Οι πολεμικές τέχνες και η αυτοάμυνα δεν είναι απαραίτητα το ίδιο πράγμα. Μπορεί να έχουν κοινά σημεία. Μπορεί να μοιράζονται κινήσεις, τεχνικές, σωματική πειθαρχία, μαχητική επαφή και ιστορικές ρίζες. Όμως δεν έχουν πάντα τον ίδιο σκοπό, το ίδιο πλαίσιο, την ίδια δοκιμή ή την ίδια σχέση με τον πραγματικό κίνδυνο.
Η πολεμική τέχνη μπορεί να είναι τέχνη, παράδοση, άσκηση, πολιτισμός, πειθαρχία, προσωπική ανάπτυξη ή μαχητικό σύστημα. Το μαχητικό άθλημα μπορεί να είναι σκληρό, απαιτητικό, πρακτικό και πολύ χρήσιμο για επαφή, αντοχή και πίεση. Η αυτοάμυνα όμως, ειδικά για τον πολίτη, έχει άλλο κέντρο: νόμιμη, αναγκαία και ανάλογη προστατευτική δράση απέναντι σε άμεση απειλή, με σκοπό τη διακοπή του κινδύνου και τη διαφυγή.
Η αυτοπροστασία προηγείται ακόμη περισσότερο. Είναι το σύνολο των συνηθειών, επιλογών, πρωτοκόλλων, αποφυγών, αποστάσεων, εξόδων και αντιλήψεων που μειώνουν την πιθανότητα να χρειαστεί σωματική αυτοάμυνα. Η αυτοάμυνα αρχίζει όταν η αυτοπροστασία έχει αποτύχει ή δεν ήταν πλέον διαθέσιμη.
Η πραγματική ερώτηση δεν είναι αν μια τεχνική φαίνεται όμορφη. Η ερώτηση είναι αν μπορεί να εφαρμοστεί όταν η αρτιμέλεια, η αξιοπρέπεια ή η ζωή μας βρίσκονται σε άμεσο κίνδυνο. Μπροστά σε φόβο, πίεση, αντίσταση, αιφνιδιασμό, κούραση, νομικές συνέπειες και ανάγκη διαφυγής, πολλές εντυπωσιακές θεωρίες καταρρέουν.
Η αυτοάμυνα δεν κρίνεται από το πόσο ωραία δείχνει στην αίθουσα. Κρίνεται από το αν μπορεί να λειτουργήσει όταν ο κίνδυνος είναι πραγματικός και ο χρόνος λίγος.
Η αλήθεια για τις πολεμικές τέχνες και την αυτοάμυνα
Είναι οι πολεμικές τέχνες και η αυτοάμυνα το ίδιο πράγμα; Ποιες είναι οι αλήθειες και ποια τα ψέματα; Πού συναντιούνται και πού διαφέρουν; Και τελικά, μήπως όλα έχουν να κάνουν με το πώς αντιμετωπίζεται ο κίνδυνος;
Αυτές οι ερωτήσεις δεν είναι θεωρητικές. Για έναν άνθρωπο που ψάχνει εκπαίδευση προσωπικής ασφάλειας, μπορεί να είναι κρίσιμες. Αν επιλέξει λάθος, μπορεί να επενδύσει χρόνια, χρήματα και εμπιστοσύνη σε κάτι που δεν απαντά πραγματικά στο πρόβλημα που νομίζει ότι λύνει.
Δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος να αποδείξεις μια τεχνική από το να μπορεί να λειτουργήσει όταν η αρτιμέλεια και η ζωή σου βρίσκονται σε κίνδυνο. Αυτή είναι σκληρή πρόταση. Αλλά κάθε σοβαρός και ανοιχτόμυαλος ασκούμενος συστήματος μάχης σώμα με σώμα, αργά ή γρήγορα, καταλήγει σε αυτό το συμπέρασμα.
Η τεχνική δεν αποδεικνύεται επειδή φαίνεται ωραία. Αποδεικνύεται επειδή αντέχει στην πίεση.
Πόσο αποτελεσματικές είναι οι πολεμικές τέχνες;
Η ερώτηση «πόσο αποτελεσματικές είναι οι πολεμικές τέχνες;» δεν έχει μία απλή απάντηση. Ποιες πολεμικές τέχνες; Με ποιον εκπαιδευτή; Με ποια μέθοδο; Με ποια ένταση; Με ποιον σκοπό; Για άθλημα; Για τέχνη; Για φυσική κατάσταση; Για αυτοπειθαρχία; Για αγώνα; Για αυτοπροστασία;
Μερικές πολεμικές τέχνες και μαχητικά αθλήματα μπορούν να είναι εξαιρετικά απαιτητικά και πρακτικά. Άλλες μπορεί να είναι περισσότερο παραδοσιακές, τελετουργικές, πολιτισμικές ή καλλιτεχνικές. Δεν υπάρχει πρόβλημα σε αυτό, αν παρουσιάζονται ειλικρινά.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν κάτι παρουσιάζεται ως αυτοάμυνα χωρίς να έχει σχεδιαστεί ή δοκιμαστεί για αυτοάμυνα. Όταν τεχνικές που λειτουργούν σε ήρεμη αίθουσα πωλούνται ως απάντηση στην αχαλίνωτη βία. Όταν ο μαθητής παίρνει αυτοπεποίθηση χωρίς να έχει γνωρίσει φόβο, αντίσταση, αιφνιδιασμό και πραγματική πίεση.
Η αποτελεσματικότητα δεν κρίνεται από το όνομα της τέχνης. Κρίνεται από τη σχέση της με τον σκοπό που υπηρετεί.
Όταν κάτι δείχνει ωραίο αλλά δεν είναι αλήθεια
Κάποιες τεχνικές δείχνουν πολύ ωραίες και εντυπωσιακές. Φωτογραφίζονται όμορφα. Δείχνουν καθαρές σε επιδείξεις. Εντυπωσιάζουν τον αρχάριο. Δημιουργούν την αίσθηση ότι υπάρχει μια κομψή απάντηση σε κάθε πρόβλημα.
Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική από αυτή που συχνά νομίζουμε. Σε πραγματική πίεση, ο άλλος δεν συνεργάζεται. Δεν δίνει το χέρι όπως πρέπει. Δεν επιτίθεται με τον τρόπο που μας βολεύει. Δεν σταματά για να ολοκληρώσουμε την τεχνική. Δεν σέβεται τη γραμμή της επίδειξης. Μπορεί να είναι δυνατότερος, πιο βίαιος, πιο αποφασισμένος, μεθυσμένος, πολλαπλός ή οπλισμένος.
Μπροστά στο οικονομικό όφελος, αρκετοί «ειδικοί» καταφέρνουν να πουλούν προϊόντα σε πρόθυμους αλλά ανυποψίαστους ανθρώπους. Αυτό δεν αφορά όλους. Αφορά όμως αρκετούς ώστε το θέμα να πρέπει να ειπωθεί.
Η αυτοάμυνα που πουλάει εντυπωσιακή βεβαιότητα είναι συχνά πιο επικίνδυνη από την άγνοια.
Αυτοάμυνα ή αυτοπροστασία;
Είναι καλύτερα να ακολουθήσει κανείς τη σχολή σκέψης της «αυτοάμυνας» ή τη σχολή σκέψης της «αυτοπροστασίας»; Η σωστή απάντηση είναι ότι χρειάζονται και οι δύο, αλλά δεν είναι το ίδιο πράγμα.
Η αυτοάμυνα είναι αυτό που μπορεί να χρειαστεί όταν η απειλή έχει φτάσει άμεσα πάνω μας και δεν υπάρχει ασφαλέστερη επιλογή. Εκεί μιλάμε για προστατευτική δράση, νόμιμη, αναγκαία και ανάλογη, με σκοπό να σταματήσει η απειλή και να υπάρξει δυνατότητα διαφυγής.
Η αυτοπροστασία είναι ευρύτερη και προηγείται. Είναι η επίγνωση, η αποφυγή, η απόσταση, οι συνήθειες, η επιλογή διαδρομής, η αναγνώριση προ-σύγκρουσης, η δυνατότητα να φύγουμε χωρίς ντροπή, η φωνή, το περιβάλλον, τα πρωτόκολλα ασφάλειας και η αποτροπή του να φτάσουμε στη φυσική εμπλοκή.
Η αυτοάμυνα είναι η τελευταία γραμμή. Η αυτοπροστασία είναι η πρώτη.
Αν χρειάστηκε αυτοάμυνα, κάτι έχει ήδη πάει πολύ μακριά. Η αυτοπροστασία υπάρχει για να μη φτάσουμε εκεί.
Δεν χρειάζεται να είσαι εξειδικευμένος πολεμικός καλλιτέχνης
Σε αντίθεση με όσα πολλοί πιστεύουν και με όσα ορισμένοι «ειδικοί» ισχυρίζονται, δεν χρειάζεται να είσαι εξειδικευμένος ασκούμενος πολεμικών τεχνών για να προκαλέσεις πόνο σε κάποιον όταν παλεύεις για τη ζωή σου. Σε ακραία συνθήκη, ο άνθρωπος μπορεί να γίνει πολύ πιο επικίνδυνος και αποφασιστικός απ’ όσο πίστευε.
Χρειάζεται όμως κάτι άλλο. Χρειάζεται αποφασιστικότητα. Χρειάζεται καρδιά. Χρειάζεται η προθυμία να δράσεις όταν η απειλή είναι άμεση και δεν υπάρχει άλλη επιλογή. Χρειάζεται αυτό που στο αρχικό κείμενο ονομάζεται “καρδιά του λιονταριού”.
Αυτό δεν σημαίνει λύσσα, σαδισμό ή επιθυμία για βία. Σημαίνει ψυχική δέσμευση στην προστασία της ζωής, της υγείας και της αξιοπρέπειάς σου όταν αυτά απειλούνται πραγματικά. Σημαίνει ότι δεν έχεις μείνει μόνο με τεχνικές, αλλά έχεις καλλιεργήσει και τη θέληση να τις εφαρμόσεις αν χρειαστεί.
Η τεχνική χωρίς καρδιά μπορεί να καταρρεύσει. Η καρδιά χωρίς εκπαίδευση μπορεί να χαθεί. Η σοβαρή αυτοπροστασία χρειάζεται και τα δύο.
Αναζητήστε ειλικρινείς δασκάλους
Αναζητήστε ακέραιους και ειλικρινείς δασκάλους. Ανθρώπους που διδάσκουν την αλήθεια, όχι μόνο αυτό που πουλάει. Ανθρώπους που τους σέβονται άλλοι σοβαροί άνθρωποι, όχι μόνο οι μαθητές που τους ακολουθούν τυφλά. Ανθρώπους που ξέρουν να πουν «αυτό δεν το ξέρω», «αυτό δεν είναι για αυτοάμυνα», «αυτό είναι άθλημα», «αυτό είναι τέχνη», «αυτό χρειάζεται προσοχή».
Δεν έχετε την πολυτέλεια να αμελήσετε αυτό το θέμα. Αν εκπαιδεύεστε για τέχνη ή άθληση, οι συνέπειες μιας λανθασμένης επιλογής μπορεί να είναι περιορισμένες. Αν όμως πιστεύετε ότι εκπαιδεύεστε για αυτοπροστασία, η λανθασμένη επιλογή μπορεί να αποδειχθεί σοβαρή.
Γιατί;
Γιατί μπορεί να νομίζετε ότι ξέρετε. Και τη στιγμή που θα χρειαστεί, να ανακαλύψετε ότι αυτό δεν είναι αλήθεια. Τότε δεν θα είναι καλή στιγμή για απογοήτευση.
Η ψεύτικη γνώση είναι χειρότερη από την άγνοια, γιατί σε κάνει να μπαίνεις στον κίνδυνο με αυτοπεποίθηση που δεν αξίζει.
Από τη θεωρία στην πρακτική εφαρμογή
Η θεωρία είναι απαραίτητη. Χωρίς θεωρία δεν υπάρχει δομή, μεθοδολογία ή κατανόηση. Όμως η θεωρία δεν είναι αρκετή. Είναι η πρακτική εφαρμογή της θεωρίας που τελικά την επιβεβαιώνει ή την καταρρίπτει.
Με τα χρόνια, κάθε άνθρωπος που ψάχνει σοβαρά το θέμα καταλήγει να ξεχωρίζει την ιδέα από την εφαρμογή. Μια θεωρία μπορεί να ακούγεται τέλεια. Μπορεί να περιγράφει μηχανική, γωνίες, μοχλούς, στόχους και αντιδράσεις. Όμως όταν ο άλλος αντιστέκεται πεισματικά, όταν φοβάσαι, όταν κουράζεσαι, όταν η πίεση ανεβαίνει, τότε φαίνεται αν η θεωρία έχει σώμα.
Η πραγματική γνώση δεν προκύπτει μόνο από ανάγνωση, συζήτηση ή παρακολούθηση. Προκύπτει από εφαρμογή. Και η εφαρμογή συχνά πονά. Όχι απαραίτητα με δραματικό τρόπο, αλλά με κόπο, αποτυχία, μώλωπες, αμηχανία, φόβο και επανάληψη.
Η θεωρία δείχνει τον δρόμο. Η εφαρμογή δείχνει αν ο δρόμος υπάρχει πραγματικά.
Η αίθουσα δεν είναι πάντα πραγματική συμπλοκή
Κάποιοι χώροι ισχυρίζονται ότι φτάνουν σε κατάσταση «αληθινής συμπλοκής». Για να έχει νόημα ένας τέτοιος ισχυρισμός, πρέπει να υπάρχουν αρκετά στοιχεία: βαριά επαφή, αντίσταση, απρόβλεπτο, ψυχολογική πίεση, λεκτική ένταση, αλλαγή ρυθμού, κούραση, ασυμμετρία, προ-σύγκρουση και ανάγκη εξόδου.
Αν όλα γίνονται με συνεργάσιμο παρτενέρ, γνωστή επίθεση, άνετη απόσταση, καθαρό πάτωμα, αθλητικό ρυθμό και προκαθορισμένη απάντηση, τότε δεν μιλάμε για πραγματική συμπλοκή. Μιλάμε για άσκηση. Η άσκηση έχει αξία, αλλά δεν πρέπει να λέγεται κάτι που δεν είναι.
Η πραγματικότητα είναι ότι όταν ορισμένες τεχνικές κληθούν να λειτουργήσουν σε πραγματικές συνθήκες, τότε οι ασκούμενοι ανακαλύπτουν τι πραγματικά συμβαίνει. Και αυτή δεν είναι η καλύτερη στιγμή για ανακάλυψη. Μπορεί να κοστίσει σωματική ακεραιότητα ή ζωή.
Μην περιμένετε τον δρόμο να σας εξετάσει πρώτη φορά. Η εξέταση πρέπει να αρχίζει στην προπόνηση, με ασφάλεια αλλά χωρίς ψέματα.
Η σκληρή αλήθεια δεν είναι αλαζονεία
Όταν λέμε ότι πολλές τεχνικές, μέθοδοι ή σχολές δεν προετοιμάζουν επαρκώς για πραγματική βία, κάποιοι ενοχλούνται. Το εκλαμβάνουν ως αλαζονεία ή επίθεση στον χώρο τους. Δεν είναι αυτό το ζήτημα.
Δεν είναι κάτι που ανακάλυψε ένας άνθρωπος και διεκδικεί αποκλειστικότητα. Είναι μια σκληρή και άβολη αλήθεια που πολλοί πολύ πιο έμπειροι άνθρωποι έχουν διαπιστώσει μέσα από πραγματικές εμπειρίες βίας. Η πραγματικότητα δεν ενδιαφέρεται για το αν μια παράδοση είναι παλιά, αν μια σχολή έχει φήμη ή αν ένας δάσκαλος έχει τίτλους.
Η πραγματικότητα ρωτά μόνο ένα πράγμα: λειτουργεί τώρα;
Και αν δεν λειτουργεί, δεν έχει σημασία πόσο ωραία φαινόταν πριν.
Η αλήθεια στην αυτοπροστασία δεν γίνεται πιο μαλακή επειδή μας ενοχλεί.
Τι πρέπει να ρωτά ο σοβαρός ασκούμενος
Ο σοβαρός ασκούμενος πρέπει να κάνει δύσκολες ερωτήσεις. Όχι για να μειώσει τον δάσκαλο ή τη σχολή του, αλλά για να προστατεύσει τον εαυτό του από αυταπάτες.
Η εκπαίδευση περιλαμβάνει προ-σύγκρουση;
Υπάρχει λεκτική πίεση;
Υπάρχει αιφνιδιασμός;
Υπάρχει αντίσταση;
Υπάρχει πραγματική επαφή;
Υπάρχει κόπωση;
Υπάρχουν σενάρια;
Υπάρχει διαφυγή ως στόχος;
Υπάρχει νομικό πλαίσιο;
Υπάρχει διδασκαλία αποφυγής;
Υπάρχει δοκιμή κάτω από πίεση;
Υπάρχει ειλικρίνεια για τα όρια της μεθόδου;
Αν η απάντηση σε όλα αυτά είναι αόριστη, τότε ο ασκούμενος πρέπει να προβληματιστεί. Δεν χρειάζεται να απορρίψει τον χώρο. Χρειάζεται όμως να ξέρει τι παίρνει και τι δεν παίρνει.
Η σοβαρή εκπαίδευση αντέχει τις σοβαρές ερωτήσεις. Η φαντασίωση τις αποφεύγει.
Τέχνη, άθλημα, αυτοάμυνα, αυτοπροστασία
Η τέχνη μπορεί να έχει αξία χωρίς να είναι αυτοάμυνα. Το άθλημα μπορεί να έχει αξία χωρίς να είναι αυτοπροστασία. Η παράδοση μπορεί να έχει αξία χωρίς να είναι πρακτική απάντηση στη βία του δρόμου.
Αυτό δεν υποτιμά τίποτα. Αντίθετα, βάζει κάθε πράγμα στη θέση του. Ένας άνθρωπος μπορεί να ασκεί πολεμική τέχνη για την τέχνη της. Μπορεί να αγωνίζεται σε μαχητικό άθλημα για την πρόκληση και τη δοκιμή. Μπορεί να θέλει αυτοπροστασία για προσωπική ασφάλεια. Αυτά δεν είναι εχθροί. Είναι διαφορετικές διαδρομές.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν οι διαδρομές συγχέονται. Όταν η τέχνη πουλιέται ως επιβίωση. Όταν το άθλημα πουλιέται ως δρόμος χωρίς προσαρμογή. Όταν η αυτοάμυνα διδάσκεται χωρίς νόμο. Όταν η αυτοπροστασία περιορίζεται σε τεχνικές.
Η ειλικρίνεια αρχίζει όταν ονομάζουμε σωστά αυτό που κάνουμε.
Η αντιμετώπιση του κινδύνου είναι το κέντρο
Ίσως τελικά όλα να έχουν να κάνουν με το πώς αντιμετωπίζεται ο κίνδυνος. Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο. Σε μια πολεμική τέχνη, ο κίνδυνος μπορεί να είναι συμβολικός, τεχνικός ή ελεγχόμενος. Σε ένα μαχητικό άθλημα, ο κίνδυνος είναι υπαρκτός αλλά πλαισιωμένος από κανόνες, κατηγορίες, διαιτησία και συμφωνία. Στην αυτοάμυνα, ο κίνδυνος είναι άδικος, ασύμμετρος, αιφνιδιαστικός και νομικά φορτισμένος.
Αν μια μέθοδος δεν αντιμετωπίζει αυτή τη διαφορά, τότε δεν διδάσκει πλήρη αυτοπροστασία. Μπορεί να διδάσκει κάτι χρήσιμο. Μπορεί να δίνει δύναμη ή τεχνική. Αλλά δεν απαντά σε όλο το πρόβλημα.
Η πραγματική αυτοπροστασία πρέπει να ρωτά: πώς φτάσαμε εδώ; Μπορούσαμε να φύγουμε; Ποια ήταν η απειλή; Πού είναι η έξοδος; Πότε σταματάμε; Τι θα πει ο νόμος; Τι θα γίνει αν υπάρχει όπλο; Τι αν υπάρχουν δύο; Τι αν πέσουμε; Τι αν το σώμα παγώσει;
Η αυτοπροστασία δεν αρχίζει με την τεχνική. Αρχίζει με την κατανόηση του κινδύνου.
Συμπέρασμα
Οι πολεμικές τέχνες και η αυτοάμυνα δεν είναι απαραίτητα το ίδιο πράγμα. Μπορεί να συναντιούνται. Μπορεί η μία να προσφέρει στοιχεία στην άλλη. Μπορεί ένας καλός ασκούμενος πολεμικής τέχνης ή μαχητικού αθλήματος να έχει πλεονεκτήματα στην αυτοάμυνα. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πολεμική τέχνη, κάθε σχολή, κάθε δάσκαλος ή κάθε τεχνική προετοιμάζει πραγματικά για αχαλίνωτη βία.
Η αλήθεια είναι ότι μια τεχνική πρέπει να δοκιμάζεται με βάση τον σκοπό της. Αν είναι για επίδειξη, ας κριθεί ως επίδειξη. Αν είναι για αγώνα, ας κριθεί στον αγώνα. Αν είναι για αυτοάμυνα, πρέπει να αντέχει στην πίεση, στον φόβο, στην αντίσταση, στον αιφνιδιασμό, στο απρόβλεπτο, στο νομικό πλαίσιο και στην ανάγκη διαφυγής.
Η θεωρία είναι απαραίτητη, αλλά δεν αρκεί. Η πρακτική εφαρμογή είναι αυτή που φέρνει πραγματική γνώση. Και η πραγματική γνώση δεν υπόσχεται εύκολες βεβαιότητες. Υπόσχεται λιγότερες αυταπάτες.
Η αυτοπροστασία και η αυτοάμυνα είναι σοβαρά θέματα. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να εξαπατηθούμε από εντυπωσιακές τεχνικές, ωραία λόγια ή οικονομικά προϊόντα που πουλούν ασφάλεια χωρίς πραγματική δοκιμή.
Η αλήθεια για την αυτοάμυνα είναι απλή: αυτό που δεν μπορεί να λειτουργήσει στον φόβο, στην πίεση και στον πραγματικό κίνδυνο, δεν πρέπει να πουλιέται ως προστασία ζωής.