος είναι χρήσιμος όταν μας προειδοποιεί για πιθανό ή πραγματικό κίνδυνο. Η παράνοια —με την πρακτική, μη κλινική έννοια της υπερβολικής και ατεκμηρίωτης καχυποψίας— αρχίζει όταν ο φόβος αποσυνδέεται από τα πραγματικά δεδομένα και αφήνει τη φαντασία να διογκώσει την απειλή. Η οργάνωση Mind επισημαίνει σωστά ότι δεν είναι κάθε καχυποψία παρανοϊκή· όταν υπάρχουν πραγματικά στοιχεία ή υπαρκτός κίνδυνος, η επιφυλακή μπορεί να είναι δικαιολογημένη και χρήσιμη.
Η διαχείριση κινδύνου βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα, εμπειρία, πιθανότητες, πρωτόκολλα και καλές συνήθειες. Η παράνοια βασίζεται σε φόβο που έχει χάσει το μέτρο. Ο άνθρωπος που λειτουργεί με διαχείριση κινδύνου ρωτά: «Τι πραγματικά συμβαίνει; Ποια είναι η πιθανότητα; Ποια είναι η σοβαρότητα; Ποιο πρωτόκολλο εφαρμόζω;». Ο άνθρωπος που λειτουργεί μέσα από ανεξέλεγκτο φόβο ρωτά συνεχώς: «Και αν δεν λειτουργήσει; Και αν κάνει αυτό; Και αν κάνει εκείνο; Και αν εμφανιστεί κάτι που δεν σκέφτηκα;».
Αυτές οι ερωτήσεις δεν είναι πάντα λάθος. Μπορούν να είναι χρήσιμες όταν γίνονται με μέτρο και μέσα σε εκπαιδευτικό πλαίσιο. Γίνονται όμως πρόβλημα όταν δεν οδηγούν σε καλύτερη κατανόηση, αλλά σε ατελείωτη αμφιβολία, ανασφάλεια και άρνηση εφαρμογής δοκιμασμένων πρωτοκόλλων.
Στο Combatives Group, δεν τρέφουμε τον φόβο.
Τον ελέγχουμε.
Και τον ελέγχουμε επιστρέφοντας ξανά και ξανά στην πραγματικότητα του κινδύνου.
Αυτό το άρθρο είναι για εσάς αν…
Αυτό το άρθρο είναι για όσους, όταν ακούνε ένα πρωτόκολλο αυτοπροστασίας, απαντούν αμέσως με το γνωστό: «Ναι, αλλά τι γίνεται αν…». Αν αυτή η ερώτηση γίνεται για να κατανοηθεί καλύτερα το πρωτόκολλο, είναι θεμιτή. Αν όμως γίνεται επειδή ο φόβος αναζητά συνεχώς το τέλειο, απρόβλεπτο, ακραίο σενάριο, τότε δεν μιλάμε πια για εκπαίδευση. Μιλάμε για φανταστική διαπραγμάτευση με τον κίνδυνο.
Είναι επίσης για όσους δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν την προσοχή από την παράνοια. Η προσοχή βασίζεται σε πραγματικά σημάδια. Η παράνοια βλέπει σημάδια παντού. Η προσοχή μας κάνει πιο λειτουργικούς. Η παράνοια μας κάνει πιο περιορισμένους. Η προσοχή μας οδηγεί σε καλές συνήθειες. Η παράνοια μας οδηγεί σε εξάρτηση από φόβο, σε αμφιβολία και σε σενάρια που δεν τελειώνουν ποτέ.
Το άρθρο αφορά και όσους έχουν εκπαιδευτεί ή σκέφτονται να εκπαιδευτούν στην αυτοάμυνα, αλλά έχουν εκτεθεί σε εμπορικές υποσχέσεις που πουλούν φόβο. Αν κάποιος σας πείθει ότι μόνο το δικό του μυστικό σύστημα, το δικό του «ειδικό» σεμινάριο ή η δική του τεχνική θα σας σώσει από όλα τα πιθανά σενάρια, δεν σας εκπαιδεύει απαραίτητα. Μπορεί απλώς να τρέφει τον φόβο σας για να πουλήσει αίσθηση ασφάλειας.
Τι θα μάθετε
Σε αυτό το άρθρο θα δούμε γιατί δεν μπορεί να υπάρξει σωστή διαχείριση κινδύνου όταν ο φόβος διογκώνεται ανεξέλεγκτα. Θα εξετάσουμε τη διαφορά ανάμεσα σε λογική επιφυλακή και παρανοϊκή υπερδιόγκωση της απειλής. Θα δούμε γιατί οι ερωτήσεις τύπου «τι κάνουμε αν…» μπορούν να είναι χρήσιμες όταν υπηρετούν την κατανόηση, αλλά καταστροφικές όταν υπηρετούν μόνο τον φόβο.
Θα αναλύσουμε επίσης τον ρόλο των πρωτοκόλλων διαχείρισης κινδύνου. Τα πρωτόκολλα δεν υπάρχουν για να ικανοποιήσουν κάθε πιθανή φανταστική εξαίρεση. Υπάρχουν για να καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των πραγματικών περιστατικών με τρόπο απλό, επαναλήψιμο και εφαρμόσιμο υπό πίεση. Η αξία τους δεν βρίσκεται στο ότι είναι μαγικά. Βρίσκεται στο ότι μειώνουν την ανάγκη αυτοσχεδιασμού όταν ο φόβος προσπαθεί να πάρει τον έλεγχο.
Θα δούμε ακόμη γιατί η εμπορία φόβου είναι τόσο αποτελεσματική. Ο φοβισμένος άνθρωπος συχνά δεν ψάχνει την αλήθεια. Ψάχνει ανακούφιση. Αυτό τον κάνει ευάλωτο σε «μάστερ», σεμινάρια, πιστοποιήσεις, συστήματα και υποσχέσεις που υπόσχονται ότι θα εξαφανίσουν τον φόβο του, χωρίς να τον εκπαιδεύσουν πραγματικά απέναντι στον κίνδυνο.
Τέλος, θα ξεκαθαρίσουμε τη θέση του Combatives Group: δεν κάνουμε διαχείριση φόβου ως τελικό στόχο. Διδάσκουμε έλεγχο φόβου και διαχείριση κινδύνου.
Βασικά σημεία
- Ο φόβος είναι χρήσιμος όταν μας προειδοποιεί για πραγματικό ή πιθανό κίνδυνο.
- Ο φόβος γίνεται πρόβλημα όταν διογκώνει την απειλή πέρα από τα πραγματικά δεδομένα και οδηγεί σε πανικό, αδράνεια ή λάθος δράση.
- Η παράνοια, με την πρακτική έννοια που χρησιμοποιείται εδώ, δεν είναι απλώς προσοχή. Είναι υπερβολική καχυποψία και φαντασιακή διόγκωση του κινδύνου. Για κλινικά επίμονες ή έντονα δυσλειτουργικές σκέψεις, απαιτείται ειδικός ψυχικής υγείας.
- Οι ερωτήσεις «τι κάνουμε αν…» είναι χρήσιμες όταν οδηγούν σε καλύτερη κατανόηση. Γίνονται παγίδα όταν τρέφουν ατελείωτα ακραία σενάρια.
- Τα πρωτόκολλα διαχείρισης κινδύνου βασίζονται σε πραγματικά περιστατικά, επαναλαμβανόμενα μοτίβα και πρακτική εφαρμογή.
- Κανένα πρωτόκολλο δεν μπορεί να καλύψει το 100% των πιθανών περιστάσεων. Αυτό δεν το ακυρώνει. Το κάνει ρεαλιστικό.
- Η διαχείριση φόβου είναι ευκολότερο να πουληθεί, επειδή τρέφει το συναίσθημα. Η διαχείριση κινδύνου είναι δυσκολότερη, επειδή απαιτεί συνήθειες, εκπαίδευση και πειθαρχία.
- Στο Combatives Group, ο φόβος ή ελέγχεται ή ελέγχει.
Εισαγωγή: Όταν η φαντασία γίνεται μεγαλύτερη από τον κίνδυνο
Ο Φόβος και η παράνοια διογκώνουν παράλογα το πρόβλημα.
Ο ανθρώπινος νους έχει τεράστια ικανότητα πρόβλεψης. Αυτό είναι δώρο. Μας επιτρέπει να σκεφτούμε τι μπορεί να πάει στραβά, να προετοιμαστούμε, να αποφύγουμε κινδύνους και να δημιουργήσουμε πρωτόκολλα ασφαλείας. Χωρίς αυτή την ικανότητα, θα αντιδρούσαμε μόνο αφού το πρόβλημα είχε ήδη εμφανιστεί.
Όμως η ίδια ικανότητα μπορεί να γίνει παγίδα. Η φαντασία μπορεί να αρχίσει να δημιουργεί ακραία σενάρια χωρίς τέλος. Κάθε λύση γεννά μια νέα αμφιβολία. Κάθε πρωτόκολλο συναντά μια εξαίρεση. Κάθε πιθανή απάντηση μοιάζει ανεπαρκής μπροστά στο επόμενο «και αν…». Έτσι, ο άνθρωπος δεν προετοιμάζεται καλύτερα. Παραλύει καλύτερα.
Αυτό συμβαίνει συχνά σε αρχάριους ασκούμενους. Όταν δεν έχουν ακόμη εμπειρία, όταν δεν έχουν δοκιμάσει πρωτόκολλα υπό πίεση και όταν δεν έχουν δει πώς λειτουργούν στην πράξη, το μυαλό τους προσπαθεί να καλύψει το κενό με σενάρια. «Τι γίνεται αν δεν λειτουργήσει; Τι γίνεται αν αυτός κάνει κάτι άλλο; Τι γίνεται αν είναι δύο; Τι γίνεται αν έχει όπλο; Τι γίνεται αν πέσω; Τι γίνεται αν παγώσω;».
Όλες αυτές οι ερωτήσεις έχουν θέση στην εκπαίδευση, αλλά όχι ως ανεξέλεγκτος φόβος. Έχουν θέση όταν μπαίνουν σε σειρά, όταν συνδέονται με πιθανότητα, όταν εξετάζονται μέσα σε σενάρια και όταν δεν ακυρώνουν την ανάγκη να μάθει ο άνθρωπος πρώτα τα βασικά.
Η παράνοια θέλει να απαντήσει σε όλα πριν κάνει το πρώτο βήμα.
Η εκπαίδευση απαιτεί να κάνεις το πρώτο βήμα σωστά.
Τα «τι κάνουμε αν…» και η παγίδα της εξαίρεσης
Η ερώτηση «τι κάνουμε αν…» είναι από τις πιο συνηθισμένες στην αυτοπροστασία. Σε σωστό πλαίσιο, είναι χρήσιμη. Η εκπαίδευση πρέπει να εξετάζει μεταβλητές. Πρέπει να ρωτά τι αλλάζει αν υπάρχει δεύτερος επιτιθέμενος, αν υπάρχει περιορισμένος χώρος, αν υπάρχει πιθανότητα όπλου, αν η απόσταση έχει ήδη κλείσει ή αν η απόδραση δεν είναι άμεσα διαθέσιμη.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ερώτηση δεν γίνεται για να κατανοηθεί η πραγματικότητα, αλλά για να ακυρωθεί κάθε απάντηση. Ο φοβισμένος αρχάριος μπορεί να μην αναζητά λύση. Μπορεί να αναζητά επιβεβαίωση ότι δεν υπάρχει λύση αρκετά καλή. Έτσι, αντί να εκπαιδευτεί, διαπραγματεύεται με τον εαυτό του. Έχει ήδη αποφασίσει ότι η δική του περίπτωση θα είναι τόσο ειδική, τόσο ακραία και τόσο απρόβλεπτη, ώστε κανένα πρωτόκολλο δεν μπορεί να τον βοηθήσει.
Αυτή είναι η παγίδα της εξαίρεσης. Επειδή υπάρχει πιθανότητα κάτι να μην λειτουργήσει σε μία ακραία περίπτωση, ο άνθρωπος απορρίπτει όλο το πλαίσιο που θα τον βοηθήσει στις περισσότερες πραγματικές περιπτώσεις. Είναι σαν να αρνείται να φορέσει ζώνη ασφαλείας επειδή μπορεί να υπάρξει ένα σπάνιο ατύχημα όπου η ζώνη θα δημιουργήσει επιπλοκή. Η εξαίρεση δεν ακυρώνει τον κανόνα.
Τα πρωτόκολλα διαχείρισης κινδύνου δεν υπάρχουν για να υποσχεθούν τελειότητα.
Υπάρχουν για να μειώσουν πιθανότητες, να οργανώσουν αντίδραση και να βοηθήσουν τον άνθρωπο να λειτουργήσει όταν ο φόβος προσπαθεί να τον διαλύσει.
Πρωτόκολλα διαχείρισης κινδύνου
Τα πρωτόκολλα διαχείρισης κινδύνου έχουν δημιουργηθεί από εμπειρία, παρατήρηση, μελέτη και επαναλαμβανόμενα μοτίβα πραγματικών περιστατικών.
Δεν είναι φανταστικές συνταγές. Δεν είναι «μυστικά». Δεν είναι τεχνικές που υποτίθεται ότι δουλεύουν επειδή το είπε κάποιος «μάστερ». Είναι κανόνες και διαδικασίες που καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των προβλέψιμων περιπτώσεων.
Αυτό έχει μεγάλη σημασία. Στην πραγματικότητα, οι περισσότερες καταστάσεις κινδύνου έχουν μοτίβα. Ο κοινωνικός θηρευτής δοκιμάζει όρια. Η κλιμάκωση έχει σημάδια. Η απόσταση αλλάζει. Το σώμα προδίδει πρόθεση. Η απομόνωση αυξάνει κίνδυνο. Η απουσία, η αποφυγή και η απόδραση μειώνουν έκθεση. Η επίγνωση αυξάνει χρόνο αντίδρασης. Αυτά δεν είναι θεωρία. Είναι πρακτική παρατήρηση ανθρώπινης συμπεριφοράς.
Φυσικά, υπάρχουν πάντα απρόβλεπτα. Κανένα σύστημα δεν καλύπτει τα πάντα. Υπάρχει πάντα ένα ποσοστό αβεβαιότητας, ο γνωστός «νόμος του Μέρφυ», όπου κάτι μπορεί να πάει στραβά. Όμως το ότι υπάρχει αβεβαιότητα δεν σημαίνει ότι πετάμε τα πρωτόκολλα. Σημαίνει ότι τα εφαρμόζουμε ακόμη πιο σοβαρά, επειδή μας δίνουν τη μεγαλύτερη πιθανότητα να λειτουργήσουμε σωστά στο μεγαλύτερο μέρος των περιστάσεων.
Η παράνοια ζητά εγγύηση.
Η διαχείριση κινδύνου δουλεύει με πιθανότητες.
Ο φόβος θέλει απόλυτη βεβαιότητα
Ένα από τα χαρακτηριστικά του ανεξέλεγκτου φόβου είναι ότι ζητά απόλυτη βεβαιότητα. Θέλει να ξέρει ότι τίποτα δεν θα πάει στραβά. Θέλει να καλύψει κάθε πιθανό σενάριο πριν ξεκινήσει. Θέλει να νιώσει ότι έχει απάντηση σε όλα. Αυτό όμως δεν είναι ρεαλιστικό. Στην πραγματική ζωή, απόλυτη βεβαιότητα δεν υπάρχει.
Η διαχείριση κινδύνου δεν υπόσχεται απόλυτη ασφάλεια. Υπόσχεται καλύτερες πιθανότητες. Υπόσχεται ότι αν αναγνωρίζεις σημάδια νωρίτερα, αν κρατάς απόσταση, αν εφαρμόζεις πρωτόκολλα, αν δεν αφήνεις τον εγωισμό να κλιμακώσει, αν έχεις εκπαιδευτεί υπό πίεση, τότε αυξάνεις την πιθανότητα να αποφύγεις, να αποδράσεις ή να λειτουργήσεις σωστά.
Αυτό για τον φοβισμένο άνθρωπο μπορεί να ακούγεται ανεπαρκές, επειδή θέλει εγγύηση. Όμως η εγγύηση που του υπόσχονται διάφοροι πωλητές φόβου είναι ψεύτικη. Κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί αποτέλεσμα σε πραγματική βία. Όποιος το κάνει, είτε δεν καταλαβαίνει τη βία είτε πουλάει φαντασία.
Η ωριμότητα στην αυτοπροστασία αρχίζει όταν σταματάμε να ζητάμε τέλεια ασφάλεια και αρχίζουμε να χτίζουμε πραγματική ετοιμότητα.
Η εμπορία του φόβου
Η διαχείριση φόβου είναι πάντα ευκολότερο να πουληθεί από τη διαχείριση κινδύνου. Ο λόγος είναι απλός: ο φοβισμένος άνθρωπος θέλει άμεση ανακούφιση. Θέλει να νιώσει καλύτερα τώρα. Θέλει μια υπόσχεση, ένα σύστημα, ένα μυστικό, ένα πιστοποιητικό, μια τεχνική, ένα «φυλακτό» που θα του πει ότι δεν χρειάζεται πια να ανησυχεί.
Εδώ εμφανίζεται ο γνωστός τύπος του “Master Fu-Ma-Ra”. Ο άνθρωπος που πουλάει ένα σύστημα αυτοάμυνας με ασαφή προέλευση, δήθεν χρησιμοποιημένο από τις καλύτερες και απροσδιόριστες Ειδικές Δυνάμεις του κόσμου, το οποίο υποτίθεται ότι θα λύσει κάθε πρόβλημα σε ένα σεμινάριο Σαββατοκύριακου. Με λίγα επιπλέον χρήματα, ίσως ο μαθητής γίνει και πιστοποιημένος εκπαιδευτής. Φυσικά, πάντα υπάρχει μια «μικρή» πρόσθετη χρέωση.
Η σάτιρα είναι εύκολη, αλλά το πρόβλημα είναι σοβαρό. Τέτοιες προσεγγίσεις συχνά περιέχουν μια μικρή ποσότητα αλήθειας, αρκετή ώστε να φαίνονται αυθεντικές. Μπορεί να έχουν μερικές λογικές αρχές, κάποιες λειτουργικές κινήσεις ή λίγη ιστορία. Όμως γύρω από αυτή τη μικρή αλήθεια χτίζεται ένα μεγάλο πακέτο εμπορίας φόβου.
Ο μαθητής δεν μαθαίνει πραγματική διαχείριση κινδύνου. Μαθαίνει να αισθάνεται καλύτερα για τον φόβο του. Και αυτό είναι πολύ διαφορετικό.
Το «φυλακτό» της ψεύτικης αυτοάμυνας
Το ψεύτικο σύστημα αυτοάμυνας λειτουργεί συχνά σαν φυλακτό.
Ο άνθρωπος το αποκτά και νιώθει ασφαλέστερος, χωρίς απαραίτητα να έχει γίνει ασφαλέστερος. Πιστεύει ότι επειδή παρακολούθησε ένα σεμινάριο, επειδή πήρε ένα πιστοποιητικό, επειδή έμαθε μια «ειδική τεχνική» ή επειδή ανήκει σε μια ομάδα με εντυπωσιακή αφήγηση, ο φόβος του λύθηκε.
Είναι εύκολο να εντοπίσεις ανθρώπους που κυβερνώνται από το φόβο. Είναι αυτοί που είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν εξωφρενικά ακριβά μαθήματα και σεμινάρια του «Μάστερ Fu–Ma–Ra», που λόγω άγνοιας ή και πολύ έξυπνα δεν πρόκειται να τους μάθει τίποτα που θα μπορούσε να τους βοηθήσει ν’ αντιμετωπίσουν Πραγματικό Κίνδυνο. Είτε επειδή ούτε ο ίδιος δεν γνωρίζει την διαφορά ή επειδή είναι προς το οικονομικό του συμφέρον να τους αρμέγει «στάλα, στάλα» για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Αυτό είναι επικίνδυνο. Η αίσθηση ικανότητας χωρίς πραγματική ικανότητα μπορεί να βάλει τον άνθρωπο σε μεγαλύτερο κίνδυνο. Μπορεί να τον κάνει να υποτιμήσει απειλές, να μείνει εκεί που έπρεπε να φύγει ή να πιστέψει ότι έχει απάντηση σε σενάρια που δεν έχει δοκιμάσει ποτέ υπό πίεση.
Στην πραγματική αυτοπροστασία, δεν αρκεί να νιώθεις καλύτερα. Πρέπει να λειτουργείς καλύτερα. Δεν αρκεί να κατευνάσεις τον φόβο σου. Πρέπει να μπορείς να αναγνωρίσεις κίνδυνο, να εφαρμόσεις πρωτόκολλο, να κρατήσεις απόσταση, να αποφύγεις, να αποδράσεις, να αποκλιμακώσεις ή, αν δεν υπάρχει άλλη επιλογή, να δράσεις.
Η ψεύτικη αυτοάμυνα πουλάει ανακούφιση.
Η πραγματική αυτοπροστασία χτίζει ικανότητα.
Φόβος, φοβίες και πραγματική ανάγκη βοήθειας
Χρειάζεται εδώ μια σοβαρή διάκριση. Όταν μιλάμε για φόβο που φτάνει στα όρια της παράνοιας, δεν κάνουμε διάγνωση. Δεν χρησιμοποιούμε τη λέξη ως κλινική ταμπέλα για ανθρώπους. Περιγράφουμε πρακτικά μια κατάσταση όπου ο φόβος έχει διογκώσει τον κίνδυνο πέρα από τα δεδομένα και επηρεάζει την κρίση.
Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου οι φόβοι, οι φοβίες ή οι καχυποψίες γίνονται έντονες, επίμονες και δυσλειτουργικές. Το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας των ΗΠΑ, περιγράφει τις φοβίες ως έντονους και επίμονους φόβους που συχνά οδηγούν σε αποφυγή συγκεκριμένων καταστάσεων ή αντικειμένων, ενώ οι αγχώδεις διαταραχές περιλαμβάνουν φόβο ή ανησυχία που δεν υποχωρεί και μπορεί να χειροτερεύει με τον χρόνο. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η σωστή απάντηση δεν είναι περισσότερα σεμινάρια αυτοάμυνας. Είναι η κατάλληλη υποστήριξη από ειδικό ψυχικής υγείας.
Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας των ΗΠΑ, οι φοβίες δεν είναι απλώς ένας συνηθισμένος φόβος. Είναι έντονοι και επίμονοι φόβοι που μπορούν να κάνουν έναν άνθρωπο να αποφεύγει συγκεκριμένες καταστάσεις, αντικείμενα ή χώρους, ακόμη κι όταν ο πραγματικός κίνδυνος δεν είναι αντίστοιχος με την ένταση του φόβου του.
Αυτό δεν μειώνει την αξία της αυτοπροστασίας. Αντίθετα, τη βάζει στη σωστή θέση. Η εκπαίδευση αυτοπροστασίας μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο να αποκτήσει καλύτερη σχέση με τον κίνδυνο, με την παρατήρηση και με την πρακτική του ετοιμότητα. Δεν πρέπει όμως να παρουσιάζεται ως θεραπεία για σοβαρές φοβίες, παρανοϊκές σκέψεις ή αγχώδεις διαταραχές.
Η σοβαρότητα απαιτεί όρια.
Άλλο εκπαίδευση αυτοπροστασίας.
Άλλο ψυχική υγεία.
Και τα δύο έχουν αξία, αλλά δεν είναι το ίδιο πράγμα.
Γιατί τα πρωτόκολλα δεν παίζουν με τα συναισθήματα
Τα πρωτόκολλα διαχείρισης κινδύνου δεν υπάρχουν για να μας κάνουν να νιώσουμε καλύτερα. Υπάρχουν για να μας κάνουν να λειτουργήσουμε καλύτερα. Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Ο φόβος ζητά συναισθηματική ανακούφιση. Το πρωτόκολλο ζητά εφαρμογή.
Αν το πρωτόκολλο λέει «κράτα απόσταση», το εφαρμόζουμε. Αν λέει «μην επιτρέπεις άσκοπο κλείσιμο απόστασης», το εφαρμόζουμε. Αν λέει «απουσία, αποφυγή, απόδραση», το εφαρμόζουμε. Αν λέει «μην κλιμακώνεις με τον εγωισμό σου», το εφαρμόζουμε. Δεν το διαπραγματευόμαστε κάθε φορά με βάση το πόσο φοβισμένοι αισθανόμαστε.
Αυτός είναι ο λόγος που η εκπαίδευση χρειάζεται επανάληψη. Το πρωτόκολλο πρέπει να γίνει συνήθεια. Αν κάθε φορά που υπάρχει πίεση πρέπει να ξανασκεφτούμε τα πάντα από την αρχή, ο φόβος θα μπει στη μέση. Αν όμως έχουμε απλούς κανόνες, δοκιμασμένους και επαναλαμβανόμενους, μπορούμε να επιστρέψουμε σε αυτούς όταν το μυαλό πιέζεται.
Τα πρωτόκολλα δεν καταργούν τον φόβο.
Μειώνουν την εξουσία του.
Η θέση του Combatives Group
Στις αίθουσες Combatives διδάσκουμε πρωτόκολλα διαχείρισης κινδύνου και συζητάμε τη διαφορά ανάμεσα στη διαχείριση φόβου και στον έλεγχο φόβου. Το κάνουμε επειδή αυτό είναι το σωστό. Η αυτοπροστασία δεν πρέπει να είναι εμπόριο φοβίας. Πρέπει να είναι εκπαίδευση πραγματικότητας.
Η διαχείριση φόβου τροφοδοτεί συχνά το συναίσθημα του φοβισμένου ανθρώπου και γι’ αυτό πωλείται εύκολα. Ο έλεγχος φόβου, αντίθετα, απαιτεί εκπαίδευση, επανάληψη, έκθεση σε ρεαλιστική πίεση και επιστροφή στα δεδομένα. Δεν είναι τόσο εντυπωσιακό. Δεν πουλάει εύκολα θαύματα. Αλλά χτίζει ανθρώπους που λειτουργούν καλύτερα.
Στο Combatives Group, δεν υποσχόμαστε ότι δεν θα φοβηθείτε. Δεν υποσχόμαστε ότι κανένα πρωτόκολλο δεν θα αποτύχει ποτέ. Δεν υποσχόμαστε ότι ένα Σαββατοκύριακο θα σας κάνει άτρωτους. Αυτό θα ήταν ανέντιμο.
Αυτό που διδάσκουμε είναι πρακτικότερο: να βλέπετε καθαρότερα, να αξιολογείτε καλύτερα, να εφαρμόζετε απλούστερα, να ελέγχετε τον φόβο σας και να μη γίνεστε θύματα της φαντασίας σας πριν καν εμφανιστεί ο πραγματικός κίνδυνος.
Τελική σκέψη
Ο φόβος είναι αναγκαίος. Η παράνοια είναι παγίδα. Η προσοχή μάς προστατεύει. Η φαντασιακή διόγκωση του κινδύνου μάς αποδιοργανώνει. Η διαχείριση κινδύνου βασίζεται σε πραγματικότητα, πρωτόκολλα και καλές συνήθειες. Η διαχείριση φόβου, όταν μένει μόνο στο συναίσθημα, μπορεί να μας κάνει να νιώσουμε καλύτερα χωρίς να είμαστε πραγματικά καλύτερα προετοιμασμένοι.
Οι ερωτήσεις «τι κάνουμε αν…» έχουν θέση στην εκπαίδευση. Δεν πρέπει όμως να γίνουν τρόπος διαφυγής από την εκπαίδευση. Δεν πρέπει να γίνουν άλλοθι για να μη μάθουμε τα βασικά. Δεν πρέπει να γίνουν μηχανισμός με τον οποίο ο φόβος ακυρώνει κάθε πρακτικό κανόνα.
Η πραγματικότητα δεν απαιτεί να απαντήσουμε σε κάθε φανταστικό σενάριο.
Απαιτεί να εφαρμόζουμε σωστά τα πρωτόκολλα που καλύπτουν τον πραγματικό κίνδυνο.
Έλεγξε τον φόβο σου.
Αλλιώς θα σε ελέγξει εκείνος.
Συνέχεια ανάγνωσης
- Για το υπάρχον άρθρο, δείτε τη σελίδα Φόβος και Παράνοια.
- Για τη διαφορά ανάμεσα στη διαχείριση φόβου και στη διαχείριση κινδύνου, συνεχίστε με το άρθρο Διαχείριση Φόβου ή Διαχείριση Κινδύνου;.
- Για την αντιμετώπιση του φόβου, δείτε το άρθρο Η αντιμετώπιση του φόβου.
- Για το αν ο φόβος είναι κακό συναίσθημα, διαβάστε το άρθρο Είναι ο φόβος κακό συναίσθημα;.
- Για την εκπαίδευση που βασίζεται στον κίνδυνο και όχι στη φοβική φαντασία, συνεχίστε με το άρθρο Εκπαίδευση Βασισμένη στο Φόβο ή στον Κίνδυνο;.
- Για την πρακτική εκτίμηση κινδύνου, δείτε το άρθρο Εκτίμηση Κινδύνου.
- Για την πρώτη γραμμή αυτοπροστασίας, διαβάστε το άρθρο Κανόνες Αυτοπροστασίας – Φάση 1.
- Για τις βασικές αρχές αποφυγής, συνεχίστε με το άρθρο Αρχές Combatives – Απουσία, Αποφυγή, Απόδραση.
Σημείωση περιεχομένου
Το άρθρο χρησιμοποιεί τη λέξη «παράνοια» κυρίως με πρακτική, μη κλινική έννοια: την υπερβολική διόγκωση κινδύνου από τον ανεξέλεγκτο φόβο. Δεν αποτελεί ψυχολογική διάγνωση.
Σημείωση ασφαλείας
Η διαχείριση κινδύνου δεν σημαίνει αφέλεια. Σημαίνει εφαρμογή δοκιμασμένων πρωτοκόλλων σε πραγματικά δεδομένα, χωρίς να αφήνουμε τη φαντασία να ακυρώνει τη δράση.
Νομική σημείωση
Το άρθρο δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Η αυτοπροστασία και η αυτοάμυνα πρέπει να παραμένουν μέσα στα όρια της νομιμότητας, της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας.
Σημείωση κατά της φαντασίωσης
Κανένα σύστημα, σεμινάριο, πιστοποιητικό ή «μυστική τεχνική» δεν εξαφανίζει τον κίνδυνο. Η αίσθηση ασφάλειας δεν είναι το ίδιο με την πραγματική ικανότητα.
Σημείωση εμπειρίας
Το Combatives Group θεωρεί ότι ο φόβος πρέπει να ελέγχεται μέσα από ρεαλιστική εκπαίδευση, πρωτόκολλα διαχείρισης κινδύνου και πρακτική εφαρμογή, όχι μέσα από εμπορικές υποσχέσεις που τρέφουν τις φοβίες.
Επικοινωνία
Αν θέλετε να μάθετε πώς διδάσκονται ο έλεγχος φόβου, η διαχείριση κινδύνου, τα πρωτόκολλα αυτοπροστασίας και η ρεαλιστική εκπαίδευση υπό πίεση, επικοινωνήστε με το Combatives Group.