Η καλύτερη άμυνα δεν είναι απλώς «μια καλή επίθεση». Αυτή η φράση, αν ειπωθεί έτσι, μπορεί να οδηγήσει σε επικίνδυνη παρεξήγηση. Για έναν πολίτη που θέλει να παραμείνει ελεύθερος, νόμιμος και ψύχραιμος, η σωστή διατύπωση είναι διαφορετική:
Η καλύτερη άμυνα είναι μια επιθετική άμυνα.
Η διαφορά είναι τεράστια.
Η επίθεση, από μόνη της, μπορεί να είναι παράνομη, άδικη και εγκληματική. Η επιθετική άμυνα όμως είναι κάτι άλλο: είναι αποφασιστική, αναγκαία και περιορισμένη προστατευτική δράση όταν ο άνθρωπος βρίσκεται ήδη σε κατάσταση άμυνας, δηλαδή απέναντι σε παρούσα και άδικη επίθεση.
Το Combatives Group χρησιμοποιεί έντονη πίεση, ρόλους, προσομοιώσεις, επαφή, σενάρια και ψυχοσωματική επιβάρυνση για να εκπαιδεύσει τον άνθρωπο να μη μένει παθητικός όταν η απειλή είναι πραγματική. Η άμυνα χωρίς ψυχική αποφασιστικότητα μπορεί να γίνει ηττοπαθής στάση. Ο αμυνόμενος που περιμένει απλώς να δει τι θα κάνει ο επιτιθέμενος βρίσκεται ήδη πίσω. Ο επιτιθέμενος συνήθως γνωρίζει καλύτερα πότε, πώς και με τι θα ξεκινήσει. Ο αμυνόμενος πρέπει να κερδίσει ξανά χρόνο, χώρο και πρωτοβουλία.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ανεξέλεγκτη βία.
Σημαίνει ότι, αν η απειλή είναι πραγματική και άμεση, η δράση δεν μπορεί να γίνει με μισή καρδιά. Ο άνθρωπος πρέπει να δράσει αρκετά αποφασιστικά ώστε να σταματήσει την άμεση απειλή και να δημιουργήσει δυνατότητα διαφυγής. Όμως η άμυνα τελειώνει τη στιγμή που ο επιτιθέμενος είναι ανίκανος ή απρόθυμος να συνεχίσει, αποχωρεί ή η απειλή έχει πάψει.
Από εκεί και πέρα, η συνέχιση της βίας δεν είναι αυτοάμυνα.
Είναι υπέρβαση.
Είναι εκδίκηση.
Είναι νομικός κίνδυνος.
Και μπορεί να καταστρέψει τη ζωή του αμυνόμενου.
Το πραγματικό «θέατρο του παραλόγου» στην αυτοάμυνα είναι αυτό: οι άνθρωποι θέλουν να μάθουν να αμύνονται, αλλά συχνά δεν θέλουν να ακούσουν το πιο δύσκολο κομμάτι. Ότι πρέπει να είναι αποφασιστικοί όταν κινδυνεύουν, αλλά και πειθαρχημένοι όταν η απειλή σταματήσει.
Η αυτοάμυνα απαιτεί ψυχή.
Αλλά απαιτεί και φρένο.
Για ποιον είναι αυτό το άρθρο
Αυτό το άρθρο απευθύνεται σε ασκούμενους αυτοάμυνας, εκπαιδευτές, πολίτες και ανθρώπους που θέλουν να καταλάβουν τη λεπτή αλλά κρίσιμη διαφορά ανάμεσα στην παθητική άμυνα, την επιθετική άμυνα και την παράνομη επίθεση.
Απευθύνεται σε όσους έχουν ακούσει φράσεις όπως «η καλύτερη άμυνα είναι η επίθεση» και τις έχουν δεχθεί χωρίς σκέψη. Σε πραγματική αυτοάμυνα, τέτοιες φράσεις χρειάζονται σοβαρή διευκρίνιση. Ο πολίτης δεν έχει δικαίωμα να επιτίθεται προληπτικά, τιμωρητικά ή εκδικητικά επειδή φοβάται, θυμώνει ή υποψιάζεται κάτι. Έχει όμως δικαίωμα να υπερασπιστεί τον εαυτό του ή άλλον από άμεση και άδικη επίθεση, μέσα στα όρια που θέτει ο νόμος.
Το άρθρο απευθύνεται επίσης σε όσους προπονούνται σε πολεμικές τέχνες ή μαχητικά αθλήματα και έχουν μάθει να σκέφτονται κυρίως με όρους τεχνικής, «σκοραρίσματος», ανταλλαγής ή αγωνιστικής αντίδρασης. Η πραγματική βία δεν λειτουργεί έτσι. Όταν ο άνθρωπος αιφνιδιάζεται, φοβάται, πιέζεται και δέχεται πραγματική απειλή, η παθητική άμυνα θα καταρρεύσει.
Τέλος, απευθύνεται σε όσους νομίζουν ότι η αποφασιστικότητα σημαίνει αλόγιστη σκληρότητα. Δεν σημαίνει αυτό. Σημαίνει καθαρή προστατευτική πρόθεση, νόμιμη αναγκαιότητα, αποτελεσματική δράση και άμεση παύση όταν ο κίνδυνος σταματήσει.
Η αυτοάμυνα δεν είναι χώρος για δειλία.
Αλλά δεν είναι ούτε χώρος για εκδίκηση.
Ποια είναι η θέση αυτού του άρθρου μέσα στο combatives.gr
Αυτό το άρθρο ανήκει στη θεματική της Εκπαίδευσης Αυτοάμυνας, της Ψυχολογίας, της Νομικής Πρόληψης και της μεθοδολογίας Combatives. Συνδέεται άμεσα με άρθρα για την αποτελεσματική αυτοάμυνα, τις φυσικοψυχολογικές επιδράσεις του κινδύνου, τον φόβο, τον ζήλο, τη ρεαλιστική εκπαίδευση, τους ρόλους και τα σενάρια.
Ο ρόλος του είναι να εξηγήσει ένα δύσκολο σημείο της μεθοδολογίας:
Η άμυνα που παραμένει παθητική μπορεί να αποτύχει. Η άμυνα που γίνεται ανεξέλεγκτη μπορεί να γίνει έγκλημα.
Ανάμεσα στα δύο υπάρχει η επιθετική άμυνα: αποφασιστική προστατευτική δράση μέσα σε νόμιμα όρια.
Το άρθρο αυτό δεν είναι τεχνικό εγχειρίδιο. Δεν εξηγεί πώς να χτυπήσει κάποιος, πού να χτυπήσει ή πώς να προκαλέσει βλάβη. Εξηγεί τη νοοτροπία, το πλαίσιο και τα όρια. Γιατί χρειάζεται αποφασιστικότητα όταν ο κίνδυνος είναι πραγματικός. Και γιατί χρειάζεται αυτοέλεγχος όταν ο κίνδυνος έχει σταματήσει.
Το κεντρικό ερώτημα του άρθρου είναι:
Πώς μπορεί ένας πολίτης να αμυνθεί αποφασιστικά χωρίς να περάσει τη γραμμή της νόμιμης άμυνας;
Τι θα μάθετε σε αυτό το άρθρο
- Γιατί το «η καλύτερη άμυνα είναι η επίθεση» είναι επικίνδυνα ατελής φράση.
- Γιατί το Combatives Group προτιμά τον όρο «επιθετική άμυνα».
- Γιατί ο πολίτης πρέπει να παραμένει μέσα στα όρια του νόμου.
- Γιατί η παθητική άμυνα μπορεί να δημιουργήσει ηττοπαθή θέση.
- Γιατί ο επιτιθέμενος έχει συχνά πλεονέκτημα πρόθεσης και πρωτοβουλίας.
- Γιατί ο αμυνόμενος δεν ξέρει από πού, πότε, πώς και με τι θα δεχθεί απειλή.
- Γιατί η αναποφασιστικότητα μπορεί να είναι καταστροφική σε πραγματικό κίνδυνο.
- Γιατί η εκπαίδευση υπό πίεση πρέπει να καλλιεργεί δράση και όχι παράλυση.
- Γιατί η αποφασιστικότητα δεν πρέπει να μετατραπεί σε υπερβολικό ζήλο.
- Πότε πρέπει να σταματά η αμυντική δράση.
- Γιατί δεν κυνηγάμε τον επιτιθέμενο όταν φεύγει.
- Τι σημαίνει υπέρβαση άμυνας.
- Γιατί η εκδίκηση δεν είναι αυτοάμυνα.
- Γιατί χρειάζονται κοινή λογική, ορθή κρίση και έλεγχος οργής.
- Γιατί η αυτοάμυνα απαιτεί και επιθετικό πνεύμα και νόμιμο φρένο.
Βασικά σημεία
- Η επιθετική άμυνα δεν είναι παράνομη επίθεση.
- Η επιθετική άμυνα είναι νόμιμη, αναγκαία και αποφασιστική προστατευτική δράση απέναντι σε άμεση απειλή.
- Ο πολίτης δεν πρέπει να ξεκινά βία χωρίς να βρίσκεται πραγματικά σε κατάσταση άμυνας.
- Ο επιτιθέμενος έχει συνήθως πλεονέκτημα πρόθεσης, χρόνου και πρωτοβουλίας.
- Ο αμυνόμενος βρίσκεται σε μειονεκτική θέση αν παραμείνει παθητικός και αναποφάσιστος.
- Η άμυνα χωρίς ψυχική αποφασιστικότητα μπορεί να γίνει ηττοπαθής στάση.
- Η εκπαίδευση υπό πίεση βοηθά τον άνθρωπο να δρα όταν φοβάται.
- Η βία στην αυτοάμυνα πρέπει να έχει σκοπό: να σταματήσει την άμεση απειλή και να δημιουργήσει διαφυγή.
- Η αμυντική δράση σταματά όταν ο επιτιθέμενος είναι απρόθυμος ή ανίκανος να συνεχίσει ή αποχωρεί.
- Αν ο αμυνόμενος συνεχίσει μετά τη λήξη της απειλής, κινδυνεύει να θεωρηθεί δράστης.
- Δεν κυνηγάμε τον επιτιθέμενο για να τον τιμωρήσουμε.
- Η εκδίκηση δεν είναι αυτοάμυνα.
- Ο φόβος και η ταραχή μπορεί να ληφθούν υπόψη, αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως εύκολη δικαιολογία για ανεξέλεγκτη βία.
- Η αυτοάμυνα χρειάζεται αποφασιστικότητα, νόμο, αυτοέλεγχο και κρίση.
Συνοπτική εκδοχή του άρθρου
Η φράση «η καλύτερη άμυνα είναι μια καλή επίθεση» ακούγεται συχνά, αλλά είναι επικίνδυνα ατελής. Για έναν ελεύθερο πολίτη που θέλει να παραμείνει νόμιμος, η σωστή διατύπωση είναι ότι η καλύτερη άμυνα είναι μια επιθετική άμυνα.
Η διαφορά είναι ουσιαστική. Η απλή επίθεση είναι παράνομη. Η επιθετική άμυνα είναι αποφασιστική προστατευτική δράση όταν ο άνθρωπος βρίσκεται ήδη απέναντι σε παρούσα και άδικη επίθεση. Δεν επιτίθεται για να τιμωρήσει, να εκδικηθεί ή να κυριαρχήσει. Δρα για να σταματήσει την άμεση απειλή και να δημιουργήσει δυνατότητα διαφυγής.
Η παθητική άμυνα είναι επικίνδυνη. Ο επιτιθέμενος έχει την πρωτοβουλία. Ξέρει τι σκοπεύει να κάνει, πότε θα το κάνει και πώς θα το κάνει. Ο αμυνόμενος, αντίθετα, δεν ξέρει από πού, πότε, πώς και με τι θα δεχθεί απειλή. Αυτό δημιουργεί σύγχυση, φόβο και καθυστέρηση. Αν ο αμυνόμενος μείνει σε καθαρά αμυντική, παθητική νοοτροπία, μπορεί να χάσει ακόμη περισσότερο χρόνο και χώρο.
Γι’ αυτό η εκπαίδευση Combatives καλλιεργεί αποφασιστικότητα. Όχι ανεξέλεγκτη βία. Όχι εγκληματική πρόθεση. Όχι εκδίκηση. Αποφασιστικότητα. Όταν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος για ζωή ή σωματική ακεραιότητα, η δράση δεν μπορεί να γίνει με μισή καρδιά. Ο άνθρωπος πρέπει να μπορεί να λειτουργήσει παρά τον φόβο.
Το πρόβλημα είναι ότι η ίδια ενέργεια που μπορεί να τον σώσει μπορεί και να τον καταστρέψει αν συνεχιστεί πέρα από το αναγκαίο μέτρο. Όταν ο επιτιθέμενος είναι ανίκανος ή απρόθυμος να συνεχίσει, όταν αποχωρεί ή όταν η απειλή έχει σταματήσει, η άμυνα πρέπει να σταματήσει. Από εκεί και πέρα, η συνέχιση της βίας μπορεί να θεωρηθεί υπέρβαση, εκδίκηση ή νέα επίθεση.
Αυτό είναι από τα πιο δύσκολα μαθήματα στην αυτοάμυνα. Ο άνθρωπος που φοβήθηκε, πόνεσε, ταπεινώθηκε ή απειλήθηκε μπορεί να θέλει να συνεχίσει. Μπορεί να θέλει να βεβαιωθεί ότι ο άλλος δεν θα επιστρέψει. Μπορεί να θέλει να τιμωρήσει. Όμως αυτό δεν είναι πλέον αυτοάμυνα. Είναι ζήλος, οργή ή εκδίκηση.
Ο νόμος εξετάζει αν υπήρχε παρούσα και άδικη επίθεση, αν η προσβολή του επιτιθέμενου ήταν αναγκαία, ποιο ήταν το αναγκαίο μέτρο, ποια ήταν η επικινδυνότητα της επίθεσης, τι βλάβη απειλούσε, πώς και με ποια ένταση έγινε η επίθεση, και ποιες ήταν οι λοιπές περιστάσεις. Εξετάζει επίσης αν υπήρξε υπέρβαση των ορίων της άμυνας.
Η σοβαρή εκπαίδευση αυτοάμυνας πρέπει λοιπόν να διδάσκει δύο πράγματα ταυτόχρονα: να μη παγώνεις όταν κινδυνεύεις και να σταματάς όταν πρέπει.
Αυτό είναι δύσκολο. Αλλά αυτό είναι αυτοάμυνα.
Εισαγωγή: Προετοιμασία για βία χωρίς θέατρο
Στη ρεαλιστική εκπαίδευση αυτοάμυνας χρησιμοποιούμε συχνά αυτό που θα μπορούσε κάποιος να ονομάσει «θέατρο». Όχι με την έννοια της ψεύτικης επίδειξης, αλλά με την έννοια της προσομοίωσης. Δημιουργούμε καταστάσεις, ρόλους, πίεση, επαφή και ελεγχόμενη ένταση για να καλλιεργήσουμε συγκεκριμένες δεξιότητες.
Αναγνώριση απειλής.
Έλεγχο απόστασης.
Αντίδραση σε αιφνιδιασμό.
Σωματική και ψυχολογική αντοχή.
Απόφαση υπό πίεση.
Λειτουργία μέσα σε σύγχυση.
Όλα αυτά δεν μπορούν να διδαχθούν μόνο με θεωρία. Πρέπει να βιωθούν σε ασφαλές αλλά απαιτητικό πλαίσιο. Ο ασκούμενος πρέπει να νιώσει πίεση. Να ακούσει φωνές. Να δεχθεί επαφή. Να κινηθεί ενώ κουράζεται. Να προσπαθήσει να σκεφτεί όταν η σκέψη του στενεύει.
Ακόμη και τότε, δεν πρόκειται για πραγματική μάχη επιβίωσης. Δεν μπορεί και δεν πρέπει να είναι. Όμως πρέπει να εμφανιστούν στοιχεία που πλησιάζουν την πραγματικότητα: αδρεναλίνη, στένωση αντίληψης, μειωμένη σκέψη, σωματική επαφή, ένταση, φόβος και ανάγκη άμεσης απόφασης. Και όλα αυτά για να πάψουν να τρομάζουν και να προκαλούν σύγχυση.
Η προσομοίωση δεν είναι η πραγματικότητα.
Αλλά μπορεί να μειώσει το σοκ της πραγματικότητας.
Γιατί η εκπαίδευση πρέπει να ελέγχεται αυστηρά
Η εκπαίδευση υπό πίεση δεν είναι παιχνίδι. Δεν είναι ευκαιρία για τον εκπαιδευτή να δείξει σκληρότητα ή για τους ασκούμενους να τραυματίζουν ο ένας τον άλλον. Είναι ελεγχόμενη διαδικασία.
Όταν υπάρχει έντονη επαφή, πολλοί «επιτιθέμενοι», κούραση, φωνές, σενάρια ή ψυχοσωματική πίεση, η εκπαίδευση πρέπει να παρακολουθείται στενά. Ο εκπαιδευτής πρέπει να ελέγχει την ένταση, την ασφάλεια, την ψυχολογία του ασκούμενου και τον σκοπό της άσκησης.
Ο στόχος δεν είναι να δημιουργηθεί βία.
Ο στόχος είναι να δημιουργηθεί ικανότητα λειτουργίας μέσα σε πίεση.
Αν η πίεση είναι υπερβολική, γίνεται κακοποίηση ή θέατρο σκληρότητας. Αν είναι πολύ χαμηλή, δεν διδάσκει τίποτα για πραγματική απειλή. Η σωστή εκπαίδευση βρίσκεται ανάμεσα: αρκετά έντονη για να αποκαλύπτει αλήθειες, αρκετά ελεγχόμενη για να παραμένει ασφαλής και εκπαιδευτική.
Αυτό απαιτεί εμπειρία, κρίση και υπευθυνότητα.
Άμυνα ή επίθεση;
Ακούμε συχνά ότι «η καλύτερη άμυνα είναι μια καλή επίθεση». Η φράση έχει έναν πυρήνα αλήθειας, αλλά είναι επικίνδυνα ακριβής μόνο για ανθρώπους που δεν καταλαβαίνουν τον νόμο ή το πλαίσιο της αυτοάμυνας.
Για το Combatives Group, η σωστή διατύπωση είναι:
Η καλύτερη άμυνα είναι μια επιθετική άμυνα.
Χρησιμοποιούμε αυτή τη διατύπωση επειδή είμαστε πολίτες. Και αν θέλουμε να παραμείνουμε ελεύθεροι πολίτες, πρέπει να συμμορφωνόμαστε με τον νόμο. Δεν μπορούμε να επιτεθούμε απλώς επειδή νιώσαμε άβολα, επειδή υποψιαστήκαμε κάτι ή επειδή μας ενόχλησε κάποιος.
Πρώτα πρέπει να υπάρχει πραγματική κατάσταση άμυνας.
Αυτό σημαίνει παρούσα και άδικη επίθεση. Σημαίνει αναγκαιότητα. Σημαίνει ότι η δράση μας έχει σκοπό την προστασία και όχι την κυριαρχία, την τιμωρία ή την εκδίκηση.
Η επιθετική άμυνα δεν είναι προληπτική βία.
Είναι αποφασιστική προστασία όταν η άμυνα έχει ήδη γίνει αναγκαία.
Γιατί η καθαρά παθητική άμυνα είναι επικίνδυνη
Ξέχωρα από τα νομικά ζητήματα, υπάρχει και το καθαρά πρακτικό πρόβλημα. Ο αμυνόμενος που σκέφτεται μόνο παθητικά βρίσκεται συνήθως σε μειονεκτική θέση. Ο επιτιθέμενος έχει ήδη πρόθεση. Έχει συχνά αποφασίσει τι θα κάνει. Έχει διαλέξει στιγμή, απόσταση, γωνία ή μέθοδο.
Ο αμυνόμενος δεν ξέρει από πού θα δεχθεί απειλή. Δεν ξέρει πώς θα ξεκινήσει. Δεν ξέρει με τι θα γίνει. Δεν ξέρει πότε θα συμβεί. Δεν ξέρει αν υπάρχει επόμενη ενέργεια, συνεργός ή όπλο.
Αυτό δημιουργεί σύγχυση.
Η σύγχυση δημιουργεί καθυστέρηση.
Η καθυστέρηση δημιουργεί κίνδυνο.
Γι’ αυτό η άμυνα χωρίς επιθετικό νου και πρόθεση μπορεί να είναι ηττοπαθής θέση. Δεν μιλάμε για εγκληματική επιθετικότητα. Μιλάμε για την ικανότητα να περάσει ο αμυνόμενος από το σοκ στη δράση.
Ο αμυνόμενος πρέπει να ανακτήσει πρωτοβουλία.
Αλλιώς απλώς δέχεται την πρωτοβουλία του άλλου.
Το πλεονέκτημα του επιτιθέμενου
Ο επιτιθέμενος έχει ένα κρίσιμο πλεονέκτημα: γνωρίζει τις προθέσεις του. Ξέρει αν σκοπεύει να πλησιάσει, να απειλήσει, να αρπάξει, να χτυπήσει, να χρησιμοποιήσει όπλο ή να συνεχίσει. Ο αμυνόμενος το ανακαλύπτει καθυστερημένα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο επιτιθέμενος είναι ανίκητος. Σημαίνει ότι ο αμυνόμενος δεν πρέπει να του αφήσει το πλεονέκτημα να μεγαλώσει. Πρέπει να χρησιμοποιήσει εγρήγορση, απόσταση, φωνή, κίνηση, αποφασιστικότητα και, αν χρειαστεί, φυσική δράση για να σπάσει το σχέδιο του επιτιθέμενου.
Στην αυτοπροστασία, κάθε δευτερόλεπτο έχει αξία.
Ο χρόνος που χάνεται σε αμφιβολία μπορεί να είναι χρόνος που κερδίζει ο επιτιθέμενος. Γι’ αυτό η εκπαίδευση πρέπει να μειώνει την αναποφασιστικότητα χωρίς να καταργεί την κρίση.
Αυτό είναι λεπτή ισορροπία.
Και ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται σωστή εκπαίδευση.
Το αμετάκλητο της απόφασης
Όταν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος ζωής ή σοβαρής σωματικής βλάβης, ο αγώνας για επιβίωση δεν μπορεί να γίνει με μισή καρδιά. Η αναποφασιστικότητα μπορεί να κοστίσει ακριβά. Ο άνθρωπος που θα αναγκαστεί να δράσει πρέπει να δράσει με καθαρή πρόθεση.
Αυτό δεν σημαίνει τυφλή βία.
Σημαίνει ότι δεν μπορεί να ξεκινήσει μια προστατευτική ενέργεια και να την εγκαταλείψει επειδή φοβήθηκε τη δική του αποφασιστικότητα. Αν η απειλή είναι πραγματική, η δράση πρέπει να είναι αρκετή για να σταματήσει την άμεση απειλή και να δημιουργήσει διαφυγή.
Η ιστορία με τον εκπαιδευτή Mickey Davidow δείχνει ακριβώς αυτή την αρχή. Όταν δίνεται η απόφαση για δράση σε συνθήκες σοβαρού κινδύνου, όλο το σώμα και το πνεύμα πρέπει να στηρίζουν αυτή την απόφαση. Μισή πρόθεση σημαίνει μισή ενέργεια. Και σε πραγματική απειλή, η μισή ενέργεια μπορεί να αποτύχει.
Όμως πρέπει να κρατήσουμε και το δεύτερο μισό της αλήθειας:
Η αποφασιστικότητα πρέπει να σταματά όταν σταματά ο κίνδυνος.
Η επιθετική άμυνα δεν είναι εκδίκηση
Εδώ βρίσκεται το πιο δύσκολο σημείο. Η επιθετική άμυνα πρέπει να είναι αποφασιστική, αλλά όχι εκδικητική. Πρέπει να έχει ένταση, αλλά και όριο. Πρέπει να σταματά τον κίνδυνο, αλλά να μη συνεχίζει για να ικανοποιήσει οργή, φόβο ή ταπείνωση.
Η αυτοάμυνα δεν είναι τιμωρία του επιτιθέμενου.
Δεν είναι ηθική εκκαθάριση.
Δεν είναι ρεβάνς.
Δεν είναι ευκαιρία να «του δείξουμε».
Δεν είναι δικαίωμα να συνεχίσουμε επειδή φοβηθήκαμε.
Είναι προστατευτική δράση.
Τη στιγμή που ο επιτιθέμενος δεν μπορεί ή δεν θέλει να συνεχίσει, ή όταν αποχωρεί, η νόμιμη και ηθική βάση της συνέχισης καταρρέει. Ο αμυνόμενος πρέπει να σταματήσει, να απομακρυνθεί, να καλέσει βοήθεια, να προστατεύσει τον εαυτό του και να διαχειριστεί τις συνέπειες.
Η αυτοσυγκράτηση μετά την απειλή είναι εξίσου σημαντική με την αποφασιστικότητα κατά την απειλή.
Πότε πρέπει να σταματά η άμυνα;
Η απάντηση είναι απλή στη διατύπωση και δύσκολη στην πράξη:
Η άμυνα σταματά όταν σταματήσει η άμεση απειλή.
Αν ο επιτιθέμενος είναι ανίκανος να συνεχίσει, δεν συνεχίζουμε.
Αν είναι απρόθυμος να συνεχίσει, δεν συνεχίζουμε.
Αν αποχωρεί, δεν τον κυνηγάμε.
Αν η απειλή έχει παύσει, η συνέχιση της βίας δεν είναι πλέον άμυνα.
Το πρόβλημα είναι ότι εκείνη τη στιγμή ο αμυνόμενος μπορεί να είναι γεμάτος αδρεναλίνη, φόβο, θυμό και ταραχή. Μπορεί να αισθάνεται ότι πρέπει να βεβαιωθεί. Μπορεί να θέλει να τιμωρήσει. Μπορεί να φοβάται ότι ο άλλος θα επιστρέψει.
Αυτά είναι ανθρώπινα συναισθήματα.
Δεν είναι όμως άδεια για υπέρβαση.
Γι’ αυτό η εκπαίδευση πρέπει να περιλαμβάνει και το «σταμάτα». Όχι μόνο το «δράσε».
Άφησέ τον να φύγει
Αν ο επιτιθέμενος φεύγει, τον αφήνουμε να φύγει. Αυτό μπορεί να μην κάθεται καλά στον άνθρωπο που μόλις δέχθηκε απειλή. Μπορεί να νιώθει θυμό, αδικία, φόβο ή ταπείνωση. Όμως αυτό είναι το σημείο όπου κρίνεται η διαφορά ανάμεσα στον αμυνόμενο και στον εκδικητή.
Δεν υπάρχει κανένας σοβαρός λόγος να θέσουμε τον εαυτό μας σε μεγαλύτερο κίνδυνο κυνηγώντας κάποιον που αποχωρεί. Δεν ξέρουμε αν έχει συνεργούς. Δεν ξέρουμε αν έχει όπλο. Δεν ξέρουμε αν θα γυρίσει απελπισμένος και πιο επικίνδυνος. Δεν ξέρουμε αν η δική μας συνέχιση θα φανεί πλέον ως επίθεση.
Από πρακτική άποψη, το κυνήγι είναι επικίνδυνο.
Από νομική άποψη, μπορεί να είναι καταστροφικό.
Από ηθική άποψη, δεν είναι αυτοάμυνα.
Άφησέ τον να φύγει.
Προστάτευσε τον εαυτό σου.
Πήγαινε σε ασφάλεια.
Κάλεσε βοήθεια.
Κράτησε μάρτυρες.
Μην μετατρέψεις την επιβίωση σε δίωξη εναντίον σου.
Κοινή λογική και ορθή κρίση
Η κοινή λογική, η ορθή κρίση και ο έλεγχος της οργής είναι απαραίτητα στοιχεία της αυτοάμυνας. Δεν είναι θεωρητικές αρετές. Είναι πρακτικές δεξιότητες που μπορεί να καθορίσουν αν ένας άνθρωπος θα παραμείνει αμυνόμενος ή θα γίνει κατηγορούμενος.
Η αυτοάμυνα χρειάζεται φρένο. Το φρένο δεν είναι δειλία. Είναι έλεγχος. Είναι αυτό που επιτρέπει στον άνθρωπο να πει: «η απειλή σταμάτησε, τώρα σταματώ και εγώ».
Χωρίς αυτό το φρένο, η εκπαίδευση κινδυνεύει να φτιάξει ανθρώπους ικανούς να ξεκινήσουν δράση αλλά ανίκανους να τη σταματήσουν. Αυτό είναι επικίνδυνο.
Ο στόχος της εκπαίδευσης δεν είναι μόνο να βγάλει τον φόβο.
Είναι να βάλει κρίση μέσα στην αποφασιστικότητα.
Τι λέει ο Ποινικός Κώδικας για την άμυνα
Ο Ποινικός Κώδικας ορίζει ότι η πράξη που τελείται σε κατάσταση άμυνας δεν είναι άδικη. Όμως η έννοια της άμυνας δεν είναι αυτό που φαντάζεται ο καθένας. Άμυνα είναι η αναγκαία προσβολή του επιτιθέμενου, στην οποία προβαίνει το άτομο για να υπερασπιστεί τον εαυτό του ή άλλον από παρούσα και άδικη επίθεση.
Οι λέξεις είναι κρίσιμες:
αναγκαία,
παρούσα,
άδικη,
υπεράσπιση.
Η άμυνα δεν αφορά παλιά προσβολή. Δεν αφορά εκδίκηση μετά το περιστατικό. Δεν αφορά τιμωρία. Δεν αφορά απλή ενόχληση. Αφορά άμεση και άδικη επίθεση που απαιτεί προστατευτική αντίδραση.
Το αναγκαίο μέτρο της άμυνας κρίνεται από τον βαθμό επικινδυνότητας της επίθεσης, το είδος της βλάβης που απειλούσε, τον τρόπο και την ένταση της επίθεσης και τις λοιπές περιστάσεις.
Αυτά πρέπει να διδάσκονται σε κάθε σοβαρή εκπαίδευση αυτοάμυνας.
Υπέρβαση άμυνας
Το άρθρο 23 του Ποινικού Κώδικα ασχολείται με την υπέρβαση της άμυνας. Αν κάποιος υπερβεί τα όρια της άμυνας, μπορεί να τιμωρηθεί. Η υπέρβαση μπορεί να γίνει με πρόθεση ή από αμέλεια. Υπάρχει ειδική πρόβλεψη για περιπτώσεις όπου η υπέρβαση έγινε εξαιτίας του φόβου ή της ταραχής που προκάλεσε η επίθεση.
Αυτό είναι σημαντικό, αλλά δεν πρέπει να παρεξηγηθεί. Δεν σημαίνει ότι κάθε υπερβολή συγχωρείται αυτόματα επειδή ο άνθρωπος λέει «φοβήθηκα». Στην πράξη, το ζήτημα θα κριθεί με βάση τα πραγματικά περιστατικά, τις καταθέσεις, τα τραύματα, τις περιστάσεις και την αξιολόγηση των αρμόδιων αρχών.
Ο φόβος και η ταραχή είναι πραγματικά.
Αλλά δεν είναι μαγικό χαρτί απαλλαγής.
Γι’ αυτό η εκπαίδευση πρέπει να μειώνει τον πανικό, να διδάσκει αυτοέλεγχο και να καλλιεργεί την ικανότητα παύσης όταν η απειλή έχει σταματήσει.
Το λάθος της τιμωρίας
Αν κάποιος θέλει να τιμωρήσει αυτόν που του επιτέθηκε, πρέπει να καταλάβει ότι κινδυνεύει να περάσει στην άλλη πλευρά της υπόθεσης. Η στιγμή που η προστασία γίνεται τιμωρία είναι η στιγμή που η αυτοάμυνα αρχίζει να χάνεται.
Δεν έχει σημασία αν ο θυμός είναι κατανοητός. Δεν έχει σημασία αν η επίθεση ήταν άδικη. Δεν έχει σημασία αν ο δράστης «το άξιζε» στα μάτια του αμυνόμενου. Ο πολίτης δεν είναι δικαστής, αστυνομία και εκτελεστής μαζί.
Η αυτοάμυνα σταματά στον σκοπό της προστασίας.
Από εκεί και πέρα, τον λόγο έχουν οι αρχές.
Αυτό μπορεί να είναι δύσκολο να το δεχθεί κάποιος που δέχθηκε επίθεση. Αλλά η αποδοχή αυτής της αλήθειας είναι μέρος της ωριμότητας του αμυνόμενου.
Η εκπαίδευση πρέπει να διδάσκει και τα δύο: δράση και παύση
Πολλά συστήματα διδάσκουν δράση. Λίγα διδάσκουν παύση. Αυτό είναι σοβαρό πρόβλημα.
Η αποτελεσματική αυτοάμυνα πρέπει να διδάσκει:
- πότε αναγνωρίζω την απειλή,
- πότε αποφεύγω,
- πότε φεύγω,
- πότε μιλώ,
- πότε θέτω όρια,
- πότε η φυσική δράση είναι αναγκαία,
- πόσο διαρκεί,
- πότε σταματά,
- τι κάνω μετά.
Χωρίς αυτή τη συνέχεια, η εκπαίδευση είναι ελλιπής. Ο ασκούμενος μπορεί να μάθει να αντιδρά, αλλά να μη ξέρει πώς να επιστρέψει σε έλεγχο. Μπορεί να μάθει να πιέζει, αλλά όχι να σταματά. Μπορεί να μάθει να «κερδίζει», αλλά όχι να επιβιώνει νομικά.
Η πραγματική αυτοάμυνα δεν τελειώνει με την τελευταία σωματική ενέργεια.
Τελειώνει όταν ο άνθρωπος είναι ασφαλής, έχει σταματήσει τη δράση του, έχει απομακρυνθεί, έχει καλέσει βοήθεια και μπορεί να εξηγήσει τι συνέβη.
Το πραγματικό θέατρο του παραλόγου
Το «θέατρο του παραλόγου» στην αυτοάμυνα δεν είναι η προσομοίωση. Η προσομοίωση, όταν γίνεται σωστά, είναι χρήσιμη. Το πραγματικό θέατρο του παραλόγου είναι να πιστεύουμε ότι μπορούμε να διδάξουμε αυτοάμυνα χωρίς νόμο, χωρίς ψυχολογία, χωρίς φόβο, χωρίς ζήλο, χωρίς σενάρια, χωρίς παύση και χωρίς συνέπειες.
Είναι παράλογο να λέμε στον άνθρωπο «δράσε δυναμικά», αλλά να μη του διδάσκουμε πότε σταματά.
Είναι παράλογο να μιλάμε για άμυνα, αλλά να καλλιεργούμε νοοτροπία επίθεσης χωρίς νομικά όρια.
Είναι παράλογο να παρουσιάζουμε την αυτοάμυνα σαν τεχνικό παιχνίδι, ενώ στην πραγματικότητα μπορεί να οδηγήσει σε τραυματισμούς, δικαστήρια, φυλακή ή ψυχολογικό τραύμα.
Η σοβαρή εκπαίδευση πρέπει να είναι τίμια.
Και η τίμια εκπαίδευση λέει και τα δύσκολα.
Σύνοψη
Η επιθετική άμυνα είναι απαραίτητη έννοια στην ρεαλιστική αυτοάμυνα, αλλά πρέπει να κατανοείται σωστά. Δεν είναι παράνομη επίθεση. Δεν είναι εκδίκηση. Δεν είναι ανεξέλεγκτη βία. Δεν είναι δικαίωμα να τιμωρήσουμε.
Είναι αποφασιστική, νόμιμη, αναγκαία και περιορισμένη προστατευτική δράση όταν υπάρχει άμεση και άδικη απειλή.
Ο αμυνόμενος πρέπει να είναι αρκετά αποφασιστικός ώστε να μη παγώσει όταν κινδυνεύει. Πρέπει όμως να είναι και αρκετά πειθαρχημένος ώστε να σταματήσει όταν ο κίνδυνος έχει σταματήσει.
Αυτό είναι το δύσκολο.
Να έχεις ψυχή όταν πρέπει να δράσεις.
Να έχεις κρίση όταν πρέπει να σταματήσεις.
Να έχεις νόμο στο μυαλό σου πριν, κατά και μετά.
Να μη μετατρέψεις την άμυνα σε τιμωρία.
Να μη γίνεις αυτό που προσπαθούσες να σταματήσεις.
Η αυτοάμυνα δεν είναι μόνο η ικανότητα να κάνεις.
Είναι και η ικανότητα να σταματάς.
Συχνές ερωτήσεις
Τι σημαίνει επιθετική άμυνα;
Επιθετική άμυνα σημαίνει αποφασιστική προστατευτική δράση όταν υπάρχει άμεση και άδικη απειλή. Δεν σημαίνει ότι ο πολίτης επιτίθεται πρώτος χωρίς νόμιμη βάση.
Είναι σωστή η φράση «η καλύτερη άμυνα είναι η επίθεση»;
Είναι επικίνδυνα ατελής. Για πολίτες, πιο σωστή διατύπωση είναι ότι η καλύτερη άμυνα είναι μια επιθετική άμυνα μέσα στα όρια του νόμου.
Γιατί η παθητική άμυνα είναι επικίνδυνη;
Επειδή ο επιτιθέμενος έχει συχνά την πρωτοβουλία. Ο αμυνόμενος δεν ξέρει πότε, πώς και με τι θα δεχθεί απειλή. Αν μείνει παθητικός, μπορεί να χάσει πολύτιμο χρόνο.
Η αποφασιστικότητα σημαίνει ανεξέλεγκτη βία;
Όχι. Σημαίνει καθαρή προστατευτική πρόθεση όταν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος. Η δράση πρέπει να είναι αναγκαία, ανάλογη και να σταματά όταν σταματήσει η απειλή.
Πότε πρέπει να σταματήσει η άμυνα;
Όταν ο επιτιθέμενος είναι ανίκανος ή απρόθυμος να συνεχίσει, όταν αποχωρεί ή όταν η άμεση απειλή έχει πάψει. Από εκεί και πέρα, η συνέχιση μπορεί να θεωρηθεί υπέρβαση ή εκδίκηση.
Γιατί δεν πρέπει να κυνηγάμε τον επιτιθέμενο;
Επειδή αυξάνει τον σωματικό και νομικό κίνδυνο. Αν ο επιτιθέμενος φεύγει, η άμεση απειλή μπορεί να έχει σταματήσει. Το κυνήγι μπορεί να μετατρέψει τον αμυνόμενο σε δράστη.
Τι είναι η υπέρβαση άμυνας;
Είναι η υπέρβαση των ορίων της αναγκαίας άμυνας. Μπορεί να υπάρξει όταν η αντίδραση ξεπερνά το αναγκαίο μέτρο ή συνεχίζεται αφού η απειλή έχει σταματήσει.
Ο φόβος ή η ταραχή δικαιολογούν κάθε υπερβολή;
Όχι αυτόματα. Ο νόμος μπορεί να λάβει υπόψη φόβο ή ταραχή, αλλά οι περιστάσεις κρίνονται συγκεκριμένα. Δεν είναι ασφαλής δικαιολογία για ανεξέλεγκτη βία.
Τι πρέπει να διδάσκει η ρεαλιστική εκπαίδευση;
Πρέπει να διδάσκει αναγνώριση απειλής, απόσταση, αποφυγή, δράση υπό πίεση, αποφασιστικότητα, νόμιμα όρια, παύση της δράσης και διαχείριση των συνεπειών.
Ποιο είναι το βασικό μήνυμα του άρθρου;
Σε πραγματικό κίνδυνο χρειάζεται αποφασιστική επιθετική άμυνα. Όμως όταν η απειλή σταματήσει, σταματά και η άμυνα. Η αυτοάμυνα απαιτεί και δράση και φρένο.
Σχετικά άρθρα
Υπάρχοντα άρθρα στο combatives.gr
- Αποτελεσματική αυτοάμυνα
Σχετικό με το τι σημαίνει πραγματικά νόμιμη, ρεαλιστική και εφαρμόσιμη αυτοάμυνα. - Αρχές Combatives: Απλό, Άμεσο, Αποτελεσματικό
Σχετικό με την απλή, άμεση και λειτουργική εφαρμογή υπό πίεση. - Οι 3 βασικότερες αρχές να διδαχθούν
Σχετικό με τα 3Α της ασφάλειας, εφαρμογής και προστατευτικής αποφασιστικότητας. - Ρεαλιστική εκπαίδευση αυτοάμυνας
Σχετικό με την εκπαίδευση υπό ρόλους, προσομοιώσεις, πίεση και πραγματισμό. - Ρόλοι, Προσομοιώσεις και Σενάρια είναι σημαντικά στην Αυτοάμυνα
Σχετικό με το πώς καλλιεργείται απόφαση και αντίδραση υπό συνθήκες πίεσης. - Οι φυσικοψυχολογικές επιδράσεις του κινδύνου
Σχετικό με το πώς φόβος, στρες και αδρεναλίνη επηρεάζουν την απόδοση στην αυτοάμυνα. - Η εγκληματική βία δεν είναι καυγάς
Σχετικό με τη διαφορά ανάμεσα σε κοινωνικό καυγά και εγκληματική απειλή. - Αυτοάμυνα ή Αυτοπροστασία και ποια είναι η διαφορά;
Σχετικό με τη διάκριση ανάμεσα στην πρόληψη και τη φυσική αντίδραση. - Γρήγορη λύση στη βία – Απουσία, Αποφυγή, Απόδραση
Σχετικό με τη σημασία αποφυγής και διαφυγής πριν από κάθε φυσική εμπλοκή. - “Street-fighting” και Αυτοάμυνα
Σχετικό με τη διαφορά ανάμεσα στον καυγά, την οδομαχία και τη νόμιμη αυτοάμυνα.
Σημείωση ασφαλείας
Το άρθρο έχει ενημερωτικό και εκπαιδευτικό χαρακτήρα. Δεν αποτελεί τεχνικό εγχειρίδιο χρήσης βίας και δεν πρέπει να διαβαστεί ως προτροπή για επιθετική ή παράνομη συμπεριφορά. Η έννοια της επιθετικής άμυνας αφορά μόνο αναγκαία, ανάλογη και περιορισμένη προστατευτική δράση απέναντι σε άμεση και πραγματική απειλή.
Η φυσική αυτοάμυνα είναι έσχατη επιλογή, όταν η αποφυγή, η απόσταση, η απόδραση, η αποκλιμάκωση ή η αναζήτηση βοήθειας δεν είναι διαθέσιμες. Η αμυντική δράση σταματά όταν σταματήσει η άμεση απειλή.
Νομική σημείωση
Το άρθρο δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Οι αναφορές στα άρθρα 22 και 23 του Ποινικού Κώδικα έχουν γενικό ενημερωτικό χαρακτήρα και πρέπει να ελέγχονται από Έλληνα δικηγόρο πριν χρησιμοποιηθούν σε εκπαιδευτικό υλικό, δημοσίευση ή πρακτική απόφαση.
Κάθε περιστατικό άμυνας κρίνεται με βάση τις συγκεκριμένες περιστάσεις: την παρούσα και άδικη επίθεση, την αναγκαιότητα, την αναλογία, τον βαθμό επικινδυνότητας, τον τρόπο και την ένταση της επίθεσης, τη δυνατότητα αποφυγής και τη συμπεριφορά του αμυνόμενου πριν, κατά και μετά το περιστατικό.
Σημείωση εμπειρίας
Το περιεχόμενο βασίζεται στη μεθοδολογία του Combatives Group, όπου η αυτοάμυνα δεν αντιμετωπίζεται ως παθητική αναμονή ούτε ως ανεξέλεγκτη επίθεση, αλλά ως νόμιμη, αποφασιστική και υπεύθυνη προστατευτική δράση.
Η προσέγγιση δίνει έμφαση στην εκπαίδευση υπό πίεση, στην ανάκτηση πρωτοβουλίας, στον έλεγχο φόβου, στον έλεγχο ζήλου, στη διακοπή της δράσης όταν η απειλή σταματήσει και στη διαφυγή προς την ασφάλεια.
Επικοινωνία
Αν θέλετε να κατανοήσετε στην πράξη τη διαφορά ανάμεσα στην παθητική άμυνα, στην επιθετική άμυνα και στην υπέρβαση, η θεωρία από μόνη της δεν αρκεί.
Η ουσιαστική εκπαίδευση χρειάζεται ρόλους, προσομοιώσεις, σενάρια, ψυχοσωματική πίεση, νόμιμη κρίση, αποφασιστικότητα και αυτοέλεγχο.
Επικοινωνήστε με το Combatives Group για μαθήματα, σεμινάρια και προγράμματα προσωπικής ασφάλειας, αυτοπροστασίας και ρεαλιστικής αυτοάμυνας.