Η ρίζα του προβλήματος δεν είναι πάντα ο θυμός — συχνά είναι αυτό που κάποιος θέλει να πάρει
Κατά καιρούς, αστυνομικοί και άλλοι επαγγελματίες πρώτης γραμμής προπονούνται μαζί μας, επειδή το Σύστημα Combatives που διδάσκουμε είναι ευπροσάρμοστο και μπορεί να προσαρμοστεί σε διαφορετικές ανάγκες: πολιτών, αστυνομικών, προσωπικού ασφαλείας και ανθρώπων που ενδέχεται να έρθουν αντιμέτωποι με πραγματική βία.
Με την πάροδο του χρόνου, είχαμε την ευκαιρία να συζητήσουμε μαζί τους για τις απαιτήσεις της εργασίας τους. Οι αστυνομικοί δεν μελετούν τη βία θεωρητικά. Τη συναντούν στην πράξη, συχνά σε προσωπικό επίπεδο, μέσα στην υπηρεσία τους. Τη βλέπουν στον δρόμο, σε σπίτια, σε οικογενειακές συγκρούσεις, σε συλλήψεις, σε διαπληκτισμούς, σε παρεμβάσεις, σε ανθρώπους που βρίσκονται υπό πίεση, ουσίες, φόβο, θυμό ή απόγνωση.
Όταν φτάναμε στην ερώτηση «Γιατί γίνονται οι άνθρωποι βίαιοι;», οι απαντήσεις δεν ήταν ποτέ μία και μοναδική. Ήταν τόσο διαφορετικές όσο και οι καταστάσεις που είχαν αντιμετωπίσει. Ο θυμός, ο φόβος και η επιβολή κυριαρχίας ήταν από τις πιο συχνές απαντήσεις, ιδιαίτερα όταν μιλούσαμε για ανθρώπους που κατά τα άλλα ανήκουν στον χώρο του νομοταγούς πολίτη. Στην περίπτωση του εγκληματικού στοιχείου, η βία εμφανίζεται συχνότερα ως εργαλείο υποταγής, ελέγχου και απόκτησης λείας.
Όμως, κάτω από όλες αυτές τις επιφανειακές αιτίες, υπάρχει συχνά ένας κοινός πυρήνας: κάποιος θέλει κάτι, πιστεύει ότι το δικαιούται ή θεωρεί ότι του το πήραν. Και χρησιμοποιεί τη βία ως τον ευκολότερο, γρηγορότερο ή πιο γνώριμο τρόπο για να το αποκτήσει.
Η σύντομη απάντηση
Οι άνθρωποι γίνονται βίαιοι για πολλούς λόγους: θυμό, φόβο, απειλή, εγωισμό, ανάγκη κυριαρχίας, υλικό κέρδος, εκδίκηση, εξάρτηση, ένταξη σε ομάδα, ψυχολογική διαταραχή, ιδεολογία, αποστολή ή απλή εγκληματική πρόθεση. Όμως, σε πάρα πολλές περιπτώσεις, η βία είναι μέσο και όχι τελικός σκοπός. Ο άνθρωπος τη χρησιμοποιεί για να πάρει κάτι που θέλει ή για να πάρει πίσω κάτι που πιστεύει ότι του αφαιρέθηκε.
Μπορεί αυτό να είναι χρήμα. Μπορεί να είναι αντικείμενο. Μπορεί να είναι σεβασμός. Μπορεί να είναι έλεγχος. Μπορεί να είναι υποταγή. Μπορεί να είναι ψυχολογική ικανοποίηση. Μπορεί να είναι η επιβεβαίωση ότι «δεν με πατά κανείς». Μπορεί να είναι η λεία μιας ληστείας ή η υπακοή ενός θύματος.
Από τη σκοπιά της αυτοπροστασίας, δεν χρειάζεται να συμφωνούμε με τη λογική του βίαιου ανθρώπου. Χρειάζεται να καταλαβαίνουμε ότι μέσα στο δικό του μυαλό η βία μπορεί να φαίνεται εύλογη, χρήσιμη ή δικαιολογημένη. Αυτό είναι που την κάνει επικίνδυνη. Ο πολιτισμένος άνθρωπος προσπαθεί να εξηγήσει. Ο βίαιος άνθρωπος συχνά προσπαθεί να πάρει.
Γι’ αυτό η αυτοπροστασία δεν ξεκινά από την τεχνική. Ξεκινά από την κατανόηση της φύσης της βίας.
Αυτό το άρθρο είναι για εσάς αν…
Αυτό το άρθρο είναι για όσους πιστεύουν ότι οι άνθρωποι γίνονται βίαιοι μόνο επειδή «χάνουν την ψυχραιμία τους». Ο θυμός είναι πράγματι συχνός παράγοντας, αλλά δεν είναι η μόνη αιτία. Υπάρχει βία θυμού, βία φόβου, βία επιβολής, βία εγκληματικής πρόθεσης, βία ομάδας, βία αποστολής, βία κέρδους και βία που ασκείται με πλήρη διαύγεια.
Είναι επίσης για όσους θέλουν να καταλάβουν γιατί ένας φαινομενικά απλός διαπληκτισμός μπορεί να γίνει επικίνδυνος. Όταν ένας άνθρωπος νιώθει ότι έχασε σεβασμό, έλεγχο ή πρόσωπο, μπορεί να βιώσει την κατάσταση ως κάτι πολύ σοβαρότερο από όσο φαίνεται στους υπόλοιπους. Αυτό δεν δικαιολογεί τη βία. Την εξηγεί όμως ως κίνδυνο.
Το άρθρο είναι και για τον πολίτη που θέλει απλώς να ζήσει ήσυχα τη ζωή του. Δεν χρειάζεται να γίνει ψυχολόγος εγκληματιών. Δεν χρειάζεται να αναλύσει σε βάθος κάθε διαταραγμένο ή επιθετικό άνθρωπο. Χρειάζεται όμως να αναγνωρίζει ότι η βία δεν είναι πάντα «καυγάς». Μπορεί να είναι εργαλείο, μέθοδος, στρατηγική ή ξαφνική απόφαση κάποιου που θέλει να πάρει αυτό που θέλει χωρίς να τον ενδιαφέρει το κόστος για εσάς.
Τι θα μάθετε
Σε αυτό το άρθρο θα εξετάσουμε γιατί οι άνθρωποι γίνονται βίαιοι και γιατί οι απαντήσεις δεν είναι ποτέ απλές. Θα δούμε τον ρόλο του θυμού, του φόβου, του εγωισμού και της ανάγκης κυριαρχίας, αλλά και το πώς η βία χρησιμοποιείται από το εγκληματικό στοιχείο ως εργαλείο υποταγής και απόκτησης λείας.
Θα δούμε επίσης γιατί η βία είναι συχνά μέσο για κάποιο τέλος και όχι το ίδιο το τέλος. Ένας άνθρωπος μπορεί να χρησιμοποιήσει βία για να πάρει σεβασμό, χρήματα, έλεγχο, συμμόρφωση, εκδίκηση ή ψυχολογική ικανοποίηση. Αυτό σημαίνει ότι ο πολίτης πρέπει να μάθει να βλέπει πέρα από την επιφανειακή συμπεριφορά και να αναγνωρίζει τι επιδιώκει ο άλλος.
Θα χρησιμοποιήσουμε επίσης το γνωστό περιστατικό της δολοφονίας του Μανώλη Καντάρη τον Μάιο του 2011, όχι για τρομολαγνεία, αλλά ως σκληρή υπενθύμιση ότι η βία μπορεί να εφαρμοστεί άμεσα, χωρίς προειδοποίηση και με ακραία ταχύτητα για ένα αντικείμενο ελάχιστης αξίας σε σχέση με την ανθρώπινη ζωή. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, ο Καντάρης δολοφονήθηκε στην Αθήνα ενώ πήγαινε τη σύζυγό του στο μαιευτήριο, με σκοπό τη ληστεία για την κάμερα που είχε μαζί του.
Τέλος, θα δούμε γιατί στο Combatives Group η εκπαίδευση ξεκινά από εγρήγορση, επίγνωση, απουσία, αποφυγή, απόδραση και απόσταση. Η σωματική συμπλοκή είναι το τελευταίο εργαλείο, όχι η πρώτη λύση.
Βασικά σημεία
- Οι άνθρωποι δεν γίνονται βίαιοι για έναν μόνο λόγο. Η βία μπορεί να προκύψει από θυμό, φόβο, εγωισμό, κυριαρχία, υλικό κέρδος, ψυχολογική ικανοποίηση, εξάρτηση, αποστολή ή εγκληματική πρόθεση.
- Σε πολλές περιπτώσεις, η βία είναι μέσο για να πάρει κάποιος αυτό που θέλει ή για να πάρει πίσω αυτό που πιστεύει ότι του αφαιρέθηκε.
- Η βία δεν είναι πάντα ανταλλαγή χτυπημάτων ή «αρπαχτοκλοτσομπουνίδι». Μπορεί να είναι ξαφνική, αιφνίδια, οπλισμένη, οργανωμένη ή πλήρως συνειδητή.
- Ο εγωισμός είναι κοινός παράγοντας σε πολλά είδη βίας, από τον θυμωμένο πολίτη μέχρι τον σκληρό εγκληματία που επιβάλλεται στο θύμα του.
- Ο πολίτης δεν χρειάζεται να ερμηνεύσει πλήρως τον βίαιο άνθρωπο τη στιγμή του κινδύνου. Χρειάζεται να επιβιώσει.
- Η εγρήγορση, η επίγνωση περιβάλλοντος και η απόσταση είναι βασικές γραμμές αυτοπροστασίας.
- Η συμπλοκή είναι το τελευταίο πράγμα που επιδιώκουμε, ειδικά όταν υπάρχει πιθανότητα αντιπαράθεσης με σκληρό εγκληματία.
- Η αυτοάμυνα πρέπει να παραμένει μέσα στα όρια της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας. Ο Ποινικός Κώδικας ορίζει την άμυνα ως αναγκαία προσβολή του επιτιθέμενου για υπεράσπιση από παρούσα και άδικη επίθεση.
Εισαγωγή: Η βία δεν είναι πάντα έκρηξη θυμού
Πολλοί άνθρωποι εξηγούν τη βία με απλές λέξεις: θυμός, νεύρα, τρέλα, κακή στιγμή. Αυτές οι λέξεις δεν είναι πάντα λανθασμένες, αλλά είναι ανεπαρκείς. Η βία μπορεί να είναι έκρηξη, μπορεί όμως να είναι και απόφαση. Μπορεί να είναι αυθόρμητη, μπορεί όμως να είναι και υπολογισμένη. Μπορεί να προκύψει από φόβο, μπορεί όμως να προκύψει από ψυχρή πρόθεση ελέγχου.
Ένας θυμωμένος άνθρωπος μπορεί να ξεσπάσει επειδή αισθάνθηκε ότι δεν τον σεβάστηκαν. Μια συμμορία μπορεί να χρησιμοποιήσει βία για να επιβάλει κυριαρχία, διότι μέσα στη δική της λογική «όποιος δεν είναι δικός μας είναι εχθρός μας». Ένας ληστής μπορεί να χρησιμοποιήσει βία για υλικό κέρδος. Ένας κατά συρροή δολοφόνος ή ένας βαθιά διαταραγμένος άνθρωπος μπορεί να χρησιμοποιήσει βία για ψυχολογική ικανοποίηση, έλεγχο ή ανάγκη που ο μέσος άνθρωπος δεν μπορεί εύκολα να κατανοήσει. Ένας στρατιωτικός μπορεί να χρησιμοποιήσει βία στο πλαίσιο αποστολής, με σκοπό που είναι εντελώς διαφορετικός από εκείνον του εγκληματία.
Τα κοινά σημεία υπάρχουν, αλλά δεν πρέπει να μας μπερδεύουν. Όλοι χρησιμοποιούν βία, όμως όχι όλοι για τον ίδιο λόγο. Η βία είναι συχνά το μέσο για ένα τέλος. Για κάποιον, το τέλος είναι η λεία. Για άλλον, είναι ο σεβασμός. Για άλλον, η εκδίκηση. Για άλλον, η επιβίωση. Για άλλον, η υποταγή του θύματος. Για άλλον, η ολοκλήρωση μιας αποστολής.
Αυτό είναι σημαντικό για τον πολίτη, γιατί αν νομίζει ότι όλη η βία είναι θυμός, θα εκπλαγεί όταν συναντήσει βία που είναι ψυχρή, σιωπηλή και λειτουργική.
Θυμός, φόβος και κυριαρχία
Στις συζητήσεις μας με αστυνομικούς, οι πιο συχνές απαντήσεις για τη βία του νομοταγούς πολίτη ήταν ο θυμός, ο φόβος και η επιβολή κυριαρχίας. Αυτά τα τρία εμφανίζονται διαρκώς σε ανθρώπινες συγκρούσεις. Ο θυμός δίνει ενέργεια. Ο φόβος κάνει τον άνθρωπο να αντιδρά υπερβολικά. Η ανάγκη κυριαρχίας κάνει τον άνθρωπο να θέλει να επιβληθεί αντί να λύσει το πρόβλημα.
Ο θυμός συχνά γεννιέται από την αίσθηση προσβολής. Κάποιος πιστεύει ότι του φέρθηκαν χωρίς σεβασμό, ότι τον ταπείνωσαν, ότι τον αγνόησαν, ότι τον υποτίμησαν ή ότι του πήραν κάτι που θεωρεί δικό του. Η αντίδρασή του δεν αφορά πάντα το αντικειμενικό γεγονός. Αφορά αυτό που σημαίνει το γεγονός μέσα στο μυαλό του. Έτσι, ένα βλέμμα, μια κουβέντα, μια οδηγική κίνηση ή μια μικρή παρεξήγηση μπορεί να πάρει δυσανάλογη σημασία.
Ο φόβος λειτουργεί διαφορετικά, αλλά μπορεί να είναι εξίσου επικίνδυνος. Ο φοβισμένος άνθρωπος μπορεί να επιτεθεί πρώτος επειδή πιστεύει ότι απειλείται. Μπορεί να παρερμηνεύσει την απόσταση, τη στάση, τον τόνο ή την κίνηση του άλλου. Μπορεί να δράσει βίαια όχι επειδή θέλει να κυριαρχήσει, αλλά επειδή πιστεύει ότι πρέπει να σωθεί. Αυτό δεν κάνει τη βία του λιγότερο επικίνδυνη.
Η κυριαρχία, τέλος, εμφανίζεται όταν ο άνθρωπος δεν θέλει απλώς να λύσει μια κατάσταση, αλλά να υποτάξει τον άλλον. Θέλει να τον μειώσει, να τον κάνει να φοβηθεί, να τον αναγκάσει να συμμορφωθεί.
Σε αυτό το σημείο, η βία παύει να είναι στιγμιαία έκρηξη και γίνεται εργαλείο επιβολής.
Ο εγωισμός ως κοινή ρίζα
Ο εγωισμός είναι ίσως ο πιο υποτιμημένος κοινός παράγοντας στη βία. Δεν εμφανίζεται πάντα με τον ίδιο τρόπο, αλλά βρίσκεται συχνά πίσω από θυμό, φόβο, κυριαρχία και εγκληματική επιβολή. Ο άνθρωπος που νιώθει ότι «του πήραν τον σεβασμό» αντιδρά εγωιστικά. Ο άνθρωπος που απαιτεί υποταγή αντιδρά εγωιστικά. Ο άνθρωπος που δεν ανέχεται να του πουν όχι αντιδρά εγωιστικά. Ακόμη και ο εγκληματικά βίαιος κοινωνιοπαθής συχνά λειτουργεί μέσα από μια ακραία εγωκεντρική αντίληψη: οι άλλοι υπάρχουν ως εργαλεία, εμπόδια ή θύματα.
Ο εγωισμός κάνει τη βία εύκολη, γιατί επιτρέπει στον άνθρωπο να δικαιολογήσει μέσα του πράξεις που αλλιώς θα έμοιαζαν αδιανόητες. «Μου το χρωστούσε». «Το άξιζε». «Δεν θα με κάνει εμένα έτσι». «Έπρεπε να μάθει». «Εγώ θα πάρω αυτό που θέλω». Αυτές οι φράσεις, είτε λέγονται φωναχτά είτε υπάρχουν μόνο μέσα στο μυαλό του δράστη, λειτουργούν σαν άδεια.
Για τον μέσο πολίτη, αυτό έχει δύο πρακτικές συνέπειες. Πρώτον, δεν πρέπει να υποτιμά τον άνθρωπο που αισθάνεται προσβεβλημένος, ταπεινωμένος ή στρυμωγμένος, διότι μπορεί να αντιδράσει δυσανάλογα. Δεύτερον, πρέπει να προσέχει τον δικό του εγωισμό, γιατί πολλές συγκρούσεις δεν αρχίζουν από αντικειμενική ανάγκη άμυνας αλλά από την ανάγκη κάποιου να μη φανεί αδύναμος.
Στο Combatives Group, αυτό έχει τεράστια σημασία.
Η πρώτη αυτοπροστασία δεν είναι να ελέγξω τον άλλον.
Είναι να ελέγξω τον εαυτό μου αρκετά ώστε να μη συμμετέχω στην κλιμάκωση.
Η βία ως μέσο για κέρδος
Στο εγκληματικό περιβάλλον, η βία χρησιμοποιείται συχνά ως μέσο για κέρδος.
Το κέρδος μπορεί να είναι υλικό, όπως χρήματα, κινητό, κάμερα, όχημα ή πρόσβαση σε χώρο. Μπορεί όμως να είναι και ψυχολογικό ή κοινωνικό: φόβος, έλεγχος, κύρος μέσα σε ομάδα, υποταγή του θύματος, απόδειξη σκληρότητας.
Η βία σε τέτοιες περιπτώσεις δεν χρειάζεται να συνοδεύεται από θυμό. Ο δράστης μπορεί να είναι απολύτως λειτουργικός. Μπορεί να ξέρει τι κάνει. Μπορεί να έχει επιλέξει χρόνο, σημείο, θύμα και τρόπο. Μπορεί να χρησιμοποιήσει αιφνιδιασμό όχι επειδή «ξέφυγε», αλλά επειδή αυτό αυξάνει τις πιθανότητες επιτυχίας του.
Αυτό είναι πολύ δύσκολο να το δεχτεί ο φυσιολογικός άνθρωπος. Ο φυσιολογικός άνθρωπος θέλει να πιστεύει ότι υπάρχει κάποια αναλογία ανάμεσα στην αξία του αντικειμένου και στη βλάβη που μπορεί να προκαλέσει ο δράστης. Θέλει να πιστεύει ότι κανείς δεν θα σκοτώσει για κάτι μικρό. Η πραγματικότητα, δυστυχώς, δεν συμφωνεί πάντα.
Η δολοφονία του Μανώλη Κάνταρη στην Αθήνα τον Μάιο του 2011 αποτελεί ακριβώς τέτοια υπενθύμιση. Δημοσιεύματα αναφέρουν ότι ο σκοπός ήταν η ληστεία για μια κάμερα που είχε μαζί του, καθώς πήγαινε τη σύζυγό του στο μαιευτήριο για τη γέννηση του παιδιού τους.
Για τον φυσιολογικό άνθρωπο, αυτό είναι αδιανόητο.
Για τον κοινωνικό θηρευτή, μπορεί να είναι απλώς πράξη απόκτησης.
Όταν η βία δεν έχει «νόημα» για εμάς
Υπάρχει πάντα το ενδεχόμενο να συναντήσουμε έναν άνθρωπο που θα χρησιμοποιήσει ακραία βία για λόγους που δεν μπορούμε να καταλάβουμε.
Αυτό είναι ιδιαίτερα ενοχλητικό, διότι οι άνθρωποι έχουμε την ανάγκη να εξηγούμε. Θέλουμε να ξέρουμε γιατί συνέβη κάτι. Θέλουμε να πιστεύουμε ότι αν καταλάβουμε το γιατί, θα νιώσουμε ασφαλέστεροι.
Όμως στη στιγμή της απειλής, η κατανόηση του βαθύτερου κινήτρου δεν είναι πάντα δυνατή ούτε απαραίτητη. Ο άνθρωπος που σας πλησιάζει για να σας ληστέψει, να σας απειλήσει, να σας βλάψει ή να σας υποτάξει δεν σας οφείλει λογική εξήγηση. Μπορεί να είναι υπό ουσίες. Μπορεί να βρίσκεται σε ψυχική απορρύθμιση. Μπορεί να ανήκει σε εγκληματικό περιβάλλον. Μπορεί να θέλει να αποδείξει κάτι. Μπορεί να έχει αποφασίσει ότι είστε εμπόδιο.
Αυτό εξηγεί πώς άνθρωποι πέφτουν θύματα βίαιων εγκλημάτων χωρίς να έχουν προκαλέσει ηθελημένα τίποτα. Δεν χρειάζεται να συμμετέχετε σε καυγά για να επιλεγείτε. Δεν χρειάζεται να προσβάλετε κάποιον. Δεν χρειάζεται να έχετε ιστορία μαζί του. Μερικές φορές αρκεί να είστε εκεί, στον λάθος χρόνο, στο λάθος σημείο, με κάτι που ο άλλος θέλει ή με μια ευκαιρία που εκείνος αποφασίζει να εκμεταλλευτεί.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ζούμε με παράνοια.
Σημαίνει ότι η αφέλεια είναι κακή στρατηγική.
Το περιστατικό Καντάρη και το μάθημα της αιφνίδιας βίας
Το περιστατικό του Μανώλη Καντάρη είναι τόσο σκληρό ακριβώς επειδή δεν χωρά εύκολα στη λογική του μέσου ανθρώπου. Ένας άνδρας πηγαίνει την έγκυο σύζυγό του στο μαιευτήριο, σε μια από τις πιο σημαντικές και χαρούμενες στιγμές της ζωής του. Έχει μαζί του μια κάμερα για να καταγράψει τη γέννηση του παιδιού του. Και μέσα σε λίγες στιγμές, η ζωή του τελειώνει για ένα αντικείμενο που οι δράστες θέλησαν να αρπάξουν.
Αυτό που πρέπει να δει ο ασκούμενος δεν είναι μόνο η τραγωδία. Πρέπει να δει τη μέθοδο της βίας. Οι δράστες δεν μπήκαν σε συζήτηση. Δεν προκάλεσαν «καυγά». Δεν έδωσαν στον άνθρωπο χρόνο να επεξεργαστεί τι συμβαίνει. Η επίθεση ήταν αιφνίδια, γρήγορη και καταλυτική. Το σοκ μειώνει την ικανότητα αντίδρασης. Η ταχύτητα μειώνει τις επιλογές. Η αιφνιδιαστική βία παίρνει την πρωτοβουλία πριν το θύμα καταλάβει ότι συμμετέχει σε συμβάν.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους που στις αίθουσες του Combatives Group εκπαιδεύουμε τους ανθρώπους μας από την πρώτη επαφή στην εγρήγορση, την επίγνωση περιβάλλοντος, την απουσία, την αποφυγή και την απόδραση. Δεν είναι θεωρητικές έννοιες. Είναι πρακτικά εργαλεία με στόχο να μην αφήνουμε την πρωτοβουλία αποκλειστικά στα χέρια του δράστη.
Η εγρήγορση και η παρατήρηση είναι η πρώτη γραμμή άμυνας.
Η απόσταση όμως παραμένει ένας από τους καλύτερους φίλους μας.
Γιατί η απόσταση είναι τόσο σημαντική
Η απόσταση είναι υποτιμημένη επειδή δεν είναι εντυπωσιακή. Δεν μοιάζει με τεχνική. Δεν γεμίζει αίθουσα με θέαμα. Δεν δημιουργεί την αίσθηση της «μαχητικής ικανότητας» με τον τρόπο που τη δημιουργεί μια δυναμική σωματική άσκηση. Κι όμως, στην πραγματική αυτοπροστασία, η απόσταση είναι κρίσιμη.
Η απόσταση δίνει χρόνο. Ο χρόνος δίνει αντίληψη. Η αντίληψη δίνει επιλογές. Όταν ο άλλος έχει ήδη κλείσει την απόσταση, οι επιλογές μειώνονται δραματικά. Όταν βρίσκεται ήδη πάνω σας, όταν το χέρι του είναι ήδη κοντά, όταν το σώμα του έχει ήδη μπει στον χώρο σας, όταν εσείς ακόμη επεξεργάζεστε τι συμβαίνει, έχετε ξεκινήσει αργά.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που πλησιάζει είναι απειλή. Σημαίνει ότι ο πολίτης πρέπει να καταλαβαίνει πότε η προσέγγιση είναι φυσιολογική και πότε είναι τακτική. Πότε ένας άνθρωπος απλώς περνά και πότε ρυθμίζει απόσταση. Πότε κάποιος μιλά και πότε σας κρατά σε θέση. Πότε κάποιος ζητά κάτι και πότε σας αξιολογεί ως στόχο.
Η απόσταση είναι ο χώρος μέσα στον οποίο προλαβαίνετε να αποφασίσετε.
Χωρίς απόσταση, η απόφαση πολλές φορές έχει ήδη ληφθεί από τον άλλον.
Τι ωφελεί αυτή η ανάλυση τον μέσο άνθρωπο;
Μπορεί κάποιος να ρωτήσει: τι ωφελεί όλη αυτή η ανάλυση τον μέσο άνθρωπο που απλώς θέλει να ζήσει με ασφάλεια τη ζωή του;
Η απάντηση είναι απλή: του δίνει πλαίσιο.
Αν δεν καταλαβαίνει τη φύση της βίας, θα την αντιμετωπίσει με λάθος προσδοκίες. Θα πιστέψει ότι πρόκειται πάντα για διαφωνία. Θα περιμένει λόγια πριν την επίθεση. Θα υποθέσει ότι ο άλλος θα φερθεί «λογικά». Θα νομίσει ότι η συμμόρφωση λύνει πάντα το πρόβλημα. Θα θεωρήσει ότι η σωματική του δύναμη αρκεί.
Η ανάλυση αυτή ανοίγει ένα παράθυρο στη βία, όχι για να κάνει τον άνθρωπο φοβικό, αλλά για να τον κάνει σοβαρό. Του δείχνει ότι η βία δεν είναι πάντα ανταλλαγή «πυρών», δεν είναι πάντα μεθυσμένος καυγάς, δεν είναι πάντα παρεξήγηση, δεν είναι πάντα κάτι που θα εξελιχθεί αργά μπροστά του. Μπορεί να είναι εργαλείο. Μπορεί να είναι επίθεση με σκοπό. Μπορεί να είναι ληστεία. Μπορεί να είναι επιβολή. Μπορεί να είναι αιφνιδιαστική απόφαση.
Όταν ο άνθρωπος καταλάβει αυτό, αρχίζει να βλέπει αλλιώς τον δημόσιο χώρο. Όχι με παράνοια, αλλά με ευθύνη.
Καταλαβαίνει ότι η αποφυγή δεν είναι δειλία, ότι η εγρήγορση δεν είναι φόβος, ότι η απόσταση δεν είναι αγένεια και ότι η προετοιμασία δεν είναι υπερβολή.
Αυτό είναι πρακτική αυτοπροστασία.
Η διαφορά πολίτη και επαγγελματία
Για τον πολίτη, η συμπλοκή είναι το τελευταίο πράγμα που επιδιώκουμε. Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο όταν υπάρχει πιθανότητα αντιπαράθεσης με σκληρό εγκληματία. Ο πολίτης δεν έχει καθήκον να συλλάβει, να υποτάξει ή να εξουδετερώσει. Έχει υποχρέωση απέναντι στον εαυτό του και στους ανθρώπους του να φτάσει στο σπίτι ασφαλής και άθικτος. Αν μπορεί να φύγει, πρέπει να φύγει. Αν μπορεί να αποφύγει, πρέπει να αποφύγει. Αν μπορεί να μη βρεθεί εκεί, αυτό είναι ακόμη καλύτερο.
Οι αστυνομικοί και το προσωπικό ασφαλείας έχουν διαφορετικό πλαίσιο. Η αποστολή τους μπορεί να είναι να ελέγξουν, να συγκρατήσουν, να συλλάβουν ή να υποτάξουν βίαια άτομα μέσα σε νόμιμο και υπηρεσιακό πλαίσιο. Εκεί η κατανόηση της φύσης της βίας βοηθά στη διαμόρφωση στρατηγικής. Αν καταλαβαίνουν τι θέλει ο βίαιος άνθρωπος, γιατί κλιμακώνει, τι φοβάται, τι ζητά ή τι προσπαθεί να πάρει, έχουν περισσότερες επιλογές.
Σε πολλές περιπτώσεις, ο επαγγελματίας μπορεί να αποφύγει τη σωματική βία μέσα από πραγματική κατανόηση του προβλήματος. Μπορεί να ακούσει, να συνεργαστεί, να διαπραγματευτεί, να δώσει διέξοδο ή να οδηγήσει την κατάσταση σε αμοιβαία αποδεκτό αποτέλεσμα. Αυτό είναι πάντα προτιμότερο όταν είναι δυνατό.
Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου αυτό που ζητά ο βίαιος άνθρωπος είναι απαράδεκτο ή επικίνδυνο. Εκεί ο επαγγελματίας μπορεί να αναγκαστεί να χρησιμοποιήσει νόμιμη δύναμη για να εμποδίσει τον δράστη να αρπάξει αυτό που θέλει ή να βλάψει άλλους. Αυτό είναι άλλο πεδίο από την πολιτική αυτοάμυνα και δεν πρέπει να συγχέεται.
Συμβιβασμός, αποκλιμάκωση και ρεαλισμός
Είναι σημαντικό να πούμε ότι η κατανόηση της βίας δεν σημαίνει ότι απαντάμε πάντα με βία.
Αντιθέτως, όσο καλύτερα καταλαβαίνει κάποιος τη βία, τόσο περισσότερο εκτιμά την αποφυγή της. Ένας θυμωμένος νομοταγής πολίτης δεν είναι το ίδιο με έναν σκληρό εγκληματία. Ένας άνθρωπος που νιώθει ότι αδικήθηκε δεν είναι πάντα άνθρωπος που θέλει να σκοτώσει. Μερικές φορές η λύση βρίσκεται στην ειλικρινή συνεργασία, στην αναγνώριση του προβλήματος, στη μείωση της έντασης και στη δημιουργία εξόδου.
Η αποκλιμάκωση όμως δεν είναι δουλοπρέπεια. Δεν είναι παθητικότητα. Δεν είναι να παρακαλάμε τον επιθετικό άνθρωπο να είναι καλός. Είναι στρατηγική διαχείρισης όταν υπάρχει χώρος για αυτήν. Αν η κατάσταση είναι λεκτική, αν ο άλλος δεν έχει περάσει ακόμη σε άμεση βία, αν υπάρχει χρόνος, απόσταση και δυνατότητα επιλογής, η αποκλιμάκωση μπορεί να είναι το πιο δυνατό εργαλείο.
Αλλά πρέπει να είμαστε ρεαλιστές. Δεν αποκλιμακώνονται όλοι. Δεν ενδιαφέρονται όλοι για λογική λύση. Δεν ζητούν όλοι απλώς αναγνώριση ή σεβασμό. Κάποιοι θέλουν λεία. Κάποιοι θέλουν υποταγή. Κάποιοι θέλουν να κάνουν κακό. Γι’ αυτό η εκπαίδευση πρέπει να διδάσκει και τα δύο: πότε να μιλήσεις και πότε να μη μιλήσεις, πότε να φύγεις και πότε δεν μπορείς, πότε να αποκλιμακώσεις και πότε η απειλή έχει ήδη περάσει σε άλλη φάση.
Η σοβαρή αυτοπροστασία δεν είναι μία απάντηση για όλα.
Είναι ικανότητα διάκρισης.
Η θέση του Combatives Group
Από τη σκοπιά του Combatives Group, η μελέτη της βίας έχει έναν πρακτικό σκοπό: να βοηθήσει τον ασκούμενο να καταλάβει τι μπορεί να αντιμετωπίσει και να μη ζει με ψευδαισθήσεις. Δεν τον εκπαιδεύουμε για να φοβάται τους πάντες. Τον εκπαιδεύουμε για να μη θεωρεί ότι όλοι λειτουργούν με τα δικά του ηθικά όρια.
Ο ασκούμενος πρέπει να καταλάβει ότι η βία δεν είναι πάντα καυγάς. Δεν είναι πάντα ανταλλαγή τεχνικών. Δεν είναι πάντα πρόβλημα που θα προλάβει να συζητήσει. Μπορεί να είναι αιφνίδια και ακραία. Μπορεί να ξεκινήσει με παρεξήγηση και να γίνει αγώνας επιβίωσης. Μπορεί να έρθει από άνθρωπο που θέλει κάτι τόσο πολύ, ώστε δεν ενδιαφέρεται για το τι θα πάθετε εσείς.
Γι’ αυτό εκπαιδεύουμε πρώτα την εγρήγορση, την επίγνωση, την απουσία, την αποφυγή, την απόδραση και την απόσταση. Η σωματική αυτοάμυνα έχει θέση όταν τα προηγούμενα δεν είναι διαθέσιμα ή έχουν αποτύχει. Αλλά δεν είναι η πρώτη γραμμή. Είναι η τελευταία.
Ο σκοπός δεν είναι να μάθουμε να επιβαλλόμαστε στη βία.
Ο σκοπός είναι να μην επιτρέψουμε στη βία να μας πάρει απροετοίμαστους.
Τελική σκέψη
Γιατί γίνονται οι άνθρωποι βίαιοι;
Επειδή θυμώνουν. Επειδή φοβούνται. Επειδή θέλουν να κυριαρχήσουν. Επειδή θέλουν να πάρουν κάτι. Επειδή πιστεύουν ότι κάτι τους ανήκει. Επειδή αισθάνονται ότι τους αφαιρέθηκε σεβασμός. Επειδή θέλουν λεία. Επειδή θέλουν έλεγχο. Επειδή έχουν αποστολή. Επειδή λειτουργούν μέσα σε εγκληματική νοοτροπία. Επειδή μερικές φορές, απλώς επιλέγουν τη βία ως τον πιο εύκολο δρόμο.
Δεν χρειάζεται να μας αρέσει αυτή η αλήθεια. Χρειάζεται να τη καταλάβουμε.
Ο μέσος πολίτης δεν χρειάζεται να γίνει ειδικός στην εγκληματολογία για να ζήσει με ασφάλεια. Χρειάζεται όμως να καταλάβει ότι η βία δεν λειτουργεί πάντα με τις δικές του αξίες. Χρειάζεται να αναγνωρίζει την απόσταση, την ευκαιρία, την πρόθεση, την κλιμάκωση και την επιλογή στόχου. Χρειάζεται να ξέρει πότε να φύγει. Χρειάζεται να ξέρει πότε να μη συμμετέχει. Και αν όλα αποτύχουν, χρειάζεται να ξέρει πώς να προστατευτεί νόμιμα, αναγκαία και αποτελεσματικά.
Η βία είναι συχνά το μέσο με το οποίο κάποιος προσπαθεί να πάρει αυτό που θέλει.
Η αυτοπροστασία είναι το μέσο με το οποίο εμείς φροντίζουμε να μη του το επιτρέψουμε εις βάρος της ζωής μας.
Συνέχεια ανάγνωσης
- Για το υπάρχον άρθρο, δείτε τη σελίδα Γιατί γίνονται οι άνθρωποι βίαιοι;.
- Για να κατανοήσετε πώς η βία κλιμακώνεται, συνεχίστε με το άρθρο Η βία φέρνει βία.
- Για τη διαφορά ανάμεσα σε φιλονικία και πραγματική βία, διαβάστε το άρθρο Είναι όλη η βία φιλονικία;.
- Για την πραγματικότητα της ακραίας και απρόβλεπτης βίας, δείτε το άρθρο Ωμή Βία.
- Για τις φάσεις του βίαιου εγκλήματος, συνεχίστε με το άρθρο Πώς λειτουργούν οι φάσεις του βίαιου εγκλήματος.
- Για την επιλογή στόχου, δείτε τα άρθρα Επιλογή Θύματος – Γνώση ίσον δύναμη και Επιλογή Θύματος – Διαδικασία.
- Για την πρώτη γραμμή αυτοπροστασίας, διαβάστε το άρθρο Αρχές Combatives – Απουσία, Αποφυγή, Απόδραση.
Σημείωση περιεχομένου
Το άρθρο αναφέρεται σε βία, εγκληματική συμπεριφορά, ληστεία και θανατηφόρα περιστατικά. Σκοπός δεν είναι η τρομολαγνεία, αλλά η κατανόηση της φύσης της βίας και των πρακτικών συνεπειών της.
Σημείωση ασφαλείας
Το άρθρο δεν παρέχει τεχνικές οδηγίες σωματικής βίας. Η εκπαίδευση αυτοπροστασίας και αυτοάμυνας πρέπει να γίνεται με υπεύθυνη καθοδήγηση, ελεγχόμενη πίεση και σαφή στόχο ασφάλειας και διαφυγής.
Νομική σημείωση
Το άρθρο δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Η αυτοάμυνα πολιτών πρέπει να παραμένει μέσα στα όρια της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας, σύμφωνα με το ισχύον νομικό πλαίσιο.
Σημείωση κατά της φαντασίωσης
Η βία δεν είναι πάντα θυμός, δεν είναι πάντα καυγάς και δεν είναι πάντα κάτι που θα καταλάβετε εγκαίρως. Η φαντασίωση ότι «θα το δω όταν έρθει» είναι επικίνδυνη.
Σημείωση εμπειρίας
Το Combatives Group θεωρεί ότι η κατανόηση της φύσης της βίας είναι απαραίτητη για κάθε σοβαρή εκπαίδευση αυτοπροστασίας, επειδή χωρίς αυτήν ο ασκούμενος εκπαιδεύεται σε τεχνικές χωρίς πλαίσιο.
Επικοινωνία
Αν θέλετε να μάθετε πώς διδάσκονται η εγρήγορση, η επίγνωση, η απόσταση, η απουσία, η αποφυγή, η απόδραση και η ρεαλιστική αυτοάμυνα, επικοινωνήστε με το Combatives Group.