Η χρήση βίας στην αυτοάμυνα μπορεί να θεωρηθεί δικαιολογημένη μόνο όταν υπάρχει άμεση, πραγματική και αναπόφευκτη απειλή και όταν η αντίδραση είναι νόμιμη, αναγκαία και ανάλογη προς τον κίνδυνο.
Δεν δικαιολογείται επειδή κάποιος μοιάζει επικίνδυνος. Δεν δικαιολογείται επειδή μας προσβάλλει. Δεν δικαιολογείται επειδή μας εκνευρίζει. Δεν δικαιολογείται επειδή θέλουμε να «προλάβουμε» μια αόριστη πιθανότητα. Και σίγουρα δεν δικαιολογείται όταν εμείς προκαλέσαμε τη σύγκρουση, συμμετείχαμε σε καβγά από εγωισμό ή συνεχίζουμε τη βία ενώ η άμεση απειλή έχει σταματήσει.
Η αυτοάμυνα δεν είναι τιμωρία.
Δεν είναι εκδίκηση.
Δεν είναι street-fighting.
Δεν είναι απόδειξη σκληρότητας.
Είναι προστατευτική δράση με σκοπό να σταματήσει η άμεση απειλή και να δημιουργηθεί δυνατότητα διαφυγής. Όταν η απειλή σταματά, σταματά και η προστατευτική δράση.
Αυτό είναι το όριο που χωρίζει την αυτοάμυνα από την υπέρβαση.
Για ποιον είναι αυτό το άρθρο
Αυτό το άρθρο είναι για ανθρώπους που θέλουν να καταλάβουν τη χρήση βίας στην αυτοάμυνα με σοβαρότητα, όχι με φαντασίωση.
Είναι για ασκούμενους αυτοάμυνας που έχουν ακούσει πολλές φορές φράσεις όπως «χτύπα πρώτος», «μην περιμένεις», «δώσε μάχη», αλλά δεν έχουν πάντα εξετάσει το νομικό και ηθικό βάρος αυτών των λέξεων. Είναι για ανθρώπους που πιστεύουν ότι αν φοβηθούν, μπορούν να κάνουν οτιδήποτε. Είναι επίσης για εκείνους που, από την άλλη πλευρά, πιστεύουν ότι η πλήρης παθητικότητα είναι πάντα ασφαλέστερη.
Και οι δύο αντιλήψεις είναι επικίνδυνες όταν γίνονται απόλυτες.
Το άρθρο αφορά πολίτες, εκπαιδευτές, ασκούμενους και ανθρώπους που θέλουν να καταλάβουν πώς συνδέονται ο φόβος, η απειλή, η αναγκαιότητα, η αναλογικότητα, η παύση, η διαφυγή και η ρεαλιστική εκπαίδευση.
Δεν είναι νομική γνωμοδότηση. Δεν αντικαθιστά δικηγόρο. Δεν δίνει δημόσιες οδηγίες βίαιης δράσης.
Δίνει το πλαίσιο που πρέπει να έχει στο μυαλό του κάθε σοβαρός άνθρωπος πριν μιλήσει ή εκπαιδευτεί στην αυτοάμυνα.
Ποια είναι η θέση αυτού του άρθρου μέσα στο combatives.gr
Το άρθρο αυτό βρίσκεται στον πυρήνα της μεθοδολογίας του Combatives Group, γιατί εξηγεί ένα από τα πιο κρίσιμα και παρεξηγημένα σημεία της αυτοάμυνας: πότε η χρήση βίας μπορεί να είναι δικαιολογημένη και πότε γίνεται πρόβλημα.
Συνδέεται άμεσα με τα άρθρα για την αυτοάμυνα και την αυτοπροστασία, τις φυσικοψυχολογικές επιδράσεις του κινδύνου, το πάγωμα, τη φυγή, τη μάχη, τα σενάρια, την ανάγνωση απειλής και τη διαφορά ανάμεσα στην πραγματική αυτοάμυνα και στο street-fighting.
Η θέση του είναι νομική, ηθική και εκπαιδευτική.
Δεν ασχολείται μόνο με το αν κάποιος μπορεί να δράσει. Ασχολείται με το αν δικαιούται να δράσει, πόσο, πότε, γιατί και πότε πρέπει να σταματήσει.
Στη σοβαρή αυτοάμυνα δεν αρκεί να ξέρεις να ασκείς δύναμη. Πρέπει να ξέρεις γιατί την ασκείς, πότε είναι αναγκαία, πότε είναι υπερβολική και πότε η ασφαλέστερη επιλογή είναι να φύγεις.
Η χρήση βίας χωρίς πλαίσιο είναι κίνδυνος.
Η χρήση βίας με κρίση, όρια και ευθύνη είναι προστατευτική δράση.
Τι θα μάθετε σε αυτό το άρθρο
- Πότε μπορεί να θεωρηθεί δικαιολογημένη η χρήση βίας στην αυτοάμυνα.
- Γιατί δεν αρκεί να «φαίνεται» κάποιος επικίνδυνος για να επιτεθούμε.
- Πότε η χρήση βίας δεν δικαιολογείται.
- Γιατί η αναγκαιότητα και η αναλογικότητα είναι κεντρικές έννοιες.
- Γιατί η προστατευτική δράση πρέπει να σταματά όταν σταματά η άμεση απειλή.
- Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην αντίσταση, την παθητικότητα και την αποφασιστική προστατευτική δράση.
- Γιατί η απόφαση σε ακραίες συνθήκες δεν μπορεί να είναι θεωρητική.
- Πώς ο φόβος επηρεάζει το σώμα, την αντίληψη και τη μνήμη.
- Γιατί η ρεαλιστική εκπαίδευση υπό πίεση είναι διαφορετική από την απλή τεχνική προπόνηση.
- Γιατί η αυτοάμυνα δεν πρέπει να διδάσκεται χωρίς νομική και ηθική ευθύνη.
Βασικά σημεία
- Η χρήση βίας στην αυτοάμυνα πρέπει να συνδέεται με άμεση, πραγματική και παράνομη απειλή.
- Η προστατευτική δράση πρέπει να είναι νόμιμη, αναγκαία και ανάλογη.
- Δεν δικαιολογείται βία επειδή κάποιος μοιάζει ύποπτος, αγενής ή ενοχλητικός.
- Δεν δικαιολογείται βία όταν εμείς προκαλέσαμε τη σύγκρουση.
- Δεν δικαιολογείται βία όταν συμμετέχουμε σε καβγά από εγωισμό ή συμφωνημένη σύγκρουση.
- Η αυτοάμυνα δεν είναι τιμωρία, εκδίκηση ή street-fighting.
- Η παθητικότητα δεν είναι πάντα ασφαλής, αλλά ούτε η ανεξέλεγκτη επιθετικότητα είναι αυτοάμυνα.
- Η πραγματική απειλή προκαλεί φυσικοψυχολογικές αντιδράσεις που επηρεάζουν σκέψη, όραση, ακοή, μνήμη και δράση.
- Η εκπαίδευση πρέπει να γίνεται με ρεαλιστικά σενάρια, πίεση, όρια και νομική επίγνωση.
- Η προστατευτική δράση σταματά όταν σταματά η άμεση απειλή.
Συνοπτική εκδοχή του άρθρου
Η χρήση βίας στην αυτοάμυνα είναι σοβαρό ζήτημα. Δεν αρκεί να αισθανόμαστε άβολα, προσβεβλημένοι ή θυμωμένοι. Δεν αρκεί να πιστεύουμε ότι κάποιος «μοιάζει» επικίνδυνος. Για να μιλήσουμε για δικαιολογημένη προστατευτική δράση, πρέπει να υπάρχει άμεση, πραγματική και παράνομη απειλή, και η αντίδραση να είναι νόμιμη, αναγκαία και ανάλογη.
Η βία δεν δικαιολογείται όταν την προκαλέσαμε εμείς, όταν εμπλακήκαμε σε καβγά από εγωισμό, όταν φεύγουμε από δική μας παράνομη πράξη ή όταν συνεχίζουμε ενώ ο κίνδυνος έχει σταματήσει. Η αυτοάμυνα έχει σκοπό τη διακοπή της απειλής και τη δημιουργία δυνατότητας διαφυγής, όχι την τιμωρία του άλλου.
Ταυτόχρονα, η πλήρης παθητικότητα σε πραγματική επίθεση μπορεί να είναι επικίνδυνη. Σε ακραίες καταστάσεις, όπως σοβαρή επίθεση, απόπειρα αρπαγής ή σεξουαλική βία, ο άνθρωπος πρέπει να έχει ήδη σκεφτεί και εκπαιδευτεί για το πώς θα προστατευθεί. Η απόφαση αυτή δεν μπορεί να μείνει για τη στιγμή που ο φόβος, το πάγωμα και η σύγχυση έχουν ήδη κυριαρχήσει.
Η πραγματική απειλή αλλάζει το σώμα. Η καρδιά ανεβαίνει, η αναπνοή αλλάζει, η αντίληψη στενεύει, η ακοή και η όραση μπορούν να αλλοιωθούν και η σκέψη γίνεται πιο δύσκολη. Γι’ αυτό η εκπαίδευση πρέπει να είναι ρεαλιστική, υπό πίεση και με σενάρια, όχι απλώς τεχνική μέσα σε άνετο περιβάλλον.
Η αυτοάμυνα δεν είναι απλώς να ξέρεις τι μπορείς να κάνεις.
Είναι να ξέρεις τι δικαιούσαι να κάνεις, πότε πρέπει να το κάνεις και πότε πρέπει να σταματήσεις.
Εισαγωγή: Γιατί η χρήση βίας χρειάζεται αιτιολόγηση
Η αιτιολόγηση για τη χρήση βίας διαφέρει από χώρα σε χώρα, αλλά η βασική λογική είναι γενικά παρόμοια: η βία μπορεί να δικαιολογηθεί μόνο όταν χρησιμοποιείται για να προστατευθεί κάποιος από άμεση και παράνομη απειλή.
Αυτό σημαίνει ότι ο πολίτης οφείλει να γνωρίζει, έστω σε βασικό επίπεδο, τους νόμους και τις αρχές που διέπουν τη χρήση βίας στη χώρα του. Όχι για να γίνει νομικός. Αλλά για να μην πιστεύει ότι η αυτοάμυνα είναι μια αόριστη άδεια να κάνει ό,τι θέλει επειδή φοβήθηκε, θύμωσε ή ένιωσε ότι απειλείται.
Γενικά, ένα άτομο μπορεί να δικαιολογείται να απειλήσει ή να χρησιμοποιήσει βία εναντίον άλλου όταν πιστεύει εύλογα ότι αυτή η ενέργεια είναι απαραίτητη για την προστασία του εαυτού του ή τρίτου προσώπου από επικείμενη παράνομη βία.
Το «εύλογα» είναι σημαντικό.
Δεν αρκεί να πούμε «φοβήθηκα». Πρέπει να υπάρχουν πραγματικά στοιχεία, συμπεριφορά, πράξεις ή συνθήκες που να στηρίζουν αυτόν τον φόβο. Το άλλο άτομο πρέπει να κάνει κάτι ή να ενεργεί με τρόπο που δημιουργεί πραγματικό λόγο να πιστεύουμε ότι η απειλή είναι παρούσα ή άμεση.
Κάποιος που μοιάζει «ύποπτος» δεν μας δίνει άδεια να του επιτεθούμε.
Κάποιος που φαίνεται σκληρός, αγενής, περίεργος ή κοινωνικά δυσάρεστος δεν είναι από μόνο του άμεση απειλή.
Η αυτοάμυνα δεν ξεκινά από την εμφάνιση του άλλου.
Ξεκινά από την πραγματική απειλή.
Άμεση απειλή και αναγκαιότητα
Η έννοια της άμεσης απειλής είναι κεντρική.
Η προστατευτική δράση δεν δικαιολογείται για έναν αόριστο φόβο στο μέλλον. Δεν δικαιολογείται επειδή κάποιος μπορεί θεωρητικά να γίνει επικίνδυνος. Δεν δικαιολογείται επειδή κάποτε είχε κακή συμπεριφορά, αν εκείνη τη στιγμή δεν υπάρχει παρούσα απειλή.
Η απειλή πρέπει να είναι πραγματική, παρούσα ή επικείμενη.
Το δεύτερο στοιχείο είναι η αναγκαιότητα. Ακόμη και αν υπάρχει απειλή, πρέπει να εξεταστεί αν η βία ήταν αναγκαία ή αν υπήρχε ασφαλέστερη επιλογή: απομάκρυνση, κλείσιμο απόστασης προς έξοδο, χρήση εμποδίου, κλήση βοήθειας, αποκλιμάκωση, αποφυγή.
Αν υπάρχει ασφαλής δυνατότητα διαφυγής, η διαφυγή έχει προτεραιότητα.
Αν η κατάσταση μπορεί να λυθεί χωρίς φυσική εμπλοκή, αυτό είναι προτιμότερο.
Αν όμως η απειλή είναι άμεση και δεν υπάρχει ασφαλέστερη επιλογή, τότε η προστατευτική δράση μπορεί να γίνει αναγκαία.
Αυτό δεν την κάνει απεριόριστη.
Την κάνει περιορισμένη από τον σκοπό της: να σταματήσει η άμεση απειλή και να δημιουργηθεί δυνατότητα ασφάλειας.
Αναλογικότητα και όρια
Η αναλογικότητα είναι το επόμενο κρίσιμο στοιχείο.
Δεν απαντάμε σε κάθε πρόβλημα με την ίδια ένταση. Η αντίδραση πρέπει να συνδέεται με το επίπεδο της απειλής. Άλλο μια προσβολή. Άλλο μια απειλητική προσέγγιση. Άλλο ένα σπρώξιμο. Άλλο μια σοβαρή επίθεση. Άλλο ένας άοπλος μεμονωμένος δράστης. Άλλο πολλοί δράστες. Άλλο παρουσία όπλου. Άλλο προστασία τρίτου ανθρώπου.
Η αυτοάμυνα δεν είναι «όλα ή τίποτα».
Η προστατευτική δράση πρέπει να είναι όση χρειάζεται για να σταματήσει η απειλή. Όχι περισσότερη για να τιμωρήσουμε. Όχι περισσότερη για να εκδικηθούμε. Όχι περισσότερη για να δείξουμε ότι είμαστε ανώτεροι.
Αυτό είναι δύσκολο στην πράξη, γιατί υπό φόβο ο άνθρωπος δεν σκέφτεται ήρεμα και λογικά όπως σε ένα γραφείο. Γι’ αυτό η εκπαίδευση πρέπει να διδάσκει όχι μόνο δράση, αλλά και παύση.
Η προστατευτική δράση σταματά όταν σταματά η άμεση απειλή.
Αν ο επιτιθέμενος απομακρυνθεί, πέσει μακριά, υποχωρήσει, εγκαταλείψει, χάσει την ικανότητα να συνεχίσει ή δημιουργηθεί ασφαλής δυνατότητα διαφυγής, τότε η εμπλοκή πρέπει να σταματήσει.
Εκεί κρίνεται η διαφορά ανάμεσα στην αυτοάμυνα και στην υπέρβαση.
Πότε η χρήση βίας δεν δικαιολογείται
Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η χρήση βίας δεν μπορεί να δικαιολογηθεί εύκολα ή καθόλου.
Δεν μπορείτε να επικαλεστείτε αυτοάμυνα αν εσείς υποκινήσατε σκόπιμα τον άλλον να χρησιμοποιήσει βία εναντίον σας. Αν προκαλείτε, απειλείτε, πιέζετε, εξευτελίζετε ή στήνετε μια κατάσταση ώστε ο άλλος να αντιδράσει και μετά ισχυρίζεστε ότι «αμυνθήκατε», το πλαίσιο γίνεται πολύ προβληματικό.
Δεν μπορείτε να επικαλεστείτε αυτοάμυνα όταν χρησιμοποιείτε βία για να καλύψετε ή να διευκολύνετε δική σας παράνομη πράξη.
Δεν μπορείτε επίσης να εμφανίζετε έναν καβγά από εγωισμό ως αυτοάμυνα. Αν δύο άνθρωποι συμφωνούν, άμεσα ή έμμεσα, να «λύσουν» μια διαφορά με βία, τότε δεν μιλάμε για αυτοάμυνα με την ουσιαστική έννοια. Μιλάμε για συμμετοχή σε σύγκρουση.
Ακόμη και αν κάποιος ξεκίνησε λάθος, υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην αποχώρηση και στη συνέχιση.
Αν ένας άνθρωπος αποσύρεται καθαρά από μια σύγκρουση, προσπαθεί να φύγει και το κοινοποιεί με τρόπο που γίνεται αντιληπτός, τότε η κατάσταση αλλάζει. Όμως αυτά είναι πολύ λεπτά ζητήματα και στην πράξη μπορεί να κριθούν αυστηρά.
Γι’ αυτό η σοβαρή αυτοπροστασία διδάσκει κάτι πολύ απλό:
Μη μπαίνετε σε καβγάδες που μπορείτε να αποφύγετε.
Η καλύτερη νομική άμυνα είναι συχνά να μην έχετε βρεθεί εκεί από εγωισμό.
Το κριτήριο του λογικού και συνετού ανθρώπου
Σε πολλές περιπτώσεις, η χρήση βίας είναι διφορούμενη. Τα πράγματα δεν συμβαίνουν καθαρά, αργά και με πλήρη εικόνα. Η πραγματική ζωή είναι ακατάστατη. Υπάρχουν φωνές, σύγχυση, φόβος, τρίτοι, βίντεο χωρίς πλήρες πλαίσιο, μάρτυρες με διαφορετικές αντιλήψεις και αποφάσεις που λαμβάνονται μέσα σε δευτερόλεπτα.
Γι’ αυτό τα δικαστήρια συχνά εξετάζουν τι θα έκανε ένας λογικός και συνετός άνθρωπος σε παρόμοιες συνθήκες.
Αυτό είναι σημαντικό για τον ασκούμενο αυτοάμυνας.
Δεν αρκεί να λέμε «εγώ έτσι το ένιωσα». Πρέπει να μπορούμε να εξηγήσουμε γιατί η αντίληψή μας ήταν λογική, γιατί η δράση ήταν αναγκαία, γιατί δεν υπήρχε ασφαλέστερη επιλογή, γιατί σταματήσαμε όταν σταμάτησε η απειλή και γιατί η συμπεριφορά μας είχε σκοπό την προστασία και όχι την εκδίκηση.
Η εκπαίδευση λοιπόν δεν πρέπει να καλλιεργεί μόνο ικανότητα δράσης.
Πρέπει να καλλιεργεί ικανότητα κρίσης.
Ο άνθρωπος που ξέρει να χτυπά αλλά δεν ξέρει να σκέφτεται, είναι κίνδυνος.
Μαχητικότητα ή παθητικότητα;
Ένα παλιό ερώτημα στους κύκλους αυτοάμυνας είναι αν πρέπει κάποιος να είναι παθητικός κατά τη διάρκεια μιας επίθεσης ή να αντιδράσει αποφασιστικά. Το ερώτημα γίνεται ακόμη πιο φορτισμένο όταν αφορά σεξουαλική βία, βιασμό ή απόπειρα αρπαγής.
Η εύκολη απάντηση είναι επικίνδυνη.
Δεν μπορεί κανείς να δώσει δημόσια, απόλυτη εντολή που να ισχύει για όλους, σε κάθε περίπτωση, απέναντι σε κάθε δράστη. Κάθε περιστατικό έχει διαφορετικά δεδομένα: δράστης, περιβάλλον, απόσταση, δυνατότητα διαφυγής, παρουσία όπλου, αριθμός επιτιθέμενων, φυσική κατάσταση, ψυχολογική κατάσταση, αιφνιδιασμός, ύπαρξη παιδιών ή τρίτων, δυνατότητα βοήθειας.
Όμως ένα πράγμα είναι σαφές: η πλήρης παθητικότητα δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως ασφαλής λύση από μόνη της.
Υπάρχουν καταστάσεις όπου η υποταγή δεν μειώνει τον κίνδυνο. Υπάρχουν δράστες που δεν σταματούν επειδή το θύμα συμμορφώθηκε. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η απουσία αντίδρασης δεν προστατεύει από τραυματισμό, κακοποίηση ή χειρότερο αποτέλεσμα.
Από την άλλη, η τυφλή και απροετοίμαστη αντίδραση μπορεί επίσης να αυξήσει τον κίνδυνο.
Γι’ αυτό το ερώτημα δεν είναι «πάντα μάχη» ή «πάντα παθητικότητα».
Το σωστό ερώτημα είναι:
Πώς προετοιμάζεται ένας άνθρωπος ώστε να αναγνωρίζει, όσο γίνεται, πότε μπορεί να φύγει, πότε μπορεί να αποκλιμακώσει, πότε πρέπει να κινηθεί προς βοήθεια και πότε δεν έχει άλλη επιλογή από αποφασιστική προστατευτική δράση;
Αντίσταση και αποφασιστική προστατευτική δράση
Υπάρχει διαφορά ανάμεσα στην απλή αντίσταση και στην αποφασιστική προστατευτική δράση.
Η απλή αντίσταση εμφανίζεται συχνά όταν ο άνθρωπος είναι ήδη εγκλωβισμένος, ήδη πιασμένος, ήδη σε άμυνα, ήδη σε πανικό. Προσπαθεί να τραβηχτεί, να ουρλιάξει, να ξεφύγει, να απομακρύνει τον άλλον. Αυτό μπορεί να λειτουργήσει σε κάποιες περιπτώσεις. Σε άλλες μπορεί να είναι πολύ αργά.
Η αποφασιστική προστατευτική δράση είναι διαφορετική έννοια. Δεν σημαίνει ανεξέλεγκτη επιθετικότητα. Σημαίνει ότι ο άνθρωπος αναγνωρίζει πως η απειλή έχει γίνει άμεση και ότι δεν υπάρχει ασφαλέστερη επιλογή. Τότε δρα με σκοπό να διακόψει την απειλή και να δημιουργήσει δυνατότητα διαφυγής.
Το κρίσιμο σημείο είναι η πρωτοβουλία.
Ο αμυνόμενος που μένει μόνο σε παθητική άμυνα μπορεί να επιτρέπει στον δράστη να καθορίζει όλο το πλαίσιο. Ο αμυνόμενος που παίρνει προστατευτική πρωτοβουλία προσπαθεί να ανακτήσει χρόνο, χώρο και δυνατότητα εξόδου.
Αυτό πρέπει να εκπαιδευτεί σωστά.
Αν διδαχθεί χωρίς νομική επίγνωση, γίνεται επικίνδυνο.
Αν διδαχθεί χωρίς ρεαλισμό, γίνεται φαντασίωση.
Αν διδαχθεί με ευθύνη, γίνεται ουσιαστική αυτοπροστασία.
Η δύσκολη περίπτωση της σεξουαλικής βίας
Η σεξουαλική βία είναι από τα πιο δύσκολα και ευαίσθητα θέματα στην αυτοάμυνα. Δεν επιτρέπεται να αντιμετωπίζεται με συνθήματα, απλοϊκές οδηγίες ή σκληρές φράσεις που φορτώνουν την ευθύνη στο θύμα.
Το θύμα δεν φταίει για τη βία που δέχεται.
Η ευθύνη ανήκει στον δράστη.
Αυτό πρέπει να είναι απόλυτα καθαρό.
Ταυτόχρονα, η εκπαίδευση αυτοπροστασίας πρέπει να μπορεί να μιλήσει για τη δυνατότητα αντίδρασης, διαφυγής, κλήσης βοήθειας, έγκαιρης αναγνώρισης απειλής, αποφυγής απομόνωσης και προστατευτικής δράσης όταν δεν υπάρχει άλλη επιλογή.
Η ερώτηση «να αντισταθεί ή να μη αντισταθεί;» δεν μπορεί να απαντηθεί με απόλυτο τρόπο για κάθε άνθρωπο και κάθε περιστατικό. Αυτό που μπορεί να ειπωθεί είναι ότι η προετοιμασία έχει σημασία. Όχι μόνο η σωματική προετοιμασία, αλλά και η ψυχολογική.
Ένας άνθρωπος που δεν έχει σκεφτεί ποτέ το ενδεχόμενο, που δεν έχει εκπαιδευτεί σε όρια, φωνή, διαφυγή, αναγνώριση συμπεριφοράς, πίεση και σενάρια, είναι πιο πιθανό να αιφνιδιαστεί απόλυτα.
Η προετοιμασία δεν εγγυάται αποτέλεσμα.
Αλλά η απουσία προετοιμασίας αφήνει τον άνθρωπο με λιγότερες επιλογές.
Γιατί η ρεαλιστική εκπαίδευση έχει σημασία
Η ρεαλιστική εκπαίδευση δεν είναι θεατρική βία. Δεν είναι να τρομάζουμε ανθρώπους για να φανούμε σκληροί. Δεν είναι να ταπεινώνουμε ασκούμενους. Δεν είναι να αναπαράγουμε τραύμα χωρίς έλεγχο.
Είναι η ελεγχόμενη έκθεση σε ρεαλιστικά στοιχεία πίεσης, ώστε ο άνθρωπος να μπορεί να δει πώς λειτουργεί όταν η κατάσταση δεν είναι άνετη.
Φωνές.
Απόσταση.
Αιφνιδιασμός.
Προσβολές.
Πίεση χρόνου.
Σενάρια.
Ρόλοι.
Αβεβαιότητα.
Ανάγκη επιλογής.
Η διαφορά ανάμεσα σε τέχνη, άθλημα και αυτοάμυνα φαίνεται εδώ. Ένας άνθρωπος μπορεί να κινείται πολύ καλά σε τεχνικό περιβάλλον και να μπλοκάρει όταν το σενάριο μοιάζει με πραγματική απειλή. Μπορεί να ξέρει πολλές κινήσεις και να μη μπορεί να χρησιμοποιήσει καμία όταν ο φόβος, η έκπληξη και η αδρεναλίνη αλλάξουν το σώμα του.
Αυτό δεν τον κάνει δειλό.
Τον κάνει άνθρωπο.
Η εκπαίδευση πρέπει να λάβει υπόψη τον άνθρωπο όπως είναι, όχι όπως θα θέλαμε να είναι.
Η απόκριση μάχης, φυγής ή παγώματος
Όταν αντιμετωπίζουμε απειλή, το σώμα δεν παραμένει ουδέτερο. Ενεργοποιούνται μηχανισμοί επιβίωσης που παραδοσιακά περιγράφονται ως μάχη ή φυγή, αλλά στην πραγματικότητα μπορεί να περιλαμβάνουν και πάγωμα, υποταγή, ποζάρισμα ή άλλες αντιδράσεις.
Ο καρδιακός ρυθμός ανεβαίνει. Η αναπνοή αλλάζει. Η πίεση αυξάνεται. Οι μεγάλοι μύες προετοιμάζονται για δράση. Η αντίληψη μπορεί να στενέψει. Η όραση και η ακοή μπορούν να αλλοιωθούν. Ο χρόνος μπορεί να μοιάζει ότι επιταχύνεται ή επιβραδύνεται. Η ευαισθησία στον πόνο μπορεί να μειωθεί. Η μνήμη του περιστατικού μπορεί να είναι αποσπασματική.
Αυτές οι αντιδράσεις δεν είναι ηθική αποτυχία.
Είναι φυσιολογία.
Το πρόβλημα είναι ότι υπό τέτοια πίεση ο άνθρωπος δεν σχεδιάζει άνετα και λογικά. Τείνει να λειτουργεί με ό,τι έχει ήδη εγκατασταθεί μέσα του μέσα από συνήθεια, εμπειρία ή εκπαίδευση.
Αν έχει εκπαιδευτεί μόνο σε άνετες, προβλέψιμες και συνεργάσιμες συνθήκες, μπορεί να μην έχει κατάλληλο υλικό για την πραγματική στιγμή.
Γι’ αυτό η εκπαίδευση υπό πίεση είναι απαραίτητη.
Η εστίαση και η απώλεια εικόνας
Σε κατάσταση απειλής, η προσοχή συχνά στενεύει. Ο άνθρωπος εστιάζει στην κύρια απειλή και μπορεί να χάσει πληροφορίες γύρω του: δεύτερο δράστη, έξοδο, εμπόδιο, μάρτυρες, αντικείμενα, αλλαγή απόστασης, δυνατότητα διαφυγής.
Αυτό είναι γνωστό ως φαινόμενο έντονης εστίασης ή «όρασης σήραγγας».
Στην πράξη, σημαίνει ότι ο άνθρωπος μπορεί να βλέπει πολύ έντονα αυτό που φοβάται και να μη βλέπει αρκετά το περιβάλλον που θα τον βοηθήσει να σωθεί.
Γι’ αυτό πρέπει να εκπαιδεύεται η ανίχνευση πολλαπλών απειλών και πολλαπλών εξόδων. Όχι με θεωρητικό τρόπο. Με πρακτικά σενάρια. Ο ασκούμενος πρέπει να μάθει να αναπνέει, να κινείται, να κοιτά, να αναγνωρίζει και να αποφασίζει υπό πίεση.
Στην αυτοάμυνα, δεν αρκεί να βλέπεις τον επιτιθέμενο.
Πρέπει να βλέπεις και την έξοδο.
Ο ρόλος της αναπνοής
Υπάρχουν πολλές ακούσιες αντιδράσεις που δεν μπορούμε να ελέγξουμε πλήρως κατά τη διάρκεια μιας απειλής. Δεν μπορούμε απλώς να αποφασίσουμε ότι η καρδιά μας δεν θα ανέβει ή ότι η αδρεναλίνη δεν θα επηρεάσει το σώμα μας.
Υπάρχει όμως ένας κρίσιμος παράγοντας που μπορεί να εκπαιδευτεί: η αναπνοή.
Ο έλεγχος της αναπνοής βοηθά το σώμα να ανακτήσει κάποιον βαθμό ρυθμού. Η βαθύτερη και πιο σταθερή αναπνοή μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο να μειώσει την αίσθηση πανικού, να σκεφτεί λίγο καθαρότερα και να μην παραδοθεί πλήρως στη φυσιολογική καταιγίδα της απειλής.
Αυτό δεν σημαίνει ότι σε άμεση επίθεση θα σταθείτε να κάνετε ασκήσεις αναπνοής. Σημαίνει ότι η αναπνοή πρέπει να εκπαιδευτεί πριν, ώστε να υπάρχει ως εργαλείο όταν η κατάσταση αρχίζει να ανεβαίνει ή όταν τελειώσει η κρίση και το σώμα χρειάζεται να επανέλθει.
Η αναπνοή δεν αντικαθιστά τη δράση.
Βοηθά τον άνθρωπο να μη χάσει πλήρως τον εαυτό του μέσα στη δράση.
Μηχανική μνήμη και επανάληψη
Υπό απειλή, ο άνθρωπος τείνει να λειτουργεί με ό,τι έχει επαναλάβει αρκετά και με ό,τι έχει δοκιμαστεί σε συνθήκες που μοιάζουν με πίεση.
Αυτός είναι ο λόγος που η επανάληψη έχει αξία.
Όχι όμως οποιαδήποτε επανάληψη.
Αν επαναλαμβάνουμε κάτι λανθασμένο, χτίζουμε λανθασμένη αντίδραση. Αν επαναλαμβάνουμε κάτι μόνο σε ήρεμες συνθήκες, μπορεί να μην εμφανιστεί υπό πίεση. Αν επαναλαμβάνουμε περίπλοκες τεχνικές που απαιτούν τέλειο συγχρονισμό, λεπτή κινητικότητα και συνεργάσιμο αντίπαλο, μπορεί να αποτύχουν όταν η κατάσταση γίνει χαοτική.
Η σοβαρή εκπαίδευση πρέπει να είναι απλή, άμεση και πρακτική.
Πρέπει να επαναλαμβάνεται.
Πρέπει να ελέγχεται υπό πίεση.
Πρέπει να συνδέεται με σενάρια.
Πρέπει να περιλαμβάνει απόφαση και όχι μόνο κίνηση.
Η τεχνική χωρίς απόφαση είναι μισή εκπαίδευση.
Η απόφαση χωρίς όρια είναι κίνδυνος.
Τέχνη, άθλημα και πραγματική αυτοάμυνα
Οι πολεμικές τέχνες και τα μαχητικά αθλήματα μπορούν να έχουν μεγάλη αξία. Προσφέρουν πειθαρχία, σωματική κατάσταση, επαφή, αντοχή, πίεση, τεχνική και εμπειρία με αντίσταση.
Αυτό πρέπει να αναγνωρίζεται.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν κάποιος πιστεύει ότι επειδή μπορεί να λειτουργήσει μέσα σε πλαίσιο τέχνης ή αθλήματος, είναι αυτομάτως έτοιμος για πραγματική αυτοάμυνα.
Η πραγματική βία δεν έχει τους ίδιους κανόνες. Μπορεί να υπάρχει αιφνιδιασμός, όπλο, πολλοί δράστες, ανώμαλο έδαφος, σκοτάδι, φόβος, νομικές συνέπειες, τρίτοι άνθρωποι, αδυναμία διαφυγής ή ανάγκη προστασίας άλλου προσώπου.
Η εκπαίδευση λοιπόν πρέπει να προσαρμόζεται στον σκοπό.
Αν ο σκοπός είναι τέχνη, εκπαιδεύεις τέχνη.
Αν ο σκοπός είναι άθλημα, εκπαιδεύεις άθλημα.
Αν ο σκοπός είναι αυτοάμυνα, εκπαιδεύεις πραγματικότητα, νομική επίγνωση, απόφαση, διαφυγή και προστασία.
Η σύγχυση αυτών των πεδίων δημιουργεί ψευδαισθήσεις.
Πρέπει να παλέψεις ή να είσαι παθητικός;
Το τελικό ερώτημα παραμένει δύσκολο:
Πρέπει να παλέψεις ή να είσαι παθητικός;
Η ειλικρινής απάντηση είναι ότι κανένα άρθρο δεν μπορεί να αποφασίσει για εσάς σε μια πραγματική ακραία στιγμή. Η απόφαση θα εξαρτηθεί από τις συνθήκες, την απειλή, την ικανότητά σας, την ευκαιρία διαφυγής, την παρουσία τρίτων, το επίπεδο κινδύνου και την εκπαίδευσή σας.
Αυτό που μπορεί να κάνει η σοβαρή εκπαίδευση είναι να μη σας αφήσει να αντιμετωπίσετε αυτή την απόφαση τελείως απροετοίμαστοι.
Αν αποφασίσετε ότι σε μια πραγματική απειλή θα προστατευθείτε, τότε πρέπει να προετοιμαστείτε. Όχι θεωρητικά. Πρακτικά. Με εκπαίδευση υπό πίεση, σενάρια, ρόλους, όρια, φωνή, αναπνοή, απόσταση, διαφυγή και νομική επίγνωση.
Αν δεν προετοιμαστείτε, η στιγμή θα αποφασίσει για εσάς.
Και η στιγμή, υπό φόβο, δεν είναι πάντα καλός δάσκαλος.
Το πραγματικό ερώτημα
Το ερώτημα δεν είναι απλώς «είναι αναγκαία η αυτοάμυνα;»
Το πραγματικό ερώτημα είναι:
Είστε διατεθειμένοι να αναλάβετε την ευθύνη της προσωπικής σας ασφάλειας πριν τη στιγμή που θα τη χρειαστείτε;
Αυτό σημαίνει να γνωρίζετε τους κινδύνους χωρίς να ζείτε σε πανικό. Να ξέρετε βασικές αρχές νόμιμης προστατευτικής δράσης. Να εκπαιδεύεστε ρεαλιστικά. Να κατανοείτε πότε η αποφυγή είναι καλύτερη από την εμπλοκή. Να αναπνέετε υπό πίεση. Να βλέπετε εξόδους. Να διαβάζετε σημάδια. Να μπορείτε να δράσετε όταν δεν υπάρχει άλλη επιλογή. Και να μπορείτε να σταματήσετε όταν η απειλή σταματήσει.
Η αυτοάμυνα δεν είναι μόνο το δικαίωμα να προστατευθείτε.
Είναι η ευθύνη να το κάνετε σωστά.
Συχνές ερωτήσεις
Πότε δικαιολογείται η χρήση βίας στην αυτοάμυνα;
Η χρήση βίας μπορεί να δικαιολογηθεί όταν υπάρχει άμεση, πραγματική και παράνομη απειλή και όταν η προστατευτική δράση είναι νόμιμη, αναγκαία και ανάλογη προς τον κίνδυνο. Σκοπός πρέπει να είναι η διακοπή της απειλής και η διαφυγή, όχι η τιμωρία.
Μπορώ να χρησιμοποιήσω βία επειδή κάποιος φαίνεται επικίνδυνος;
Όχι. Η εμφάνιση, η αγένεια ή η γενική αίσθηση ότι κάποιος «μοιάζει» επικίνδυνος δεν αρκούν. Πρέπει να υπάρχουν πράξεις, συμπεριφορά ή συνθήκες που δημιουργούν εύλογη αντίληψη άμεσης απειλής.
Πότε δεν δικαιολογείται η χρήση βίας;
Δεν δικαιολογείται όταν εμείς προκαλέσαμε σκόπιμα τη σύγκρουση, όταν συμμετέχουμε σε καβγά από εγωισμό, όταν χρησιμοποιούμε βία για να καλύψουμε δική μας παράνομη πράξη ή όταν συνεχίζουμε ενώ η άμεση απειλή έχει σταματήσει.
Πρέπει να αντισταθώ σε μια σοβαρή επίθεση;
Δεν υπάρχει απόλυτη απάντηση που να ισχύει για κάθε περίπτωση. Η απόφαση εξαρτάται από την απειλή, τις συνθήκες, τη δυνατότητα διαφυγής και την εκπαίδευση. Η πλήρης παθητικότητα δεν είναι πάντα ασφαλής, αλλά ούτε η απροετοίμαστη αντίδραση είναι εγγυημένη λύση.
Τι σημαίνει προστατευτική δράση;
Προστατευτική δράση σημαίνει ενέργεια με σκοπό να σταματήσει μια άμεση απειλή και να δημιουργηθεί δυνατότητα ασφάλειας ή διαφυγής. Δεν σημαίνει εκδίκηση, τιμωρία, υπέρβαση ή επίδειξη δύναμης.
Πότε πρέπει να σταματά η προστατευτική δράση;
Σταματά όταν σταματά η άμεση απειλή. Αν ο επιτιθέμενος υποχωρήσει, απομακρυνθεί, δεν μπορεί να συνεχίσει ή υπάρχει ασφαλής δυνατότητα διαφυγής, η εμπλοκή πρέπει να σταματήσει.
Γιατί οι άνθρωποι παγώνουν σε μια επίθεση;
Το πάγωμα είναι φυσικοψυχολογική αντίδραση στον φόβο και στην αιφνιδιαστική απειλή. Δεν είναι ηθική αδυναμία. Το σώμα μπορεί να μπει σε κατάσταση επιβίωσης, όπου η σκέψη, η όραση, η ακοή και η κίνηση επηρεάζονται.
Γιατί χρειάζεται ρεαλιστική εκπαίδευση;
Επειδή η πραγματική βία προκαλεί πίεση, φόβο, σύγχυση και αιφνιδιασμό. Η εκπαίδευση που γίνεται μόνο σε άνετες συνθήκες μπορεί να μην μεταφερθεί στην πραγματική στιγμή. Τα σενάρια, οι ρόλοι και η ελεγχόμενη πίεση βοηθούν τον ασκούμενο να καταλάβει πώς λειτουργεί υπό ένταση.
Είναι το άρθρο νομική συμβουλή;
Όχι. Το άρθρο δίνει γενικό πλαίσιο αυτοπροστασίας και αυτοάμυνας. Για συγκεκριμένα περιστατικά ή νομικά ερωτήματα, απαιτείται συμβουλή από αρμόδιο νομικό επαγγελματία.
Σχετικά άρθρα
Υπάρχοντα άρθρα στο combatives.gr
Πανικός – Φυγή – Μάχη ή Πάγωμα
Σχετικό γιατί εξηγεί τις βασικές αντιδράσεις του ανθρώπου υπό απειλή και γιατί η συμπεριφορά σε πραγματικό κίνδυνο δεν είναι πάντα συνειδητή ή προβλέψιμη.
Οι φυσικοψυχολογικές επιδράσεις του κινδύνου και τι μας κάνουν
Χρήσιμο συμπληρωματικό άρθρο για να κατανοηθεί πώς ο φόβος και η βία επηρεάζουν το σώμα, την αντίληψη και την ψυχολογία.
Ποιες είναι οι φυσικοψυχολογικές επιδράσεις του κινδύνου – Μέρος 2
Σχετικό γιατί αναλύει γιατί οι άνθρωποι αποτυγχάνουν να ανταποκριθούν επαρκώς σε αιφνιδιαστικές επιθέσεις όταν δεν έχουν προετοιμαστεί ρεαλιστικά.
Αυτοάμυνα ή Αυτοπροστασία και ποια είναι η διαφορά;
Σημαντικό άρθρο για να ξεχωρίσει ο αναγνώστης την πρόληψη και την αυτοπροστασία από τη φυσική φάση της αυτοάμυνας.
Τι είναι η Αυτοάμυνα και τι η Αυτοπροστασία και πώς σχετίζονται;
Συνδέεται με το παρόν άρθρο γιατί εξηγεί ότι η αυτοπροστασία σημαίνει αναγνώριση επικείμενης απειλής και λήψη μέτρων πριν η επίθεση υλοποιηθεί.
Ποιες είναι οι φάσεις του βίαιου εγκλήματος και γιατί πρέπει να τις γνωρίζουμε;
Σχετικό γιατί βοηθά τον αναγνώστη να καταλάβει ότι η βία συχνά έχει αναγνωρίσιμες φάσεις πριν φτάσει στη φυσική επίθεση.
Street-fighting και Αυτοάμυνα
Απαραίτητο συμπληρωματικό άρθρο, γιατί ξεχωρίζει τη νόμιμη προστατευτική δράση από τον καβγά, τον εγωισμό και την παράνομη συμπλοκή.
Τα Σενάρια Αυτοάμυνας στήνουν το σκηνικό ενδεχόμενης επίθεσης
Σχετικό γιατί εξηγεί τη σημασία των σεναρίων, των ρόλων και της ρεαλιστικής εξάσκησης στην προετοιμασία για πραγματικές συνθήκες πίεσης.
Η σημασία της ανάγνωσης της γλώσσας του σώματος
Χρήσιμο γιατί η δικαιολογημένη προστατευτική δράση προϋποθέτει καλύτερη ανάγνωση απειλής, απόστασης, πρόθεσης και συμπεριφοράς.
Η σχέση απειλής και βίας
Άμεσα σχετικό με το παρόν άρθρο, γιατί εξετάζει τη σχέση μεταξύ απειλής, βίας και εμπλοκής, καθώς και τη σημασία της νομικής κατανόησης.
Σημείωση ασφαλείας
Το άρθρο δεν προτρέπει σε βία, εκδίκηση ή επιθετική συμπεριφορά. Η φυσική προστατευτική δράση είναι έσχατη επιλογή όταν υπάρχει άμεση, πραγματική και αναπόφευκτη απειλή.
Η δράση πρέπει να είναι νόμιμη, αναγκαία και ανάλογη. Ο σκοπός της είναι η διακοπή της άμεσης απειλής και η δημιουργία δυνατότητας διαφυγής.
Δεν είναι τιμωρία.
Δεν είναι εκδίκηση.
Δεν είναι επίδειξη σκληρότητας.
Δεν είναι παραμονή στη σύγκρουση.
Η δημόσια ύλη δίνει το πλαίσιο. Η πρακτική εφαρμογή πρέπει να γίνεται μόνο σε οργανωμένη εκπαίδευση, με επίβλεψη, ρόλους, προσομοιώσεις, προστατευτικό εξοπλισμό και σαφή νομικά όρια.
Νομική σημείωση
Η αυτοάμυνα κρίνεται πάντα από τις πραγματικές περιστάσεις. Το αν μια πράξη ήταν νόμιμη, αναγκαία και ανάλογη εξαρτάται από την άμεση απειλή, τις διαθέσιμες επιλογές, την ένταση του κινδύνου, τη δυνατότητα διαφυγής και το πότε σταμάτησε η απειλή.
Ο αμυνόμενος δεν έχει δικαίωμα να συνεχίζει τη βία όταν ο κίνδυνος έχει σταματήσει. Αν ο δράστης υποχωρήσει, απομακρυνθεί, πάψει να αποτελεί άμεση απειλή ή υπάρχει ασφαλής δυνατότητα διαφυγής, η προστατευτική δράση πρέπει να σταματήσει.
Το άρθρο δεν αποτελεί νομική συμβουλή. Για συγκεκριμένα περιστατικά, απαιτείται συμβουλή από αρμόδιο νομικό επαγγελματία.
Σημείωση κατά της φαντασίωσης
Η αυτοάμυνα δεν είναι κινηματογραφική άδεια για βία.
Δεν υπάρχει «χτύπησα επειδή μου φάνηκε ύποπτος». Δεν υπάρχει «συνέχισα επειδή είχα θυμώσει». Δεν υπάρχει «τον τιμώρησα για να μάθει». Δεν υπάρχει «αφού ξέρω αυτοάμυνα, μπορώ να μπω σε καβγά».
Αυτά δεν είναι αυτοάμυνα.
Η πραγματική αυτοάμυνα είναι πολύ πιο σοβαρή, πολύ πιο περιορισμένη και πολύ πιο υπεύθυνη. Απαιτεί καθαρή απειλή, αναγκαιότητα, αναλογικότητα, σκοπό προστασίας και παύση όταν η απειλή σταματήσει.
Όποιος πουλάει αυτοάμυνα χωρίς αυτά τα όρια, πουλάει φαντασίωση και πιθανό νομικό κίνδυνο.
Σημείωση εμπειρίας
Στη μεθοδολογία του Combatives Group, η χρήση βίας δεν αντιμετωπίζεται σαν τεχνικό παιχνίδι. Αντιμετωπίζεται ως σοβαρή προστατευτική πράξη με πρακτικό, νομικό και ψυχολογικό βάρος.
Η εκπαίδευση πρέπει να περιλαμβάνει σενάρια, ρόλους, πίεση, αναπνοή, ανάγνωση απειλής, διαφυγή, παύση και ορθή κρίση. Ο ασκούμενος πρέπει να μάθει όχι μόνο να δρα, αλλά και να αξιολογεί. Όχι μόνο να προστατεύεται, αλλά και να σταματά. Όχι μόνο να επιβιώνει, αλλά και να μη μετατρέπει την αυτοάμυνα σε υπέρβαση.
Η πραγματική αυτοάμυνα δεν είναι βία χωρίς σκέψη.
Είναι σκέψη υπό βία.
Επικοινωνία
Αν θέλετε να μάθετε πώς η δικαιολογημένη χρήση της βίας, η αναγκαιότητα, η αναλογικότητα, η παύση, η διαφυγή, οι φυσικοψυχολογικές αντιδράσεις, οι ρόλοι και τα σενάρια συνδέονται σε ένα σοβαρό και νόμιμα ασφαλές πρόγραμμα αυτοπροστασίας, η θεωρία από μόνη της δεν αρκεί.
Η πραγματική κατανόηση έρχεται μέσα από οργανωμένη εκπαίδευση, πρακτική εφαρμογή, επίβλεψη και καθοδήγηση.
Επικοινωνήστε με το Combatives Group για εκπαιδευτικά προγράμματα, ενημερωτικές δράσεις και καθοδήγηση γύρω από την προσωπική ασφάλεια, την αυτοπροστασία και τη ρεαλιστική αντιμετώπιση της βίας.