Η μεγάλη εικόνα είναι απλή: ακόμη και ο πιο σκληρός αγώνας δεν είναι το ίδιο πράγμα με την πραγματική αυτοπροστασία για επιβίωση.
Το MMA είναι εξαιρετικά απαιτητικό. Οι καλοί μαχητές του MMA είναι δυνατοί, ανθεκτικοί, τεχνικά ικανοί, σκληραγωγημένοι και συνηθισμένοι σε πραγματική σωματική πίεση. Αυτό πρέπει να αναγνωρίζεται. Όμως το MMA παραμένει αγώνας. Έχει κανόνες, διαιτητή, χώρο, χρόνο, επιτρεπόμενες και απαγορευμένες ενέργειες, ιατρική επίβλεψη και συμφωνημένο πλαίσιο.
Η πραγματική βία δεν έχει τέτοιο πλαίσιο. Στον δρόμο μπορεί να υπάρχει όπλο, πολλοί δράστες, ενέδρα, αιφνιδιασμός, σκληρό έδαφος, καθημερινά ρούχα, σκοτάδι, κάμερες, μάρτυρες, νομικές συνέπειες και καμία πρόθεση «δίκαιης» αναμέτρησης. Ο δράστης δεν ενδιαφέρεται να σε υποτάξει σύμφωνα με κανόνες. Μπορεί να θέλει να σε τραυματίσει, να σε ληστέψει, να σε ελέγξει, να σε ταπεινώσει ή να σε εξουδετερώσει πριν προλάβεις να αντιδράσεις.
Γι’ αυτό δεν πρέπει να συγχέουμε το μαχητικό άθλημα με την αυτοπροστασία. Το πρώτο μπορεί να δώσει σημαντικά εργαλεία. Το δεύτερο απαιτεί διαφορετική νοοτροπία: επίγνωση, πρόληψη, αποφυγή, διαφυγή, νομική κρίση, αποφασιστικότητα και θέληση για επιβίωση.
Το MMA είναι αγώνας. Η αυτοπροστασία είναι επιβίωση. Και η επιβίωση δεν διεξάγεται μέσα σε κλουβί με κανόνες.
Η μεγάλη εικόνα
Ανεξάρτητα από τον τρόπο που θα το παρουσιάσει κανείς, δεν μπορεί να κρυφτεί πίσω από το δάχτυλό του. Υπάρχει τεράστια διαφορά ανάμεσα σε έναν σκληρό αγώνα και στην πραγματικότητα της αυτοπροστασίας για επιβίωση.
Ακόμη και ο σκληρής επαφής αγώνας υποταγής, ακόμη και το MMA στο υψηλότερο επίπεδο, δεν είναι το ίδιο με την πραγματική βία του δρόμου. Αυτό δεν μειώνει το MMA. Αντίθετα, δείχνει ότι πρέπει να το σεβόμαστε για αυτό που είναι: ένα σκληρό, τεχνικό, απαιτητικό μαχητικό άθλημα.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν το μπερδεύουμε με κάτι άλλο. Όταν πιστεύουμε ότι επειδή κάτι είναι σκληρό μέσα σε κανόνες, είναι ίδιο με την επιβίωση χωρίς κανόνες. Δεν είναι.
Η σκληρότητα ενός αγώνα δεν καταργεί το γεγονός ότι παραμένει αγώνας.
Ο αγώνας έχει πλαίσιο
Ας το δούμε καθαρά. Στους αγώνες MMA, όσο σκληροί κι αν είναι, κανείς δεν προσπαθεί να μπει με όπλο. Κανείς δεν φέρνει συμμορία για να επιτεθεί στον αντίπαλο. Κανείς δεν έχει σκοπό να στήσει ενέδρα στον χώρο στάθμευσης, να χτυπήσει από πίσω, να συνεχίσει χωρίς διαιτητή, να μη σταματήσει ποτέ.
Αν κάποιος ισχυριζόταν ότι οι μαχητές μπαίνουν στον αγώνα με πραγματική φονική πρόθεση, τότε θα έπρεπε να αντιμετωπίζουμε τους διοργανωτές και τους συμμετέχοντες ως εγκληματίες. Δεν συμβαίνει αυτό, γιατί όλοι καταλαβαίνουν ότι υπάρχει συγκεκριμένο πλαίσιο.
Υπάρχει γραμμή. Αυτή η γραμμή καθορίζεται από κανόνες. Υπάρχει διαιτητής. Υπάρχει γιατρός. Υπάρχει επιτροπή. Υπάρχουν επιτρεπόμενες και απαγορευμένες ενέργειες. Υπάρχει τέλος στον αγώνα. Υπάρχει συμφωνία ότι οι δύο άνθρωποι συμμετέχουν σε αγωνιστικό πλαίσιο.
Η ύπαρξη κανόνων δεν κάνει τον αγώνα εύκολο. Τον κάνει αγώνα και όχι εγκληματική βία.
Υποταγή, όχι εξόντωση
Το MMA συχνά περιλαμβάνει την έννοια της υποταγής. Ο σκοπός είναι να επικρατήσεις μέσα στο πλαίσιο. Να υποτάξεις τον αντίπαλο, να τον αναγκάσεις να εγκαταλείψει, να πετύχεις νοκ άουτ ή να κερδίσεις με απόφαση, πάντα μέσα στα όρια του αγώνα.
Αν ο σκοπός ήταν διαφορετικός, οι μαχητές δεν θα σταματούσαν όταν παρεμβαίνει ο διαιτητής. Δεν θα σεβόντουσαν την εγκατάλειψη. Δεν θα σταματούσαν όταν ο αντίπαλος δεν μπορεί να συνεχίσει. Δεν θα αποδέχονταν απαγορευμένες ενέργειες. Δεν θα υπήρχε λόγος ύπαρξης κανόνων.
Αυτό είναι το κεντρικό σημείο. Ο αγώνας, όσο σκληρός κι αν είναι, έχει συμφωνημένο σκοπό. Η εγκληματική βία δεν έχει τέτοια υποχρέωση. Ο δράστης δεν ενδιαφέρεται να σεβαστεί το όριο. Αντιθέτως, μπορεί να ψάχνει ακριβώς την ευκαιρία να σε πιάσει εκτός ορίου.
Στον αγώνα, η γραμμή προστατεύει και τους δύο. Στον δρόμο, μπορεί να μην υπάρχει καμία γραμμή εκτός από αυτήν που θα δημιουργήσεις εσύ για να φύγεις.
Οι φυλακές είναι γεμάτες από ανθρώπους χωρίς μαύρες ζώνες
Είναι μια παράθεση εντυπωσιακών τεχνικών ή συστημάτων «πολεμικών τεχνών» η απάντηση στο ζητούμενο της επιβίωσης; Όχι.
Αρκετοί άνθρωποι καταλήγουν στις φυλακές για βίαια εγκλήματα. Σωματικές βλάβες. Ληστείες. Ανθρωποκτονίες. Σοβαρές επιθέσεις. Οι περισσότεροι από αυτούς δεν είναι ειδικοί στις πολεμικές τέχνες. Δεν χρειάστηκαν πολυετή τεχνική εξειδίκευση για να προκαλέσουν σοβαρή βλάβη. Χρειάστηκαν κίνητρο, μέσα και ευκαιρία.
Αυτό πρέπει να μας ταρακουνήσει. Η πραγματική βία δεν απαιτεί πάντα δεξιοτεχνία. Απαιτεί συχνά πρόθεση, σκληρότητα, αιφνιδιασμό, εργαλείο, αριθμητικό πλεονέκτημα ή απλή εκμετάλλευση ευκαιρίας.
Όπως λέμε στο Combatives Group:
Οι φυλακές σε όλο τον κόσμο είναι γεμάτες από ανειδίκευτους αλλά ιδιαιτέρως ικανούς φονιάδες.
— Ζακ Καπανταϊδάκης
Η βία δεν περιμένει τον τεχνικό ειδικό. Μπορεί να γίνει από άνθρωπο χωρίς τέχνη, αλλά με πρόθεση.
Κίνητρο, μέσα και ευκαιρία
Για να συμβεί σοβαρή βία, συχνά χρειάζονται τρία πράγματα: κίνητρο, μέσα και ευκαιρία.
Το κίνητρο μπορεί να είναι ληστεία, εκδίκηση, κυριαρχία, οργή, σεξουαλική επιβολή, ταπείνωση, συμμοριακή πίεση ή απλή διάθεση εκμετάλλευσης.
Τα μέσα μπορεί να είναι σωματική δύναμη, αριθμητικό πλεονέκτημα, όπλο, αιφνιδιασμός, χώρος, σκοτάδι, απομόνωση ή πρόσβαση στο θύμα.
Η ευκαιρία είναι το άνοιγμα. Η στιγμή που το θύμα είναι μόνο, αφηρημένο, παγιδευμένο, απροετοίμαστο, απομονωμένο ή χωρίς έξοδο.
Η αυτοπροστασία στοχεύει κυρίως στη μείωση της ευκαιρίας. Δεν μπορούμε πάντα να αλλάξουμε το κίνητρο του άλλου. Δεν μπορούμε πάντα να γνωρίζουμε τα μέσα του. Μπορούμε όμως να δουλέψουμε την επίγνωση, την απόσταση, τη διαφυγή, την επιλογή χώρου και τη δική μας ετοιμότητα.
Αν δεν μπορείς να ελέγξεις τον δράστη, έλεγξε τουλάχιστον την ευκαιρία που του δίνεις.
Τότε γιατί χρειάζεται εκπαίδευση στα Combatives;
Αν δεν χρειάζεται κάποιος να είναι ειδικός για να προκαλέσει βλάβη, γιατί χρειάζεται εκπαίδευση στα Combatives;
Η απάντηση είναι απλή: για να αυξήσεις τις πιθανότητες επιβίωσης απέναντι σε ανθρώπους που δεν λειτουργούν με κανόνες.
Η εκπαίδευση δεν υπάρχει για να σε κάνει ανίκητο. Δεν υπάρχει για να σου δώσει εγγύηση. Δεν υπάρχει για να σε πείσει ότι θα κερδίσεις κάθε απειλή. Υπάρχει για να αυξήσει τις πιθανότητες να δεις νωρίτερα, να φύγεις νωρίτερα, να μη παγώσεις, να προστατευτείς όταν δεν υπάρχει άλλη επιλογή και να φτάσεις σε ασφαλές σημείο.
Το Combatives δεν απαντά στην πραγματική βία με θεατρικότητα. Απαντά με αυτοπροστασία, απλότητα, επίγνωση, αποφασιστικότητα, πίεση, νόμιμη δράση και διαφυγή.
Δεν εκπαιδευόμαστε επειδή πιστεύουμε ότι μπορούμε να ελέγξουμε τη βία. Εκπαιδευόμαστε επειδή ξέρουμε ότι η βία μπορεί να εμφανιστεί χωρίς να μας ρωτήσει.
Τέχνη ή θέληση;
Τι χρειάζεται ένας πολίτης, ένας αστυνομικός, ένας επιχειρησιακός ή στρατιωτικός μαχητής για να χειριστεί μια κατάσταση όπου απειλείται η ζωή του;
Χρειάζεται τεχνική. Χρειάζεται εκπαίδευση. Χρειάζεται σωματική ικανότητα. Χρειάζεται κατανόηση. Αλλά πάνω από όλα χρειάζεται θέληση για επιβίωση.
Η θέληση για επιβίωση δεν είναι φαντασίωση σκληρότητας. Δεν είναι επιθυμία για βία. Δεν είναι «φονική πρόθεση». Είναι η άκαμπτη εσωτερική απόφαση ότι, αν η απειλή είναι πραγματική και δεν υπάρχει άλλη επιλογή, θα κάνεις ό,τι είναι νόμιμα, αναγκαία και ανάλογα απαιτούμενο για να προστατευτείς και να φύγεις.
Ο Mark Twain φέρεται να είπε:
«Δεν είναι το μέγεθος του σκύλου που κάνει τη διαφορά στη μάχη, αλλά το μέγεθος της μάχης που θα βγει μέσα από τον σκύλο.»
Η φράση έχει αξία γιατί δείχνει ότι η βιολογική διάσταση δεν είναι το μόνο πράγμα. Μέγεθος, δύναμη και τεχνική έχουν σημασία. Αλλά χωρίς θέληση, μπορεί να μείνουν ανενεργά.
Η τεχνική δείχνει τι μπορείς να κάνεις. Η θέληση αποφασίζει αν θα το κάνεις όταν φοβηθείς.
Δεν «τσακώνεσαι» για τη ζωή σου
Σε μια επικίνδυνη κατάσταση δεν «τσακώνεσαι» απλώς. Δεν συμμετέχεις σε καυγά. Δεν παίζεις παιχνίδι εγωισμού. Δεν μπαίνεις σε ανταλλαγή για να αποδείξεις ποιος είναι καλύτερος.
Αν η κατάσταση είναι θανάσιμα επικίνδυνη, μάχεσαι για τη ζωή σου. Και εδώ χρειάζεται προσοχή στη διατύπωση. «Μάχη για τη ζωή» δεν σημαίνει ότι έχεις άδεια για ανεξέλεγκτη βία. Σημαίνει ότι η απειλή είναι τόσο σοβαρή ώστε η προστατευτική σου δράση πρέπει να είναι αποφασιστική, νόμιμη, αναγκαία και ανάλογη, μέχρι να σταματήσει η άμεση απειλή και να μπορέσεις να φύγεις.
Η πραγματική αυτοπροστασία δεν έχει κριτές, χρονικά όρια, καθορισμένη περιοχή ή εγγύηση δικαιοσύνης. Αλλά έχει νόμο. Έχει συνέπειες. Έχει ευθύνη. Αυτό είναι που ξεχωρίζει τον σοβαρά εκπαιδευμένο πολίτη από τον άνθρωπο που απλώς φαντασιώνεται βία.
Δεν παλεύεις για να κερδίσεις. Προστατεύεσαι για να επιβιώσεις και να φύγεις.
Οι αληθινοί δάσκαλοι βλέπουν τη μεγάλη εικόνα
Οι αληθινοί δάσκαλοι είναι ειλικρινείς και αντιλαμβάνονται τη μεγάλη εικόνα. Δεν μπερδεύουν την άσκηση με την επιβίωση. Δεν μπερδεύουν το άθλημα με την αυτοπροστασία. Δεν μπερδεύουν τη νίκη σε αγώνα με την έξοδο από κίνδυνο.
Το 1993, στο Ισραήλ, σε περίοδο που οι αγώνες κλουβιών οδηγούσαν προς αυτό που αργότερα αναγνωρίστηκε ευρύτερα ως MMA, τέθηκε σε έναν έμπειρο άνθρωπο, τον Dennis Hanover, η ερώτηση για τη σχέση αυτού του νέου αγωνιστικού φαινομένου με την εκπαίδευση επιβίωσης. Η απάντησή του ήταν αποκαλυπτική:
«Η δουλειά μου δεν είναι να εκπαιδεύω μονομάχους. Η δουλειά μου είναι να εκπαιδεύω ένα έθνος να επιβιώνει.»
— Dennis Hanover
Αυτή είναι η μεγάλη εικόνα. Άλλο ο μονομάχος. Άλλο ο αθλητής. Άλλο ο πολίτης. Άλλο ο άνθρωπος που χρειάζεται να επιβιώσει.
Η αυτοπροστασία δεν εκπαιδεύει για θέαμα. Εκπαιδεύει για να επιστρέψεις σπίτι.
Η επιβίωση αρχίζει από την αυτοπροστασία
Η επιβίωση απαιτεί ενεργή συμμετοχή με νοοτροπία αυτοπροστασίας. Δεν μπορεί να έχει αφετηρία μόνο την αυτοάμυνα, γιατί η αυτοάμυνα συχνά ξεκινά όταν το πρόβλημα έχει ήδη φτάσει πολύ κοντά.
Στη φύση, τα ζώα που επιβιώνουν δεν περιμένουν πρώτα να δεχθούν επίθεση για να αντιληφθούν τον κίνδυνο. Παρατηρούν. Ακούν. Μυρίζουν. Κρατούν απόσταση. Αλλάζουν θέση. Αντιδρούν στα σημάδια πριν η επίθεση ολοκληρωθεί. Βρίσκονται σε κατάσταση αυτοπροστασίας.
Ο άνθρωπος δεν είναι ζώο με την ίδια έννοια και δεν πρέπει να απλοποιούμε τη συμπεριφορά του. Όμως η αρχή παραμένει χρήσιμη: όποιος ζει τελείως αφηρημένος, χωρίς επίγνωση, χωρίς παρατήρηση και χωρίς συνήθειες ασφάλειας, δίνει περισσότερες ευκαιρίες σε αυτόν που ψάχνει ευκαιρία.
Η αυτοπροστασία δεν είναι φόβος. Είναι η φυσική νοημοσύνη της επιβίωσης προσαρμοσμένη στην ανθρώπινη κοινωνία.
Τα πρόβατα και το πρόβλημα της παθητικότητας
Η εικόνα των προβάτων είναι σκληρή, αλλά έχει ένα νόημα: η παθητικότητα απέναντι στον κίνδυνο είναι επικίνδυνη. Όταν ο άνθρωπος ζει σαν να μην υπάρχει ποτέ απειλή, όταν αντιδρά μόνο αφού όλα έχουν αρχίσει, όταν περιμένει άλλους να τον προστατεύσουν, όταν καθησυχάζεται με ωραίες λέξεις και προϊόντα, γίνεται ευκολότερος στόχος.
Πρέπει όμως να προσέξουμε κάτι. Δεν μιλάμε για περιφρόνηση προς ανθρώπους που φοβούνται ή δεν γνωρίζουν. Δεν είναι όλοι εκπαιδευμένοι. Δεν έχουν όλοι εμπειρία. Δεν έχουν όλοι δεχθεί σωστή καθοδήγηση. Η δουλειά μας δεν είναι να τους κοροϊδεύουμε. Είναι να τους ξυπνάμε.
Η αυτοπροστασία δεν λέει «μην είσαι πρόβατο» για να προσβάλει. Το λέει για να θυμίσει ότι η παθητική αναμονή δεν είναι στρατηγική ασφάλειας. Η επίγνωση, η κίνηση, η απόφαση και η προετοιμασία είναι καλύτερη στρατηγική.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι ο άνθρωπος δεν ξέρει. Το πρόβλημα είναι όταν δεν θέλει να μάθει επειδή η άγνοια τον βολεύει.
Η αυτοάμυνα ως προϊόν και η αυτοπροστασία ως ευθύνη
Η λέξη «αυτοάμυνα» είναι εύκολη στην αγορά. Πουλάει. Μπαίνει σε αφίσες, σεμινάρια, υποσχέσεις, τίτλους και διαφημίσεις. Είναι άμεση, απλή και εμπορικά κατανοητή. Όλοι νομίζουν ότι ξέρουν τι σημαίνει.
Η αυτοπροστασία είναι δυσκολότερη. Δεν είναι τόσο εντυπωσιακή. Δεν υπόσχεται μαγικές τεχνικές. Δεν προσφέρει την ίδια φαντασίωση δύναμης. Ζητά συνήθειες. Ζητά παρατήρηση. Ζητά αλλαγή συμπεριφοράς. Ζητά να δούμε τη ζωή μας πιο ρεαλιστικά.
Γι’ αυτό η αυτοπροστασία είναι πιο ώριμη. Δεν λέει «έλα να μάθεις να κερδίζεις». Λέει «έλα να μάθεις να μη βρεθείς εκεί, και αν βρεθείς, να έχεις καλύτερες πιθανότητες να φύγεις».
Η αυτοάμυνα πουλιέται εύκολα ως τεχνική. Η αυτοπροστασία χτίζεται δύσκολα ως νοοτροπία.
Συμπέρασμα
Η μεγάλη εικόνα είναι ότι ο αγώνας, όσο σκληρός κι αν είναι, δεν είναι το ίδιο με την επιβίωση. Το MMA έχει τεράστια αξία ως μαχητικό άθλημα. Χτίζει ικανούς, σκληρούς και ανθεκτικούς ανθρώπους. Αλλά δεν είναι εγκληματική βία, δεν είναι ενέδρα, δεν είναι πολλοί εναντίον ενός, δεν είναι μαχαίρι, δεν είναι δρόμος χωρίς κανόνες και δεν είναι νομική αυτοπροστασία πολιτών.
Η πραγματική βία δεν απαιτεί πάντα τεχνικό ειδικό. Ένας άνθρωπος με κίνητρο, μέσα και ευκαιρία μπορεί να προκαλέσει τεράστια βλάβη. Γι’ αυτό η εκπαίδευση Combatives δεν υπάρχει για να φτιάξει αθλητές ή μονομάχους. Υπάρχει για να αυξήσει τις πιθανότητες επιβίωσης απέναντι σε ανθρώπους που δεν σέβονται κανόνες.
Τεχνική χρειάζεται. Σώμα χρειάζεται. Εκπαίδευση χρειάζεται. Αλλά πάνω από όλα χρειάζεται επίγνωση, αποφασιστικότητα, δέσμευση και θέληση για επιβίωση. Και αυτή η θέληση πρέπει να δουλεύει μέσα σε νόμιμο, αναγκαίο και ανάλογο πλαίσιο.
Η αυτοπροστασία είναι η αρχή. Η αυτοάμυνα είναι η τελευταία γραμμή. Η επιβίωση είναι ο σκοπός.
Η μεγάλη εικόνα δεν είναι ποιος θα κερδίσει έναν αγώνα. Είναι ποιος θα αναγνωρίσει τον κίνδυνο, θα μειώσει την ευκαιρία του δράστη, θα προστατευτεί όταν χρειαστεί και θα επιστρέψει ζωντανός.